បញ្ហា (The Problem)៖ កសិករមានបំណងប្រើប្រាស់ផ្នែកខាងលើនៃដើមពោតធ្វើជាចំណីសត្វ ប៉ុន្តែការកាត់នៅដំណាក់កាលមិនត្រឹមត្រូវអាចធ្វើឱ្យធ្លាក់ចុះទិន្នផល។ ការសិក្សានេះស្វែងរកពេលវេលាសមស្របបំផុតសម្រាប់ការកាត់ចុងពោតដើម្បីទទួលបានទាំងចំណីសត្វ និងរក្សាទិន្នផលគ្រាប់ខ្ពស់។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានអនុវត្តដោយការដាំដុះសាកល្បងពូជពោត KTX 202 និងធ្វើការវាយតម្លៃផលប៉ះពាល់នៃការកាត់ចុងពោតនៅពេលវេលាខុសៗគ្នា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| No Top Cutting (Control) មិនមានការកាត់ចុងពោត (ក្រុមត្រួតពិនិត្យ) |
ទទួលបានទិន្នផលគ្រាប់ពោតខ្ពស់បំផុត និងគ្រាប់មានទំហំធំពេញលេញ។ រក្សាបាននូវវដ្តនៃការលូតលាស់ធម្មតារបស់ដំណាំ។ | មិនអាចប្រមូលដើមនិងស្លឹកពោតស្រស់សម្រាប់ធ្វើជាចំណីសត្វបានឡើយ ហើយងាយនឹងរងគ្រោះដោយសារការដួលរលំដើម (Stem lodging) នៅពេលមានខ្យល់បក់ខ្លាំង។ | ផ្តល់ទិន្នផលគ្រាប់ខ្ពស់បំផុតរហូតដល់ ៧៤៥ គីឡូក្រាមក្នុងមួយរ៉ៃ។ |
| Early Top Cutting (20-28 days after silking) ការកាត់ចុងពោតមុនកាលកំណត់ (២០ ទៅ ២៨ ថ្ងៃក្រោយចេញសសៃពោត) |
ទទួលបានចំណីសត្វស្រស់ដែលមានគុណភាពខ្ពស់ មានជាតិប្រូតេអ៊ីនច្រើន។ កាត់បន្ថយហានិភ័យនៃការដួលរលំដើមពោតបានយ៉ាងល្អ។ | ធ្វើឱ្យទិន្នផលគ្រាប់ពោតធ្លាក់ចុះយ៉ាងខ្លាំង គ្រាប់តូច ទទឹងស្នៀតរួមតូច និងធ្វើឱ្យគ្រាប់ឆាប់ចាស់មុនអាយុដោយមិនពេញសាច់ល្អ។ | ទិន្នផលគ្រាប់ធ្លាក់ចុះទាបចន្លោះពី ៥៥៩ ទៅ ៦៧៣ គីឡូក្រាមក្នុងមួយរ៉ៃ។ |
| Optimal Top Cutting (36 days after silking) ការកាត់ចុងពោតនៅពេលវេលាសមស្រប (៣៦ ថ្ងៃក្រោយចេញសសៃពោត) |
អាចប្រមូលបានចំណីសត្វស្រស់ក្នុងបរិមាណសមរម្យដោយមិនមានផលប៉ះពាល់ធ្ងន់ធ្ងរដល់ទិន្នផលគ្រាប់ពោតនិងទំហំគ្រាប់។ ជាចំណុចថ្លឹងថ្លែងដ៏ល្អបំផុតរវាងចំណីសត្វនិងទិន្នផលគ្រាប់។ | ទាមទារការតាមដានពេលវេលាចេញសសៃពោតឱ្យបានច្បាស់លាស់ និងត្រូវការកម្លាំងពលកម្មបន្ថែមសម្រាប់ធ្វើការកាត់ចុងពោត។ | ទិន្នផលគ្រាប់រក្សាបានខ្ពស់ (៧១១ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ) ខណៈទទួលបានចុងពោតស្រស់ ៩៣៩ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ សម្រាប់ធ្វើចំណីសត្វ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះពឹងផ្អែកជាចម្បងលើធនធានកសិកម្មមូលដ្ឋាន កម្លាំងពលកម្ម និងការគ្រប់គ្រងពេលវេលាដោយមិនតម្រូវឱ្យមានបច្ចេកវិទ្យាស្មុគស្មាញឡើយ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅមជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវពោតនិងសណ្តែកបាយជាតិ ខេត្តនគររាជសីមា ប្រទេសថៃ ក្នុងរដូវវស្សាឆ្នាំ ១៩៨៦ ដោយប្រើពូជពោត KTX 202។ លក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ និងដីនៅទីនោះមានភាពស្រដៀងគ្នាខ្លាំងនឹងតំបន់កសិកម្មក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ប៉ុន្តែការប្រើប្រាស់ពូជពោតកាត់ទំនើបនាពេលបច្ចុប្បន្នអាចមានការឆ្លើយតបខុសគ្នាបន្តិចបន្តួច ដែលទាមទារឱ្យមានការកែសម្រួលពេលវេលាជាក់ស្តែង។
បច្ចេកទេសកាត់ចុងពោតនេះមានសក្តានុពល និងអត្ថប្រយោជន៍ខ្ពស់ណាស់សម្រាប់អនុវត្តនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ជាពិសេសសម្រាប់កសិករដែលប្រកបរបរកសិកម្មចម្រុះ (ដាំដំណាំផងនិងចិញ្ចឹមសត្វផង)។
ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រនេះអាចជួយជំរុញសេដ្ឋកិច្ចចក្រា (Circular economy) ក្នុងវិស័យកសិកម្មកម្ពុជា តាមរយៈការកាត់បន្ថយកាកសំណល់កសិកម្ម និងបង្កើនផលិតភាពទ្វេដងលើផ្ទៃដីតែមួយ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Top Cutting (ការកាត់ចុងពោត) | ដំណើរការនៃការកាត់យកផ្នែកខាងលើនៃដើមពោត (ជាទូទៅនៅពីលើថ្នាំងស្នៀតពោត) ដើម្បីយកស្លឹកនិងដើមទៅប្រើប្រាស់ជាចំណីសត្វ ខណៈទុកឱ្យស្នៀតពោតបន្តលូតលាស់នៅលើដើមរហូតដល់ពេលប្រមូលផលគ្រាប់។ | ដូចជាការកាត់សក់ ឬកាត់មែកឈើផ្នែកខាងលើចេញដើម្បីយកទៅប្រើការ ប៉ុន្តែនៅតែទុកឱ្យរុក្ខជាតិបន្តរស់និងបង្កើតផ្លែផ្កាជាធម្មតា។ |
| Silking (ការចេញសសៃពោត) | ដំណាក់កាលលូតលាស់របស់ពោតនៅពេលដែលសសៃពោត (ជាទម្រង់ផ្កាញី) ដុះចេញពីចុងស្នៀតពោត ដើម្បីរង់ចាំទទួលលំអងពីផ្កាឈ្មោលសម្រាប់ការបង្កកំណើតបង្កើតជាគ្រាប់ពោតនីមួយៗ។ ពេលវេលានៃការកាត់ចុងពោតត្រូវពឹងផ្អែកលើការរាប់ចំនួនថ្ងៃបន្ទាប់ពីដំណាក់កាលនេះ។ | ដូចជាការលាតសន្ធឹងអង់តែនដើម្បីចាប់យកសញ្ញាអញ្ចឹងដែរ សសៃពោតលាតសន្ធឹងដើម្បីចាប់យកលំអង។ |
| Ear node (ថ្នាំងស្នៀតពោត) | ចំណុចនៅលើដើមពោតដែលស្នៀតពោតដុះចេញមក។ ក្នុងការអនុវត្តបច្ចេកទេសកាត់ចុងពោត គេតែងតែកាត់នៅត្រង់ថ្នាំងដែលនៅពីលើទីតាំងនេះ ដើម្បីធានាថាមិនប៉ះពាល់ដល់ការលូតលាស់របស់ស្នៀតពោត។ | ដូចជាសន្លាក់ស្មាដែលដៃរបស់យើងដុះចេញមកអញ្ចឹងដែរ វាជាចំណុចតភ្ជាប់ដ៏សំខាន់នៃស្នៀតនិងដើម។ |
| Stem lodging (ការដួលរលំដើម) | បាតុភូតដែលដើមពោតបាក់ ឬដួលរាបទៅនឹងដី ដោយសារខ្យល់បក់ខ្លាំង ភ្លៀងធ្លាក់ខ្លាំង ឬដើមខ្សោយ វានឹងធ្វើឱ្យខូចខាតដល់ទិន្នផល និងពិបាកក្នុងការប្រមូលផល។ ការកាត់ចុងពោតជួយកាត់បន្ថយបញ្ហានេះដោយសារដើមពោតលែងសូវមានទម្ងន់ផ្នែកខាងលើ។ | ដូចជាដើមឈើខ្ពស់ដែលមានឫសរាក់ ឬដើមតូចស្តើង ដែលងាយនឹងរលំនៅពេលមានខ្យល់ព្យុះបក់បោក។ |
| Shelling percentage (ភាគរយគ្រាប់ពោតក្រោយបក) | សមាមាត្រគិតជាភាគរយរវាងទម្ងន់គ្រាប់ពោតសុទ្ធ ធៀបនឹងទម្ងន់ស្នៀតពោតទាំងមូល (រួមទាំងស្នូល) ក្រោយពេលបកគ្រាប់ចេញ។ វាជារង្វាស់បង្ហាញពីបរិមាណសាច់គ្រាប់ពោតជាក់ស្តែងដែលទទួលបានពីការដាំដុះ។ | ដូចជាការថ្លឹងសាច់ផ្លែឈើសុទ្ធធៀបនឹងទម្ងន់ផ្លែឈើទាំងមូលរួមទាំងសំបកនិងគ្រាប់អញ្ចឹងដែរ ដើម្បីដឹងថាយើងបានសាច់ហូបប៉ុន្មានភាគរយ។ |
| Effective grain filling period (រយៈពេលបំពេញគ្រាប់សកម្ម) | ដំណាក់កាលដែលរុក្ខជាតិបញ្ជូនសារធាតុចិញ្ចឹម (ជាពិសេសជាតិស្ករ និងម្សៅ) ទៅស្តុកទុកក្នុងគ្រាប់ពោតយ៉ាងសកម្ម ដែលធ្វើឱ្យគ្រាប់ពោតរីកធំ និងមានទម្ងន់ធ្ងន់ពេញលេញ។ ការកាត់ចុងពោតលឿនពេកនឹងរំខានដល់ដំណើរការនេះ។ | ដូចជាដំណាក់កាលដែលម្តាយខិតខំបំប៉នកូនក្នុងផ្ទៃឱ្យលូតលាស់ធំធាត់លឿនមុនពេលសម្រាលអញ្ចឹងដែរ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
