បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះផ្តោតលើការស្រាវជ្រាវពីភាពចម្រុះនៃហ្សែន និងទំនាក់ទំនងពន្ធុវិទ្យារវាងពូជស្រូវស្រុក និងស្រូវព្រៃក្នុងសណ្តាន Oryza ដើម្បីជួយដល់ការបង្កាត់ និងការកែលម្អពូជស្រូវអោយធន់នឹងជំងឺឬសត្វល្អិត។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានប្រើប្រាស់បច្ចេកទេសវិភាគ DNA ដើម្បីវាយតម្លៃ និងចាត់ថ្នាក់សំណាកពូជស្រូវផ្សេងៗគ្នាផ្អែកលើទិន្នន័យហ្សែន។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Random Amplified Polymorphic DNA (RAPD) បច្ចេកទេសវាយតម្លៃឌីអិនអេពហុសណ្ឋានដោយចៃដន្យ (វិធីសាស្ត្រប្រើក្នុងឯកសារ) |
មានភាពងាយស្រួល លឿន និងមិនតម្រូវឱ្យដឹងពីលំដាប់បាស (Sequence) របស់ DNA ជាមុននោះទេ។ មិនត្រូវការប្រើប្រាស់សារធាតុវិទ្យុសកម្ម និងអាចអនុវត្តបានលើទំហំសំណាកច្រើនក្នុងពេលតែមួយ។ | ដោយសារវាប្រើប្រាស់ Primer ខ្លី និងភ្ជាប់ដោយចៃដន្យ វាអាចងាយនឹងរងឥទ្ធិពលពីលក្ខខណ្ឌពិសោធន៍ ដែលទាមទារឱ្យមានការគ្រប់គ្រងសីតុណ្ហភាព និងបរិមាណសារធាតុយ៉ាងម៉ត់ចត់បំផុត។ | អាចបង្កើតចំណាំងផ្លាតហ្សែន (polymorphic bands) ចំនួន ៦៨ និងបែងចែកសំណាកពូជស្រូវចំនួន ១៦ ទៅជា ៤ ក្រុមបានយ៉ាងច្បាស់លាស់។ |
| Restriction Fragment Length Polymorphism (RFLP) បច្ចេកទេសវិភាគ RFLP (វិធីសាស្ត្រប្រៀបធៀប) |
ផ្តល់លទ្ធផលច្បាស់លាស់ខ្ពស់សម្រាប់ការកំណត់ភាពខុសគ្នានៃហ្សែន និងត្រូវបានគេទទួលស្គាល់យ៉ាងទូលំទូលាយក្នុងការស្រាវជ្រាវកម្រិតស៊ីជម្រៅ។ | ទាមទារឱ្យប្រើប្រាស់ DNA probe ត្រូវចំណាយពេលវេលាយូរ មានសភាពស្មុគស្មាញ និងជារឿយៗត្រូវការប្រើប្រាស់សារធាតុវិទ្យុសកម្ម។ | ឯកសារបញ្ជាក់ថាវាមានការលំបាកនិងយឺតជាង RAPD បើទោះជាវាធ្លាប់ត្រូវបានគេប្រើប្រាស់ជោគជ័យក្នុងការចាត់ថ្នាក់ស្រូវពីមុនមកក៏ដោយ (Wang et al., 1992)។ |
| Isozyme and Protein Analysis ការវិភាគអ៊ីសូស៊ីមនិងប្រូតេអ៊ីន (វិធីសាស្ត្រជំនាន់ចាស់) |
ជាវិធីសាស្ត្រមូលដ្ឋានដែលធ្លាប់ពេញនិយម និងមានតម្លៃថោកសម្រាប់ការស្វែងរកភាពចម្រុះនៃសេនេទិចនៅដំណាក់កាលដំបូង។ | មានកម្រិតទាបក្នុងការរកឃើញភាពខុសគ្នានៃហ្សែន ហើយលទ្ធផលងាយប្រែប្រួលទៅតាមដំណាក់កាលលូតលាស់របស់រុក្ខជាតិ និងលក្ខខណ្ឌបរិស្ថាន។ | មិនអាចផ្តល់ទិន្នន័យគ្រប់គ្រាន់ និងទូលំទូលាយដូចការវិភាគកម្រិត DNA ផ្ទាល់ (RAPD ឬ RFLP) នោះទេ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តបច្ចេកទេស RAPD នេះតម្រូវឱ្យមានបរិក្ខារមន្ទីរពិសោធន៍ជីវវិទ្យាម៉ូលេគុលកម្រិតមធ្យម និងសារធាតុគីមីមួយចំនួនដែលអាចមានតម្លៃសមរម្យសម្រាប់ស្ថាប័នស្រាវជ្រាវ។
ការសិក្សានេះប្រមូលសំណាកពូជស្រូវពីវិទ្យាស្ថានស្រាវជ្រាវស្រូវអន្តរជាតិ (IRRI) នៅហ្វីលីពីន និងពូជក្នុងស្រុករបស់ថៃ (ដូចជា KDML 105, បទុមធានី)។ ទោះបីជាមិនមានសំណាកពីកម្ពុជាផ្ទាល់ក៏ដោយ ប៉ុន្តែប្រភេទស្រូវព្រៃនិងស្រូវស្រុកដែលត្រូវបានយកមកសិក្សា (ឧទាហរណ៍ Oryza sativa, O. rufipogon, O. nivara) គឺមានវត្តមានយ៉ាងច្រើននៅក្នុងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីកសិកម្មរបស់ប្រទេសកម្ពុជា។ វាផ្តល់អត្ថប្រយោជន៍ដល់អ្នកស្រាវជ្រាវខ្មែរក្នុងការយកគំរូតាម ដើម្បីសិក្សាពីប្រភពហ្សែននៃពូជស្រូវក្នុងស្រុករបស់យើង។
បច្ចេកទេសនិងរបកគំហើញនេះមានសារៈសំខាន់ និងអាចអនុវត្តបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាពសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍវិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា ជាពិសេសក្នុងការកែលម្អពូជស្រូវ។
ជារួម ការប្រើប្រាស់បច្ចេកទេស RAPD ជាជម្រើសដ៏សមស្របនិងចំណាយធនធានមិនសូវខ្ពស់ សម្រាប់ការចាប់ផ្តើមគម្រោងស្រាវជ្រាវពន្ធុវិទ្យារុក្ខជាតិនៅតាមសាកលវិទ្យាល័យ និងវិទ្យាស្ថានកសិកម្មនានាក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Random Amplified Polymorphic DNA (RAPD) (បច្ចេកទេសវាយតម្លៃឌីអិនអេពហុសណ្ឋានដោយចៃដន្យ) | ជាបច្ចេកទេសម៉ូលេគុលមួយប្រភេទដែលប្រើប្រាស់ Primer ខ្លីៗដោយចៃដន្យ ដើម្បីចម្លងនិងពង្រីកបំណែក DNA ផ្សេងៗគ្នា សម្រាប់ប្រើប្រាស់ក្នុងការប្រៀបធៀបភាពខុសគ្នានៃសេនេទិចរវាងសព៌ាង្គកាយ។ | ដូចជាការបោះសំណាញ់ចូលទៅក្នុងបឹងនៅទីតាំងផ្សេងៗគ្នាដោយចៃដន្យ ដើម្បីមើលថាតើយើងចាប់បានត្រីប្រភេទណាខ្លះ រួចយកមកប្រៀបធៀបប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីនៃតំបន់ទាំងនោះ។ |
| Phylogenetic tree (មែកធាងពន្ធុវិទ្យា) | ជាដ្យាក្រាមមានរាងដូចមែកធាង ដែលបង្ហាញពីទំនាក់ទំនងនៃការវិវត្ត និងប្រវត្តិសេនេទិចរវាងប្រភេទជីវសាស្ត្រផ្សេងៗគ្នា ដោយផ្អែកលើភាពស្រដៀងគ្នាឬខុសគ្នានៃ DNA របស់ពួកវា។ | ដូចជាការគូរគំនូសតាងពង្សាវតារគ្រួសារ (Family tree) ដែលបង្ហាញពីទំនាក់ទំនងរវាងជីដូនជីតា ឪពុកម្តាយ និងកូនចៅ ដើម្បីដឹងថាអ្នកណាមានសាច់ឈាមជិតដិតនឹងអ្នកណា។ |
| Polymerase Chain Reaction - PCR (ប្រតិកម្មច្រវាក់ប៉ូលីមេរ៉ាស) | ជាបច្ចេកទេសក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ដែលប្រើដើម្បីបង្កើតច្បាប់ចម្លងនៃបំណែក DNA ជាក់លាក់ណាមួយរាប់លានដងក្នុងរយៈពេលដ៏ខ្លី ដើម្បីឱ្យមានបរិមាណគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ការយកទៅសិក្សានិងវិភាគបន្ត។ | ដូចជាម៉ាស៊ីនកូពី (Photocopier) ដែលអាចថតចម្លងឯកសារមួយសន្លឹកទៅជារាប់ម៉ឺនសន្លឹកក្នុងពេលដ៏ខ្លី ដើម្បីងាយស្រួលចែកឱ្យមនុស្សរាប់ម៉ឺននាក់អាន។ |
| Primer (ប្រៃម័រ) | ជាខ្សែ DNA ឬ RNA ខ្លីៗដែលដើរតួជាចំណុចចាប់ផ្តើមសម្រាប់ការសំយោគ DNA នៅក្នុងដំណើរការ PCR ដោយវាទៅចាប់គូជាមួយ DNA គោលដៅ ដើម្បីប្រាប់អង់ស៊ីមពីកន្លែងដែលត្រូវចាប់ផ្តើមចម្លង។ | ដូចជាគ្រឹះ ឬឥដ្ឋដំបូងគេដែលជាងសំណង់ត្រូវដាក់ ដើម្បីជាចំណុចចាប់ផ្តើម និងជាតម្រុយក្នុងការសាងសង់ជញ្ជាំងទាំងមូល។ |
| Electrophoresis (អេឡិចត្រូផូរ៉េស៊ីស) | ជាបច្ចេកទេសបំបែកម៉ូលេគុល DNA, RNA ឬប្រូតេអ៊ីន តាមរយៈទំហំនិងបន្ទុកអគ្គិសនីរបស់វា ដោយអូសទាញពួកវាឆ្លងកាត់ជែល (Gel) ក្រោមចរន្តអគ្គិសនី។ | ដូចជាការរែងគ្រាប់ខ្សាច់និងគ្រាប់ក្រួសតាមកញ្ច្រែង ដោយគ្រាប់តូចៗ (ម៉ូលេគុលតូច) ធ្លាក់ទៅបានលឿននិងឆ្ងាយ ឯគ្រាប់ធំៗ (ម៉ូលេគុលធំ) ធ្វើដំណើរបានយឺតនិងនៅជិតៗ។ |
| Polymorphic bands (ឆ្នូតឌីអិនអេពហុសណ្ឋាន) | ជាឆ្នូត ឬស្នាម DNA ដែលលេចឡើងក្នុងទម្រង់ ទំហំ ឬទីតាំងខុសៗគ្នានៅលើជែល (Gel) បន្ទាប់ពីធ្វើ Electrophoresis ដែលបង្ហាញពីភាពខុសគ្នានៃហ្សែនរវាងសព៌ាង្គកាយនីមួយៗ។ | ដូចជាបាកូដ (Barcode) លើទំនិញ ដែលទំនិញខុសគ្នាមានគំនូសបាកូដខុសគ្នា ធ្វើឱ្យយើងដឹងថាវាជាផលិតផលពីរផ្សេងគ្នា។ |
| Accessions (សំណាកពូជ) | ជាក្រុមនៃរុក្ខជាតិ ឬគ្រាប់ពូជដែលត្រូវបានប្រមូលពីទីតាំងភូមិសាស្ត្រណាមួយ ហើយត្រូវបានចុះបញ្ជី និងរក្សាទុកនៅក្នុងធនាគារពូជ (Genebank) សម្រាប់ការស្រាវជ្រាវ និងអភិរក្ស។ | ដូចជាសៀវភៅមួយក្បាលៗដែលត្រូវបានចុះលេខកូដ និងរក្សាទុកនៅលើធ្នើរនៃបណ្ណាល័យជាតិ ដើម្បីទុកឱ្យអ្នកស្រាវជ្រាវជំនាន់ក្រោយអាចទាញយកមកអានបានគ្រប់ពេល។ |
| Genome (ហ្សេណូម ឬ បណ្តុំហ្សែន) | ជាសំណុំព័ត៌មានសេនេទិច (DNA) ទាំងមូលដែលមាននៅក្នុងកោសិការបស់សព៌ាង្គកាយណាមួយ ដែលផ្ទុកនូវការណែនាំទាំងអស់សម្រាប់ការលូតលាស់ អភិវឌ្ឍន៍ និងដំណើរការរបស់វា។ | ដូចជាសៀវភៅណែនាំ (Manual) ដ៏ក្រាស់មួយក្បាលដែលប្រាប់ពីរបៀបតំឡើង និងដំណើរការរថយន្តមួយគ្រឿងតាំងពីដើមរហូតដល់ចប់។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
