បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះមានគោលបំណងវាយតម្លៃភាពអាចជឿទុកចិត្តបាននៃការប្រើប្រាស់អន្ទាក់អរម៉ូនផ្លូវភេទ (Pheromone traps) ដើម្បីប៉ាន់ប្រមាណចំនួនប្រជាសាស្ត្រមេអំបៅដង្កូវស៊ីកប្បាស Heliothis armigera នៅក្នុងចម្ការកប្បាស។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានធ្វើឡើងដោយប្រៀបធៀបទិន្នន័យនៃការរាប់ចំនួនមេអំបៅដោយផ្ទាល់នៅពេលយប់ ជាមួយនឹងចំនួនមេអំបៅដែលចាប់បានដោយអន្ទាក់អរម៉ូនក្នុងទីតាំងតែមួយ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Direct counts using sweep nets and head lanterns ការរាប់ផ្ទាល់ដោយប្រើសំណាញ់ចាប់សត្វល្អិត និងអំពូលភ្លើងពាក់ក្បាលនៅពេលយប់ |
ផ្តល់ទិន្នន័យជាក់ស្តែងនៃចំនួនប្រជាសាស្ត្រពិតប្រាកដ រួមទាំងអាចញែកភេទ និងពិនិត្យស្ថានភាពបង្កាត់ពូជរបស់មេអំបៅញីបានយ៉ាងច្បាស់លាស់។ អាចកំណត់ម៉ោងសកម្មភាពខ្ពស់បំផុតរបស់សត្វល្អិតបាន។ | ទាមទារកម្លាំងពលកម្មច្រើន (ប្រើមនុស្សរហូតដល់៦នាក់ក្នុងចម្ការ១២រ៉ៃ) និងចំណាយពេលវេលាយូរនៅពេលយប់ដែលពិបាកក្នុងការអនុវត្តជាក់ស្តែងសម្រាប់កសិករទូទៅ។ | ចាប់បានមេអំបៅសរុប ១៨៤៧ក្បាល និងអាចកំណត់បានថាសកម្មភាពខ្ពស់បំផុតគឺនៅចន្លោះម៉ោង ១៩:០០-១៩:៣០ (៣២.១១%)។ |
| Pheromone traps ការប្រើប្រាស់អន្ទាក់អរម៉ូនផ្លូវភេទ (Pheromone traps) |
ងាយស្រួលក្នុងការដំឡើង មិនត្រូវការកម្លាំងពលកម្មច្រើន និងចំណាយពេលតិចក្នុងការតាមដាន ឬប្រមូលទិន្នន័យ។ | ចាប់បានតែមេអំបៅឈ្មោលប៉ុណ្ណោះ ហើយលទ្ធផលមិនបានឆ្លុះបញ្ចាំងពីចំនួនប្រជាសាស្ត្រមេអំបៅពិតប្រាកដនៅក្នុងវាលនោះទេ។ | មិនមានទំនាក់ទំនង (No correlation) ណាមួយរវាងចំនួនមេអំបៅដែលចាប់បានក្នុងអន្ទាក់ និងចំនួនប្រជាសាស្ត្រជាក់ស្តែងដែលរាប់ផ្ទាល់នោះទេ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារកម្លាំងពលកម្មឧបករណ៍ចាប់សត្វល្អិតនៅពេលយប់ និងសម្ភារៈមន្ទីរពិសោធន៍សម្រាប់ការវិភាគអត្រាបង្កាត់ពូជ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងចម្ការកប្បាស ខេត្តនគរសួគ៌ (Nakhon Sawan) ប្រទេសថៃ ក្នុងឆ្នាំ១៩៨៧។ ទិន្នន័យនេះផ្តោតតែលើមេអំបៅដង្កូវស៊ីកប្បាស Heliothis armigera ក្នុងលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ និងភូមិសាស្ត្រជាក់លាក់នៅពេលនោះ ដែលអាកប្បកិរិយារបស់សត្វល្អិតអាចមានភាពខុសគ្នាបន្តិចបន្តួចនៅកម្ពុជាដោយសារបម្រែបម្រួលអាកាសធាតុនាពេលបច្ចុប្បន្ន។
ទោះបីជាការសិក្សានេះបង្ហាញថាអន្ទាក់អរម៉ូនមិនមានទំនាក់ទំនងផ្ទាល់ជាមួយចំនួនប្រជាសាស្ត្រ Heliothis armigera ក៏ដោយ វាបានផ្តល់នូវវិធីសាស្ត្រដ៏ល្អមួយដែលអាចយកមកអនុវត្តបាននៅកម្ពុជា។
សរុបមក ការយល់ដឹងពីម៉ោងសកម្មភាពខ្ពស់បំផុតរបស់សត្វល្អិតចង្រៃជួយកសិករកម្ពុជាឱ្យកាត់បន្ថយបរិមាណប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិត សន្សំសំចៃថវិកា និងកាត់បន្ថយផលប៉ះពាល់បរិស្ថាន។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Pheromone traps (អន្ទាក់អរម៉ូនផ្លូវភេទ) | ឧបករណ៍ដែលប្រើប្រាស់សារធាតុគីមីសិប្បនិម្មិតក្លែងបន្លំជាក្លិនមេអំបៅញី ដើម្បីទាក់ទាញ និងចាប់មេអំបៅឈ្មោលក្នុងគោលបំណងតាមដាន ឬកាត់បន្ថយចំនួនប្រជាសាស្ត្រសត្វល្អិតចង្រៃនៅក្នុងចម្ការ។ | ដូចជាការប្រើប្រាស់ទឹកអប់ដ៏ទាក់ទាញដើម្បីបញ្ឆោតចាប់សត្រូវយកមកឃុំឃាំង តែវិធីនេះចាប់បានតែមនុស្សប្រុសប៉ុណ្ណោះ។ |
| Direct counts (ការរាប់ចំនួនផ្ទាល់) | វិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃចំនួនប្រជាសាស្ត្រសត្វល្អិត ដោយអ្នកស្រាវជ្រាវចុះទៅទីតាំងផ្ទាល់ ប្រើប្រាស់ឧបករណ៍ដូចជាសំណាញ់ និងភ្លើងពិល ដើម្បីចាប់ និងរាប់ចំនួនសត្វល្អិតជាក់ស្តែងទាំងឈ្មោលនិងញីនៅក្នុងវាល។ | ដូចជាការដើររាប់ចំនួនសិស្សដោយផ្ទាល់ក្នុងថ្នាក់រៀនម្នាក់ម្តងៗ ជាជាងការទាយចំនួនសិស្សតាមរយៈចំនួនកង់ដែលចតនៅខាងក្រៅ។ |
| Spermatophore (ថង់ទឹកកាមសត្វល្អិត) | កញ្ចប់ ឬថង់ផ្ទុកមេជីវិតឈ្មោលដែលសត្វល្អិតឈ្មោលផ្ទេរទៅឱ្យសត្វល្អិតញីកំឡុងពេលបង្កាត់ពូជ។ អ្នកស្រាវជ្រាវធ្វើការវះកាត់មើលថង់នេះ ដើម្បីដឹងថាមេអំបៅញីនោះធ្លាប់បានឆ្លងកាត់ការបង្កាត់ពូជហើយឬនៅ។ | ដូចជាសំបុត្របញ្ជាក់អាពាហ៍ពិពាហ៍នៅក្នុងពោះសត្វល្អិតញី ដែលបង្ហាញថាវាបានឆ្លងកាត់ការបង្កាត់ពូជរួចហើយ និងរៀបចំបន្តពូជ។ |
| Mating status (ស្ថានភាពបង្កាត់ពូជ) | លក្ខខណ្ឌនៃការបន្តពូជរបស់សត្វល្អិតញី ដែលចែកចេញជាមេអំបៅក្រមុំ (មិនទាន់បង្កាត់ពូជ) និងមេអំបៅដែលបានបង្កាត់ពូជរួច។ ការដឹងពីស្ថានភាពនេះជួយឱ្យគេអាចទស្សន៍ទាយពីអត្រាកំណើតដង្កូវ និងការរាតត្បាតនៅពេលខាងមុខ។ | ដូចជាការបែងចែករវាងមនុស្សនៅលីវ និងមនុស្សមានគ្រួសារ ដើម្បីងាយស្រួលទាយពីអត្រាកំណើតក្មេងជំនាន់ក្រោយនៅក្នុងភូមិ។ |
| Heliothis armigera (មេអំបៅដង្កូវស៊ីកប្បាស) | ជាប្រភេទសត្វល្អិតចង្រៃដែលបំផ្លាញដំណាំកសិកម្មយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ (ដូចជាកប្បាស ពោត និងប៉េងប៉ោះ)។ នៅដំណាក់កាលជាមេអំបៅ វាហើររកចំណីនិងបង្កាត់ពូជនៅពេលយប់ ចំណែកឯនៅដំណាក់កាលជាដង្កូវ វាស៊ីកាត់បំផ្លាញផ្លែ ឬផ្កាដំណាំ។ | គឺជាមេអំបៅដែលបង្កើតកូនដង្កូវទុច្ចរិត ដែលចូលចិត្តលួចស៊ីផ្លែឈើ និងបន្លែក្នុងចម្ការរបស់យើង។ |
| Population assessment (ការវាយតម្លៃចំនួនប្រជាសាស្ត្រ) | ដំណើរការប្រមូលទិន្នន័យដើម្បីប៉ាន់ស្មានទំហំ ចំនួន ដង់ស៊ីតេ និងការបែងចែករបស់ក្រុមសត្វល្អិតណាមួយនៅក្នុងតំបន់ជាក់លាក់ ដើម្បីរៀបចំផែនការទប់ស្កាត់ ឬប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតឱ្យបានទាន់ពេលវេលានិងចំគោលដៅ។ | ដូចជាការធ្វើជំរឿនប្រជាជនប្រចាំឆ្នាំ ដើម្បីដឹងថាភូមិមួយមានមនុស្សរស់នៅប៉ុន្មាននាក់ និងត្រូវការស្บៀងអាហារប៉ុន្មាន។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
