បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះបង្ហាញពីភាពចម្រុះនៃពូជស្រូវព្រៃនៅប្រទេសថៃ និងបញ្ហាប្រឈមក្នុងការប្រមូលនិងអភិរក្សពូជទាំងនោះ ដែលកំពុងរងការគំរាមកំហែងបាត់បង់ពីជម្រកធម្មជាតិដោយសារកត្តាផ្សេងៗ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះធ្វើឡើងតាមរយៈការស្ទង់មតិ ប្រមូល និងវាយតម្លៃធនធានសេនេទិចពូជស្រូវព្រៃនៅទូទាំងតំបន់នៃប្រទេសថៃចន្លោះឆ្នាំ១៩៨២ ដល់ ១៩៨៨។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Field Collection & Surveying of Wild Rice ការស្ទង់មតិ និងប្រមូលពូជស្រូវព្រៃនៅទីវាល |
ទទួលបានធនធានហ្សែនដើមពីធម្មជាតិដ៏សម្បូរបែប និងជួយរកឃើញពូជកម្រដែលជិតផុតពូជ។ | ជួបការលំបាកខ្លាំងដោយសារគ្រាប់ស្រូវព្រៃងាយជ្រុះ ពេលវេលាចេញផ្កាមិនព្រមគ្នា និងមានអត្រាគ្មានកូនខ្ពស់។ | អាចប្រមូល និងចងក្រងសំណាកពូជស្រូវព្រៃចំនួន ៦ ប្រភេទ សរុបបាន ៦១០ សំណាក។ |
| Ex-situ Conservation & Seed Rejuvenation (Genebank) ការអភិរក្ស និងបន្តពូជក្រៅជម្រកធម្មជាតិក្នុងធនាគារហ្សែន |
អាចរក្សាទុកគ្រាប់ពូជបានក្នុងរយៈពេលវែង ការពារការបាត់បង់ពូជ និងងាយស្រួលបញ្ចេញយកទៅប្រើប្រាស់សម្រាប់ការស្រាវជ្រាវ។ | ទាមទារការបន្តពូជ (Rejuvenation) មុនពេលផ្ទុក ដែលត្រូវការពេលវេលា កម្លាំងពលកម្ម ថវិកា និងទីតាំងដាំដុះត្រឹមត្រូវ។ | រក្សាទុកគ្រាប់ពូជដោយជោគជ័យនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ផ្ទុកគ្រាប់ពូជស្រូវជាតិសម្រាប់អនាគត។ |
| Cross-breeding / Gene Transfer to Cultivars ការបង្កាត់ពូជ និងផ្ទេរហ្សែនពីស្រូវព្រៃទៅស្រូវស្រុក |
ជួយផ្ទេរលក្ខណៈពិសេសៗដូចជា ភាពធន់នឹងជំងឺរួញស្លឹក (Grassy stunt virus) និងសត្វល្អិតចង្រៃ ទៅកាន់ពូជស្រូវដែលកំពុងដាំដុះ។ | ទាមទារពេលវេលាយូរសម្រាប់ការធ្វើតេស្ត និងភាគច្រើនទទួលបានជោគជ័យខ្ពស់តែលើពូជដែលមានក្រុមក្រូម៉ូសូម (AA genome) ដូចគ្នា។ | បង្កើតបានពូជស្រូវដែលធន់នឹងជំងឺរួញស្លឹក ដូចជាពូជ IR 30, IR 32, IR 38 និង IR 40។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការប្រមូល និងអភិរក្សពូជស្រូវព្រៃទាមទារធនធានយ៉ាងច្រើនទាំងផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុ ពេលវេលា និងធនធានមនុស្សដែលមានជំនាញច្បាស់លាស់។
ការសិក្សានេះផ្តោតលើការប្រមូលសំណាកពូជស្រូវព្រៃចំនួន ៦ ប្រភេទ (Oryza spp.) សរុបចំនួន ៦១០ សំណាក តែនៅក្នុងព្រំដែនប្រទេសថៃប៉ុណ្ណោះ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ លក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ ភូមិសាស្ត្រ និងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីរវាងប្រទេសថៃ និងកម្ពុជាមានភាពស្រដៀងគ្នាខ្លាំងណាស់។ ដូច្នេះទិន្នន័យនៃអត្តសញ្ញាណ ទីជម្រក និងអត្ថប្រយោជន៍នៃពូជស្រូវព្រៃទាំងនេះ គឺមានតម្លៃខ្លាំងសម្រាប់ការសិក្សាស្រាវជ្រាវ និងការអភិរក្សពូជស្រូវនៅកម្ពុជា។
វិធីសាស្ត្រក្នុងការស្ទង់មតិ ប្រមូល និងអភិរក្សពូជស្រូវព្រៃនេះ មានសារៈសំខាន់ និងអាចយកមកអនុវត្តបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាពនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។
ការអនុវត្តយុទ្ធសាស្ត្រអភិរក្សស្រូវព្រៃតាមបែបផែននេះ នឹងជួយសង្គ្រោះធនធានសេនេទិចដើមរបស់កម្ពុជាពីការបាត់បង់ និងជាគ្រឹះដ៏រឹងមាំសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍពូជស្រូវថ្មីៗដែលធន់ និងមានទិន្នផលខ្ពស់។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Germplasm (ធនធានសេនេទិច ឬបណ្ដុំហ្សែន) | សម្ភារៈហ្សែនរបស់ភាវៈរស់ (ដូចជាគ្រាប់ពូជ ជាលិកា ឬរុក្ខជាតិ) ដែលត្រូវបានប្រមូល និងរក្សាទុកដើម្បីអភិរក្សភាពចម្រុះនៃពូជ សម្រាប់ប្រើប្រាស់ក្នុងការសិក្សាស្រាវជ្រាវ និងការបង្កាត់ពូជនៅពេលអនាគត។ | ដូចជាបណ្ណាល័យដែលរក្សាទុកសៀវភៅចំណេះដឹងបុរាណ ដើម្បីការពារកុំឱ្យបាត់បង់ និងអាចយកមកអានឬចម្លងប្រើប្រាស់នៅថ្ងៃក្រោយ។ |
| Accessions (សំណាកពូជដែលបានចុះបញ្ជី) | សំណាកគ្រាប់ពូជ ឬរុក្ខជាតិដែលត្រូវបានប្រមូលពីទីតាំងភូមិសាស្ត្រជាក់លាក់មួយ ហើយត្រូវបានចុះបញ្ជីរក្សាទុកនៅក្នុងធនាគារហ្សែន (Genebank) ដោយមានលេខកូដសម្គាល់ច្បាស់លាស់សម្រាប់តំណាងឱ្យពូជនោះ។ | ដូចជាសំបុត្រកំណើត ឬអត្តសញ្ញាណប័ណ្ណដែលចេញឱ្យពលរដ្ឋម្នាក់ៗ ដើម្បីងាយស្រួលគ្រប់គ្រង និងតាមដានប្រវត្តិ។ |
| Gene Transfer / Introgression (ការផ្ទេរហ្សែនតាមរយៈការបង្កាត់) | ដំណើរការនៃការយកលក្ខណៈពិសេសដែលមានប្រយោជន៍ (ដូចជាភាពធន់នឹងជំងឺ ឬសត្វល្អិត) ពីពូជស្រូវព្រៃ មកបញ្ចូលទៅក្នុងពូជស្រូវស្រុកដែលកំពុងដាំដុះ តាមរយៈការបង្កាត់ពូជឆ្លងគ្នា។ | ដូចជាការយកគ្រឿងបន្លាស់ថ្មីដែលធន់ជាងមុន មកបំពាក់ចូលទៅក្នុងរថយន្តស៊េរីចាស់ ដើម្បីឱ្យវាដំណើរការបានកាន់តែល្អ និងរឹងមាំ។ |
| Grain Shattering (ការជ្រុះគ្រាប់ពូជ) | លក្ខណៈធម្មជាតិរបស់ពូជស្រូវព្រៃ ដែលគ្រាប់របស់វាងាយនឹងរបេះជ្រុះចេញពីកួរយ៉ាងលឿននៅពេលទុំ ដើម្បីធ្លាក់ទៅដីសម្រាប់ការដុះពន្លកបន្តពូជ ប៉ុន្តែវាជាបញ្ហាប្រឈមធំសម្រាប់ការប្រមូលផលរបស់អ្នកស្រាវជ្រាវ។ | ដូចជាស្លឹកឈើទុំដែលរបេះជ្រុះពីដើមដោយខ្លួនឯងនៅរដូវរំដូវ គ្រាន់តែខ្យល់បក់តិចៗក៏ជ្រុះអស់។ |
| Seed Rejuvenation (ការដាំបន្តពូជ ឬការធ្វើឱ្យគ្រាប់ពូជរស់រវើកឡើងវិញ) | ការយកគ្រាប់ពូជចាស់ៗដែលបានរក្សាទុកយូរក្នុងទូបង្កកនៃធនាគារហ្សែន មកដាំដុះម្តងទៀតដើម្បីប្រមូលគ្រាប់ពូជថ្មីៗយកទៅរក្សាទុកបន្តក្នុងគោលបំណងការពារកុំឱ្យគ្រាប់ពូជចាស់នោះបាត់បង់អត្រាដុះពន្លក (Viability)។ | ដូចជាការសាកថ្មទូរស័ព្ទឡើងវិញនៅពេលដែលវាជិតអស់ថ្ម ដើម្បីធានាថាវាអាចបន្តប្រើប្រាស់បាននៅពេលដែលយើងត្រូវការ។ |
| Oryza (ពពួកស្រូវ) | ជាឈ្មោះវិទ្យាសាស្ត្រនៃពពួក (Genus) រុក្ខជាតិប្រភេទស្មៅ ដែលរួមបញ្ចូលទាំងពូជស្រូវស្រុកដែលមនុស្សកំពុងដាំដុះសម្រាប់ជាអាហារប្រចាំថ្ងៃ និងពូជស្រូវព្រៃដែលដុះដោយធម្មជាតិនៅតាមវាលភក់ ឬព្រៃ។ | ដូចជានាមត្រកូលរបស់គ្រួសារមួយ ដែលមានសមាជិកច្រើននាក់ ហើយម្នាក់ៗមានរូបរាង និងចរិតលក្ខណៈខុសៗគ្នាតែមានប្រភពតែមួយ។ |
| Genome (ជីណូម ឬកញ្ចប់ហ្សែន) | សំណុំឯកសារហ្សែន ឬកញ្ចប់ក្រូម៉ូសូមពេញលេញរបស់ភាវៈរស់មួយ។ នៅក្នុងការសិក្សាស្រូវព្រៃ វាមានក្រុមជីណូមខុសៗគ្នា (ដូចជា AA, CC) ហើយមានតែប្រភេទដែលមានជីណូមដូចគ្នា (AA) ប៉ុណ្ណោះដែលងាយស្រួលបង្កាត់ជាមួយស្រូវស្រុក។ | ដូចជាសៀវភៅកូដ (Codebook) ពេញលេញមួយក្បាល ដែលមានផ្ទុកគ្រប់ព័ត៌មានទាំងអស់សម្រាប់បង្កើត និងកំណត់លក្ខណៈរបស់ភាវៈរស់មួយ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
