បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះមានគោលបំណងកំណត់ពីទំនាក់ទំនងរវាងប្រវែងទងស្លឹកសណ្តែកសៀង (Glycine max (L.) Merrill) និងទិន្នផលគ្រាប់ ដើម្បីប្រើប្រាស់ជាសូចនាករប្រយោលសម្រាប់ការជ្រើសរើសពូជដើម្បីបង្កើនទិន្នផល។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះបានអភិវឌ្ឍនិងប្រើប្រាស់ពូជសណ្តែកសៀងដែលមានហ្សែនប្រហាក់ប្រហែលគ្នា (Near isogenic lines) ដែលមានប្រវែងទងស្លឹកខុសគ្នា ដើម្បីប្រៀបធៀបទិន្នផល និងលក្ខណៈក្សេត្រសាស្ត្រផ្សេងៗនៅក្នុងរដូវប្រាំង។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Short Petiole Lines (Near Isogenic Lines) ពូជសណ្តែកសៀងដែលមានទងស្លឹកខ្លី (Near Isogenic Lines) |
ជួយកាត់បន្ថយការដួលរលំដើមបាន ៣៧% ដែលធ្វើឱ្យដើមរឹងមាំ និងធន់នឹងខ្យល់។ ងាយស្រួលក្នុងការថែទាំ និងការប្រមូលផល។ | ទិន្នផលគ្រាប់មិនមានភាពខុសគ្នាយ៉ាងជាក់លាក់ពីពូជទងស្លឹកវែងនោះទេ ដែលបញ្ជាក់ថាប្រវែងទងស្លឹកខ្លីមិនមែនជាសូចនាករផ្ទាល់ក្នុងការកើនឡើងទិន្នផលឡើយ។ | ទិន្នផលគ្រាប់មធ្យម ៤៤០ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ (សាបដើមខែ) និងកាត់បន្ថយការដួលរលំដើមបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។ |
| Long Petiole Lines (Near Isogenic Lines) ពូជសណ្តែកសៀងដែលមានទងស្លឹកវែង (Near Isogenic Lines) |
មានការលូតលាស់ដើមខ្ពស់ជាងពូជទងស្លឹកខ្លី ដែលអាចផ្តល់ជាជីវម៉ាសច្រើនក្នុងករណីខ្លះ។ | ងាយនឹងដួលរលំដើមដោយសារខ្យល់ និងលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ ដែលអាចធ្វើឱ្យបាត់បង់ទិន្នផលចន្លោះពី ២០% ទៅ ២៥%។ | ទិន្នផលគ្រាប់មធ្យម ៤៤០ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ (សាបដើមខែ) ប៉ុន្តែមានអត្រាដួលរលំដើមខ្ពស់ជាង។ |
| Indirect Selection via Above-ground Dry Matter ការជ្រើសរើសពូជផ្អែកលើម៉ាសស្ងួតសរុបផ្នែកខាងលើដី |
មានទំនាក់ទំនងវិជ្ជមានខ្ពស់ និងអាចជឿទុកចិត្តបានជាមួយទិន្នផលគ្រាប់។ មានអត្រាតំណពូជ (Heritability) ខ្ពស់ ដែលល្អសម្រាប់ការជ្រើសរើសពូជនៅជំនាន់ក្រោយ។ | ទាមទារពេលវេលា និងកម្លាំងពលកម្មច្រើនជាងមុន ដើម្បីកាត់ និងថ្លឹងទម្ងន់ជីវម៉ាសរបស់រុក្ខជាតិ បើប្រៀបធៀបនឹងការវាស់តែប្រវែងស្លឹក។ | មានទំនាក់ទំនងរវាងម៉ាសស្ងួតសរុប និងទិន្នផល (r=0.44 ដល់ 0.79) ដែលជាសូចនាករដ៏ល្អបំផុតសម្រាប់ការជ្រើសរើសប្រយោល។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារធនធានកសិកម្ម សម្ភារៈពិសោធន៍នៅវាលស្រែ និងអ្នកជំនាញខាងស្ថិតិក្សេត្រសាស្ត្រសម្រាប់ការវិភាគទិន្នន័យ។
ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅមជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវដំណាំចម្ការឈៀងម៉ៃ ប្រទេសថៃ ក្នុងរដូវប្រាំងឆ្នាំ ១៩៩៥-១៩៩៦។ ទោះបីជាអាកាសធាតុ និងប្រភេទដីនៅឈៀងម៉ៃមានលក្ខណៈស្រដៀងនឹងតំបន់ខ្ពង់រាបនៅកម្ពុជាក៏ដោយ ក៏ពេលវេលានៃការសិក្សាមានភាពចាស់បន្តិច ហើយលក្ខខណ្ឌដីនៅកម្ពុជាអាចមានភាពខុសប្លែកគ្នា ដែលទាមទារឱ្យមានការសាកល្បងក្នុងស្រុកបន្ថែម។
វិធីសាស្ត្រនៃការវាយតម្លៃម៉ាសស្ងួតសរុបជំនួសឱ្យប្រវែងទងស្លឹក គឺមានអត្ថប្រយោជន៍ខ្លាំងសម្រាប់ការកែលម្អពូជសណ្តែកសៀងនៅកម្ពុជា។
ជារួម ការយល់ដឹងពីការមិនពាក់ព័ន្ធគ្នារវាងប្រវែងទងស្លឹកនិងទិន្នផល ជួយសន្សំសំចៃពេលវេលាអ្នកស្រាវជ្រាវកម្ពុជា ដោយបង្វែរការយកចិត្តទុកដាក់ទៅលើការវាស់វែងម៉ាសស្ងួតវិញដើម្បីទទួលបានពូជល្អិតល្អន់ជាងមុន។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Near isogenic lines | (ពូជដែលមានហ្សែនស្ទើរតែដូចគ្នា) គឺជាពូជរុក្ខជាតិពីរ ឬច្រើនដែលមានទម្រង់ហ្សែនដូចគ្នាស្ទើរតែទាំងស្រុង (ច្រើនជាង ៩៩%) ដោយខុសគ្នាត្រឹមតែហ្សែនមួយ ឬពីរប៉ុណ្ណោះ ដែលគ្រប់គ្រងលក្ខណៈជាក់លាក់ណាមួយ (ដូចជាប្រវែងទងស្លឹក)។ គេប្រើប្រាស់វាដើម្បីប្រៀបធៀប និងសិក្សាពីឥទ្ធិពលនៃហ្សែននោះទៅលើទិន្នផលដោយមិនមានការរំខានពីហ្សែនផ្សេង។ | ដូចជាកូនភ្លោះអត្តសញ្ញាណ (Identical twins) ដែលម្នាក់ពាក់អាវក្រហម និងម្នាក់ទៀតពាក់អាវខៀវ ដើម្បីមើលថាពណ៌អាវមានឥទ្ធិពលយ៉ាងណាទៅលើការទាក់ទាញចំណាប់អារម្មណ៍ ដោយសារកត្តាផ្សេងៗទៀតរបស់ពួកគេគឺដូចគ្នាទាំងអស់។ |
| Indirect selection | (ការជ្រើសរើសដោយប្រយោល) ជាវិធីសាស្ត្រក្នុងការជ្រើសរើសពូជរុក្ខជាតិ ដោយមិនវាស់វែងលើលក្ខណៈគោលដៅដោយផ្ទាល់ (ឧទាហរណ៍ ទិន្នផល) ប៉ុន្តែវាស់វែងលើលក្ខណៈផ្សេងទៀត (ឧទាហរណ៍ ម៉ាសស្ងួតសរុប) ដែលមានទំនាក់ទំនងយ៉ាងជិតស្និទ្ធជាមួយលក្ខណៈគោលដៅនោះ ហើយមានភាពងាយស្រួល ឬផ្តល់លទ្ធផលច្បាស់លាស់ជាងក្នុងការវាស់វែង។ | ដូចជាការវាយតម្លៃភាពឆ្លាតវៃរបស់សិស្សម្នាក់តាមរយៈពិន្ទុប្រឡង ជំនួសឱ្យការវះកាត់ខួរក្បាលដើម្បីវាស់ចំនួនកោសិកាប្រសាទ។ |
| Heritability | (អត្រាតំណពូជ) ជារង្វាស់ស្ថិតិដែលបង្ហាញពីកម្រិតនៃលក្ខណៈណាមួយ (ដូចជាកម្ពស់ ឬទិន្នផល) ដែលត្រូវបានកំណត់ដោយហ្សែន ហើយអាចបន្តទៅជំនាន់ក្រោយ បើប្រៀបធៀបទៅនឹងឥទ្ធិពលនៃបរិស្ថានជុំវិញ។ អត្រាខ្ពស់មានន័យថាលក្ខណៈនោះងាយស្រួលក្នុងការជ្រើសរើសដើម្បីបង្កាត់ពូជ។ | ដូចជាពណ៌ភ្នែកដែលកូនទទួលបានពីឪពុកម្តាយ (អត្រាតំណពូជខ្ពស់) ខណៈដែលចំណេះដឹងគឺបានមកពីការរៀនសូត្រនៅសាលា (អត្រាតំណពូជទាប ឬគ្មាន)។ |
| Path-coefficient analysis | (ការវិភាគមេគុណផ្លូវ) ជាវិធីសាស្ត្រស្ថិតិដែលបំបែកមេគុណទំនាក់ទំនង (Correlation) ទៅជាឥទ្ធិពលផ្ទាល់ (Direct effect) និងឥទ្ធិពលប្រយោល (Indirect effect) នៃអថេរឯករាជ្យមួយទៅលើអថេរអាស្រ័យ (ដូចជាឥទ្ធិពលនៃចំនួនផ្លែ ឬម៉ាសស្ងួត ទៅលើទិន្នផលគ្រាប់)។ | ដូចជាការស៊ើបអង្កេតថាតើភ្លៀងធ្លាក់ធ្វើឱ្យស្ទះចរាចរណ៍ដោយផ្ទាល់ (ដោយសារផ្លូវរអិល) ឬដោយប្រយោល (ដោយសារមនុស្សបើកបរយឺតៗព្រោះមើលមិនច្បាស់)។ |
| Total above-ground dry matter | (ម៉ាសស្ងួតសរុបផ្នែកខាងលើដី) សំដៅលើទម្ងន់សរុបនៃផ្នែកទាំងអស់របស់រុក្ខជាតិដែលដុះនៅពីលើដី (ដើម ស្លឹក មែក ផ្លែ) បន្ទាប់ពីត្រូវបានយកទៅសម្ងួតជាតិទឹកចេញអស់។ វាជារង្វាស់ដែលបង្ហាញពីសមត្ថភាពរបស់រុក្ខជាតិក្នុងការផលិតជីវម៉ាសសរុប។ | ដូចជាការថ្លឹងទម្ងន់អេប៉ុងបន្ទាប់ពីច្របាច់ទឹកចេញអស់ ដើម្បីដឹងពីបរិមាណសាច់អេប៉ុងពិតប្រាកដ។ |
| Petiole length | (ប្រវែងទងស្លឹក) គឺជាប្រវែងនៃទងដែលភ្ជាប់បន្ទះស្លឹកទៅនឹងដើមរបស់រុក្ខជាតិ។ នៅក្នុងការសិក្សានេះ គេចង់ដឹងថាទងស្លឹកវែង ឬខ្លីអាចជួយឱ្យស្លឹកទទួលបានពន្លឺថ្ងៃល្អជាង ឬមានឥទ្ធិពលដល់ការដួលរលំដើម និងការកើនឡើងទិន្នផលដែរឬទេ។ | ដូចជាប្រវែងនៃដងឆ័ត្រ ដែលភ្ជាប់ដំបូលឆ័ត្រទៅនឹងកន្លែងដែលយើងកាន់។ បើដងវែងពេក វាងាយនឹងបាក់នៅពេលមានខ្យល់បក់។ |
| Stem lodging | (ការដួលរលំដើម) ជាបាតុភូតដែលដើមរុក្ខជាតិ (ដូចជាសណ្តែកសៀង) ផ្អៀង ឬដួលរាបទៅនឹងដី ដោយសារខ្យល់ ភ្លៀង ឬការទ្រទម្ងន់ផ្លែធ្ងន់ពេក។ ការដួលរលំនេះធ្វើឱ្យថយចុះការស្រូបយកពន្លឺ ទិន្នផលធ្លាក់ចុះ និងពិបាកក្នុងការប្រមូលផល។ | ដូចជាការសាងសង់អាគារខ្ពស់ដែលគ្មានគ្រឹះរឹងមាំ នៅពេលមានខ្យល់ព្យុះខ្លាំង វានឹងងាកផ្អៀង ឬដួលរលំ។ |
| Harvest index | (សន្ទស្សន៍ប្រមូលផល) គឺជាសមាមាត្ររវាងទិន្នផលសេដ្ឋកិច្ច (ទម្ងន់គ្រាប់ដែលប្រមូលផលបាន) ធៀបនឹងជីវម៉ាសសរុបផ្នែកខាងលើដីរបស់រុក្ខជាតិ។ សន្ទស្សន៍នេះបង្ហាញពីប្រសិទ្ធភាពរបស់រុក្ខជាតិក្នុងការបំប្លែងសារធាតុចិញ្ចឹមដែលវាស្រូបបានទៅជាគ្រាប់។ | ដូចជាការគណនាភាគរយនៃសាច់ដែលអាចញ៉ាំបាន ធៀបនឹងទម្ងន់សរុបនៃត្រីមួយក្បាល (រួមទាំងឆ្អឹង និងស្រកា)។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
