បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះវាយតម្លៃពីបម្រែបម្រួលសែន (Genotypic) និងសណ្ឋាន (Phenotypic) ក៏ដូចជាកម្រិតនៃការផ្ទេរលក្ខណៈតពូជ (Heritability) នៃពូជល្ងចំនួន ៧ ដើម្បីស្វែងរកពូជដែលផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់សម្រាប់ការដាំដុះដោយពឹងផ្អែកលើទឹកភ្លៀងនៅប្រទេសស៊ូដង់។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានធ្វើឡើងដោយប្រើប្រាស់ការរចនាប្លុកចៃដន្យពេញលេញ (Randomized Complete Block Design) ជាមួយនឹងការធ្វើសាកល្បងចំនួនបួនជាន់ក្នុងរយៈពេលពីររដូវកាលជាប់គ្នា (២០០៩-២០១០)។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Gedarif-1 Genotype Evaluation ការវាយតម្លៃលើពូជ Gedarif-1 |
ផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់បំផុត និងមានចំនួនផ្លែ (Capsules) ច្រើនជាងគេក្នុងមួយដើម។ | មានកម្ពស់ខ្ពស់ដែលអាចប្រឈមនឹងការដួលដើម និងទាមទាររយៈពេលយូរជាងគេដើម្បីប្រមូលផល (៨៧,១០ថ្ងៃ)។ | ផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់បំផុតរហូតដល់ ៥៩១ គីឡូក្រាម/ហិកតា។ |
| SPS2003T10 Genotype Evaluation ការវាយតម្លៃលើពូជ SPS2003T10 |
ទាមទាររយៈពេលខ្លីបំផុតក្នុងការប្រមូលផល (៧៧,៨០ថ្ងៃ) ស័ក្តិសមសម្រាប់តំបន់ដែលមានរដូវភ្លៀងខ្លី។ | ផ្តល់ទិន្នផលទាប និងមានចំនួនផ្លែតិចបំផុតក្នុងមួយដើម។ | ផ្តល់ទិន្នផលត្រឹមតែ ៣៩៤ គីឡូក្រាម/ហិកតា។ |
| Ziraa-9 Genotype (Commercial Check) ការវាយតម្លៃលើពូជ Ziraa-9 (ពូជពាណិជ្ជកម្មមូលដ្ឋាន) |
ជាពូជដែលមានស្ថិរភាពក្នុងលក្ខខណ្ឌបរិស្ថានផ្សេងៗ និងមានលក្ខណៈគ្រាប់ពណ៌ស។ | ផ្តល់ទិន្នផលទាបជាងគេបំផុតក្នុងការសិក្សានេះ ធៀបនឹងពូជដែលកំពុងអភិវឌ្ឍផ្សេងទៀត។ | ផ្តល់ទិន្នផលទាបបំផុតត្រឹមតែ ៣៦១ គីឡូក្រាម/ហិកតា។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារធនធានជាមូលដ្ឋានសម្រាប់ការពិសោធន៍កសិកម្មតាមវាលស្រែ និងការប្រមូលទិន្នន័យដើម្បីវិភាគស្ថិតិ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅស្ថានីយស្រាវជ្រាវកសិកម្ម Gedarif ប្រទេសស៊ូដង់ ដែលមានអាកាសធាតុពាក់កណ្តាលស្ងួត (Semi-arid) មានភ្លៀងធ្លាក់ពី ៣០០-៩០០មម និងមានប្រភេទដី Vertisol (ដីឥដ្ឋប្រេះ)។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជាដែលមានអាកាសធាតុត្រូពិចមូសុង និងដីមានលក្ខណៈខុសប្លែកពីនេះ ការយកពូជទាំងនេះមកដាំផ្ទាល់អាចនឹងមិនទទួលបានលទ្ធផលដូចគ្នាទេ ប៉ុន្តែក្របខ័ណ្ឌនៃការវាយតម្លៃគឺមានសារៈសំខាន់ដូចគ្នា។
វិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃពូជតាមរយៈការសិក្សាពីប៉ារ៉ាម៉ែត្រសែននេះ គឺមានសក្តានុពលខ្ពស់ក្នុងការយកមកអនុវត្តសម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា។
សរុបមក ការយល់ដឹងពីកម្រិត Heritability និង Genetic Advance គឺជាមូលដ្ឋានគ្រឹះដ៏សំខាន់សម្រាប់អ្នកស្រាវជ្រាវកម្ពុជា ក្នុងការបង្កើតកម្មវិធីបង្កាត់ពូជដំណាំប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព និងចីរភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Phenotypic coefficient of variation (មេគុណបម្រែបម្រួលសណ្ឋាន) | ជារង្វាស់នៃបម្រែបម្រួលសរុបនៃលក្ខណៈណាមួយរបស់រុក្ខជាតិដែលយើងអាចមើលឃើញផ្ទាល់ភ្នែក (ដូចជាកម្ពស់ ឬទិន្នផល) ដែលរួមបញ្ចូលទាំងឥទ្ធិពលពីសែន (ពន្ធុវិទ្យា) និងបរិស្ថានរួមគ្នា។ | ដូចជាការវាស់កម្ពស់សិស្សក្នុងថ្នាក់ដែលខុសៗគ្នា ដោយសារទាំងកម្ពស់ពីកំណើត (តំណពូជ) និងការហូបចុករបស់ពួកគេម្នាក់ៗ (បរិស្ថាន)។ |
| Genotypic coefficient of variation (មេគុណបម្រែបម្រួលសែន) | ជារង្វាស់នៃបម្រែបម្រួលលក្ខណៈរបស់រុក្ខជាតិដែលបណ្តាលមកពីកត្តាសែន (ពន្ធុវិទ្យា) សុទ្ធសាធ ដោយមិនរាប់បញ្ចូលឥទ្ធិពលប្រែប្រួលដែលបណ្តាលមកពីបរិស្ថានខាងក្រៅឡើយ។ | ដូចជាការមើលទៅលើតែសក្តានុពលភាពវៃឆ្លាតពីកំណើតរបស់សិស្សម្នាក់ៗ ដោយមិនខ្វល់ថាពួកគេរៀននៅសាលាល្អ ឬអត់នោះទេ។ |
| Heritability (ការផ្ទេរលក្ខណៈតពូជ) | ជាភាគរយឬកម្រិតដែលបញ្ជាក់ថា តើបម្រែបម្រួលនៃលក្ខណៈណាមួយរបស់ដំណាំ (ដូចជាទិន្នផល ឬកម្ពស់) ត្រូវបានកំណត់ដោយសែនប៉ុន្មានភាគរយ ធៀបនឹងឥទ្ធិពលសរុប (សែនបូកបរិស្ថាន) ដើម្បីជួយកសិករដឹងថាតើលក្ខណៈនោះអាចបន្តទៅជំនាន់ក្រោយបានល្អកម្រិតណា។ | បើក្មេងម្នាក់រៀនពូកែ Heritability ប្រាប់យើងថាភាពឆ្លាតនោះបានមកពីតំណពូជប៉ាម៉ាក់ប៉ុន្មានភាគរយ និងបានមកពីការប្រឹងប្រែងខ្លួនឯង (បរិស្ថាន) ប៉ុន្មានភាគរយ។ |
| Genetic advance (ការវិវឌ្ឍសែន) | ជាកម្រិតនៃការកើនឡើងនៃលក្ខណៈល្អប្រសើរ (ដូចជាទិន្នផល) នៅក្នុងជំនាន់បន្ទាប់ នៅពេលដែលអ្នកស្រាវជ្រាវជ្រើសរើសយកតែរុក្ខជាតិដែលល្អបំផុតពីជំនាន់មុនមកបង្កាត់បន្តកូនចៅ។ | ដូចជាការរើសយកតែកីឡាករដែលរត់លឿនជាងគេមកបង្កើតក្រុមថ្មី ដើម្បីរំពឹងថាក្រុមថ្មីនេះនឹងមានល្បឿនមធ្យមលឿនជាងក្រុមចាស់។ |
| Additive gene action (សកម្មភាពសែនបូកបញ្ចូល) | ជាទម្រង់នៃតំណពូជដែលសែននីមួយៗរួមចំណែកបន្ថែមបន្តិចម្តងៗទៅលើលក្ខណៈណាមួយ (ឧទាហរណ៍ ទិន្នផល) ដែលធ្វើឱ្យមានភាពងាយស្រួលក្នុងការទស្សន៍ទាយ និងកែលម្អពូជតាមរយៈការជ្រើសរើសដោយផ្ទាល់។ | ដូចជាការសន្សំលុយក្នុងកូនជ្រូក ដែលកាក់នីមួយៗរួមចំណែកធ្វើឱ្យលុយសរុបកើនឡើងបន្តិចម្តងៗដោយអាចទាយដឹងមុន។ |
| Epistatic gene action (សកម្មភាពសែនគ្របសង្កត់ ឬ អេពីស្តាស៊ីស) | គឺជាបាតុភូតពន្ធុវិទ្យាដែលសែនមួយទៅកែប្រែ ឬរារាំងសកម្មភាពរបស់សែនមួយផ្សេងទៀត ដែលធ្វើឱ្យការបញ្ចេញលក្ខណៈមានភាពស្មុគស្មាញ និងពិបាកទាយទុកក្នុងការបង្កាត់ពូជ។ | ដូចជាការធ្វើម្ហូបដែលអ្នកដាក់ស្ករដើម្បីឲ្យផ្អែម ប៉ុន្តែបើអ្នកច្រឡំដាក់អំបិលច្រើនពេក ជាតិប្រៃនឹងលុបបំបាត់ ឬគ្របសង្កត់ជាតិផ្អែមនោះចោល។ |
| Randomized complete block design (ការរចនាប្លុកចៃដន្យពេញលេញ) | ជាវិធីសាស្ត្ររៀបចំការពិសោធន៍កសិកម្ម ដោយបែងចែកដីជាឡូត៍ធំៗ (ប្លុក) ហើយដាំពូជនិមួយៗដោយចៃដន្យក្នុងប្លុកទាំងនោះ ដើម្បីកាត់បន្ថយភាពលម្អៀងដែលបណ្តាលមកពីគុណភាពដីខុសគ្នានៅក្នុងស្រែតែមួយ។ | ដូចជាការចែកសិស្សជាក្រុមស្មើៗគ្នា ហើយឱ្យក្រុមនីមួយៗផ្លាស់ប្តូរកន្លែងអង្គុយធ្វើតេស្តខុសៗគ្នាក្នុងថ្នាក់ ដើម្បីកុំឱ្យទីតាំងអង្គុយមានឥទ្ធិពលលើពិន្ទុ។ |
| Genotype (សែនទម្រង់) | សំណុំនៃទម្រង់ហ្សែន (DNA) ខាងក្នុងជាក់លាក់របស់សារពាង្គកាយណាមួយ ដែលជាអ្នកកំណត់សក្តានុពល និងលក្ខណៈសម្បត្តិតំណពូជរបស់វាទោះបីជាវាមិនទាន់បញ្ចេញមកក្រៅក៏ដោយ។ | ដូចជាប្លង់ស្ថាបត្យកម្មដែលគេគូសសម្រាប់សាងសង់ផ្ទះ ដែលកំណត់ជាស្រេចថាតើផ្ទះនោះនឹងមានរចនាសម្ព័ន្ធបែបណា។ |
| Phenotype (សណ្ឋានរូប) | ជាលក្ខណៈរូបរាងកាយ ពណ៌សម្បុរ ឬសកម្មភាពជាក់ស្តែងរបស់សារពាង្គកាយដែលយើងអាចមើលឃើញ និងវាស់វែងបាននៅខាងក្រៅ ដែលកើតចេញពីការបញ្ចេញសែនបូកផ្សំនឹងកត្តាបរិស្ថាន។ | ដូចជាផ្ទះដែលសាងសង់រួចរាល់ជាក់ស្តែង ដែលអាចមានពណ៌ ឬសភាពចាស់ថ្មីខុសពីប្លង់ដើមបន្តិចបន្តួចដោយសាររងឥទ្ធិពលពីអាកាសធាតុនិងបរិស្ថានជុំវិញ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
