បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះសិក្សាពីឥទ្ធិពលនៃរយៈពេលទទួលពន្លឺ (Photoperiods) ទៅលើដំណាក់កាលសម្រាកលូតលាស់ (Dormancy) និងការបង្កើតមើមរបស់ដំណាំខ្ញី Zingiber officinale Roscoe ដើម្បីបង្កើនផលិតកម្មមើមពូជពេញមួយឆ្នាំ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានធ្វើឡើងដោយប្រើប្រាស់កូនខ្ញីដែលបានពីការបណ្តុះជាលិកា (Tissue culture) ដោយដាក់ឱ្យទទួលរងនូវរយៈពេលពន្លឺផ្សេងៗគ្នានៅក្នុងផ្ទះកញ្ចក់ និងទីវាល។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| 12 hours photoperiod រយៈពេលទទួលពន្លឺ ១២ ម៉ោង |
ផ្តល់ទិន្នផលមើមស្រស់ខ្ពស់បំផុត និងជួយឱ្យរុក្ខជាតិបន្តលូតលាស់ខ្នែងថ្មីដោយមិនចូលដំណាក់កាលសម្រាក (Dormancy)។ | ទិន្នផលមើមសម្រាប់ធ្វើពូជមានកម្រិតទាប មើមមានទំហំតូច ស្វិត និងមានជ្រួញច្រើន។ | ទទួលបានទិន្នផលមើមស្រស់ ៤,៦៥ ក្រាម/គុម្ព ប៉ុន្តែទិន្នផលមើមពូជបានត្រឹម ១,៦០ ក្រាម/គុម្ព។ |
| 10 hours photoperiod & Natural day length រយៈពេលទទួលពន្លឺ ១០ ម៉ោង និងពន្លឺធម្មជាតិ |
ជំរុញឱ្យខ្ញីចូលក្នុងដំណាក់កាលសម្រាកលូតលាស់បានល្អនៅចុងរដូវ ដែលស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់ផលិតមើមពូជ (Seed rhizome) ដែលមានគុណភាព។ | ទិន្នផលមើមស្រស់សរុបទាបជាងការពន្លឺ ១២ ម៉ោងបន្តិច ហើយរុក្ខជាតិឆាប់ទម្លាក់ស្លឹក និងងាប់ដើម។ | ទិន្នផលមើមពូជខ្ពស់បំផុតគឺ ២,៨១ ក្រាម/គុម្ព (១០ ម៉ោង) និង ២,៧១ ក្រាម/គុម្ព (ពន្លឺធម្មជាតិ)។ |
| 14 hours photoperiod រយៈពេលទទួលពន្លឺ ១៤ ម៉ោង |
ខ្នែងថ្មីបន្តដុះជាប់រហូត និងមិនធ្វើឱ្យរុក្ខជាតិចូលដំណាក់កាលសម្រាកលូតលាស់។ | រារាំងការបង្កើតមើម និងផ្តល់ទិន្នផលមើមពូជនិងមើមស្រស់ទាបបំផុត ដោយសាររុក្ខជាតិប្រើប្រាស់ថាមពលដើម្បីដុះខ្នែងថ្មីជំនួសឱ្យការស្តុកទុកក្នុងមើម។ | ទិន្នផលមើមស្រស់ត្រឹម ៣,០៩ ក្រាម/គុម្ព និងមើមពូជទាបបំផុត ០,៤៨ ក្រាម/គុម្ព។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការពិសោធន៍នេះតម្រូវឱ្យមានឧបករណ៍កសិកម្មមូលដ្ឋានសម្រាប់គ្រប់គ្រងពន្លឺ ល្បាយដីដាំដុះសមស្រប និងកូនពូជខ្ញីដែលបានពីការបណ្តុះជាលិកា។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅសាកលវិទ្យាល័យ Kasetsart ទីក្រុងបាងកក ប្រទេសថៃ ដែលមានលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ (សីតុណ្ហភាពជាមធ្យម ២៥,៣ អង្សាសេ ក្នុងខែធ្នូ) និងរយៈពេលពន្លឺព្រះអាទិត្យស្រដៀងគ្នាយ៉ាងខ្លាំងទៅនឹងប្រទេសកម្ពុជា។ ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់កម្ពុជា ដោយសារកសិករអាចអនុវត្តលទ្ធផលនេះបានដោយផ្ទាល់ដោយមិនចាំបាច់កែប្រែច្រើន។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ការពិសោធន៍នេះប្រើប្រាស់កូនខ្ញីបណ្តុះជាលិកា ដែលអាចជាឧបសគ្គសម្រាប់កសិករខ្នាតតូចនៅកម្ពុជាដែលនៅខ្វះខាតធនធានបច្ចេកវិទ្យា។
បច្ចេកទេសគ្រប់គ្រងពន្លឺនេះមានអត្ថប្រយោជន៍ខ្ពស់សម្រាប់ការដាំដុះខ្ញីនៅកម្ពុជា ជាពិសេសសម្រាប់ការផលិតមើមពូជពេញមួយឆ្នាំដោយមិនពឹងផ្អែកទាំងស្រុងលើរដូវកាល។
ការយល់ដឹងពីឥទ្ធិពលនៃរយៈពេលពន្លឺ អនុញ្ញាតឱ្យកសិករកម្ពុជាអាចកំណត់ពេលវេលាប្រមូលផលមើមស្រស់ ឬមើមពូជបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព និងឆ្លើយតបទៅនឹងតម្រូវការទីផ្សារ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Photoperiod (រយៈពេលទទួលពន្លឺ) | រយៈពេលនៃពន្លឺថ្ងៃនៅក្នុងវដ្ត ២៤ ម៉ោង ដែលជះឥទ្ធិពលដល់ការលូតលាស់ និងការវិវត្តរបស់រុក្ខជាតិ ដូចជាការចេញផ្កា ឬការចុះមើម។ នៅក្នុងការសិក្សានេះ វាត្រូវបានប្រើដើម្បីបញ្ជាការបង្កើតមើម និងការសម្រាកលូតលាស់របស់ខ្ញីដោយការបន្ថែម ឬបន្ថយម៉ោងពន្លឺ។ | ដូចជាការកំណត់ម៉ោងធ្វើការនិងម៉ោងគេងរបស់រុក្ខជាតិ ដើម្បីបញ្ជាឱ្យវាបន្តដុះស្លឹក ឬចាប់ផ្តើមស្តុកទុកអាហារបង្កើតជាមើម។ |
| Dormancy (ការសម្រាកលូតលាស់) | ដំណាក់កាលដែលរុក្ខជាតិផ្អាកការលូតលាស់ជាបណ្តោះអាសន្ន ដើម្បីសន្សំថាមពល និងរស់រានមានជីវិតក្នុងលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុមិនអំណោយផល។ សម្រាប់ខ្ញី ដំណាក់កាលនេះស្លឹកចាប់ផ្តើមប្រែពណ៌លឿង ស្ងួត និងរុះរោយ ហើយមើមឈប់រីកធំ។ | ប្រៀបបាននឹងសត្វខ្លាឃ្មុំដែលដេកលក់ពេញមួយរដូវរងា ដើម្បីសន្សំកម្លាំងរង់ចាំអាកាសធាតុល្អត្រឡប់មកវិញ។ |
| Rhizome (មើម ឬដើមក្រោមដី) | ដើមរបស់រុក្ខជាតិដែលដុះផ្ដេកនៅក្រោមដី មានតួនាទីស្តុកទុកអាហារ (កាបូអ៊ីដ្រាត) និងអាចបន្តពូជបង្កើតជាដើមថ្មីបាន។ មើមខ្ញីដែលយើងយកមកប្រើប្រាស់ជាគ្រឿងទេស គឺជាប្រភេទដើមក្រោមដីនេះឯង។ | ដូចជាឃ្លាំងស្តុកស្បៀងអាហារនៅក្រោមដីរបស់រុក្ខជាតិ សម្រាប់ទុកប្រើប្រាស់នៅពេលខ្វះខាត និងសម្រាប់បំបែកកូន។ |
| Micropropagation / Tissue culture (ការបណ្តុះជាលិកា) | បច្ចេកទេសបន្តពូជរុក្ខជាតិនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ ដោយយកកោសិកា ឬផ្នែកតូចមួយនៃរុក្ខជាតិទៅបណ្តុះក្នុងមជ្ឈដ្ឋានដែលមានសារធាតុចិញ្ចឹម ដើម្បីបង្កើតបានជាកូនរុក្ខជាតិថ្មីក្នុងបរិមាណច្រើន លូតលាស់លឿន និងគ្មានជំងឺឆ្លង។ | ដូចជាការកាត់សក់ ឬក្រចកបន្តិចបន្តួច ហើយយកទៅចិញ្ចឹមក្នុងកែវ ដើម្បីបង្កើតបានជាមនុស្សថ្មីម្នាក់ទៀតដែលគ្មានជំងឺប្រចាំកាយ។ |
| Tiller (ខ្នែង ឬកូនដើម) | ដើមថ្មីៗដែលដុះបែកចេញពីគល់ ឬមើមក្រោមដីរបស់រុក្ខជាតិដើម (ដូចជាខ្ញី ស្រូវ ឬស្មៅ)។ ការកើនឡើងនៃចំនួនខ្នែង បង្ហាញពីរុក្ខជាតិកំពុងផ្តោតលើការលូតលាស់ផ្នែកខាងលើ (ស្លឹកនិងដើម) ជំនួសឱ្យការស្តុកអាហារក្នុងមើម។ | ដូចជាកូនៗដែលកើតចេញពីម្តាយតែមួយ ហើយឈរតម្រង់ជួរគ្នានៅក្បែរៗម្តាយនោះ។ |
| Acclimatization (ការបន្សាំ) | ដំណើរការដែលកូនរុក្ខជាតិ (ជាពិសេសកូនដែលបានពីការបណ្តុះជាលិកា) ត្រូវបានយកទៅដាក់ក្នុងបរិយាកាសធម្មជាតិបន្តិចម្តងៗ ដើម្បីឱ្យវាទម្លាប់ទៅនឹងការប្រែប្រួលនៃពន្លឺ សីតុណ្ហភាព និងសំណើម មុនពេលយកទៅដាំក្នុងចម្ការផ្ទាល់។ | ដូចជាការហ្វឹកហាត់កីឡាករឱ្យស៊ាំនឹងអាកាសធាតុក្តៅជាមុន មុនពេលបញ្ជូនទៅប្រកួតនៅប្រទេសដែលមានអាកាសធាតុក្តៅខ្លាំង។ |
| Gibberellic acid (GA) and Abscisic acid (ABA) (អាស៊ីតហ្ស៊ីបេរ៉េលីក និង អាស៊ីតអាប់ស៊ីស៊ីក) | អរម៉ូនរុក្ខជាតិពីរប្រភេទដែលមានមុខងារផ្ទុយគ្នា។ អរម៉ូន GA ជួយជំរុញការលូតលាស់ (ដុះខ្នែងនិងស្លឹក) ចំណែកអរម៉ូន ABA មានតួនាទីទប់ស្កាត់ការលូតលាស់ និងជំរុញឱ្យរុក្ខជាតិចូលក្នុងដំណាក់កាលសម្រាក។ ការប្រែប្រួលពន្លឺធ្វើឱ្យសមាមាត្រនៃអរម៉ូនទាំងពីរនេះផ្លាស់ប្តូរ ដែលជាអ្នកកំណត់ការចុះមើមរបស់ខ្ញី។ | ដូចជាឈ្នាន់ហ្គែរ (GA) ដែលបញ្ជាឱ្យឡានស្ទុះទៅមុខ និងហ្វ្រាំង (ABA) ដែលបញ្ជាឱ្យឡានបន្ថយល្បឿនឬឈប់។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
