បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះស៊ើបអង្កេតលើស្ថិរភាពសេនេទិច និងរូបសាស្ត្រនៃពូជអូលីវ (Olea europaea L.) ដែលបានបណ្តុះជាលិកា ដើម្បីស្វែងយល់ពីទំហំ និងធម្មជាតិនៃការប្រែប្រួលសូម៉ាក្លូន (Somaclonal variation) ដែលកើតឡើងក្នុងអំឡុងពេលបណ្តុះបន្ត (Subculturing) រយៈពេលយូរ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានវាយតម្លៃពូជអូលីវអ៊ីរ៉ង់ចំនួនបីមុខ ('Zard', 'Roghani', 'Eiks') រហូតដល់ការបណ្តុះបន្តលើកទីប្រាំពីរ ដោយប្រើការវាយតម្លៃរូបសាស្ត្រ ម៉ាកឃ័រម៉ូលេគុល និងការប៉ាន់ស្មានទំហំហ្សែន។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| RAPD (Random Amplified Polymorphic DNA) Analysis ការវិភាគ RAPD (កាត់ដុំ DNA ចៃដន្យដើម្បីរកពហុសណ្ឋាន) |
អាចចាប់យកភាពខុសគ្នានៃសេនេទិចកម្រិតម៉ូលេគុល (ការបំប្លែងនុយក្លេអូទីត) បានយ៉ាងច្បាស់លាស់ និងមានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការកំណត់អត្តសញ្ញាណរុក្ខជាតិដែលបានបណ្តុះ។ | ត្រូវការម៉ាស៊ីន PCR និងសារធាតុគីមីពិសេស ហើយមិនអាចប្រាប់ពីការផ្លាស់ប្តូរបរិមាណ DNA សរុបបានទេ។ | បានបង្ហាញពីពហុសណ្ឋាន (Polymorphism) ខ្ពស់ ដែលរុក្ខជាតិពីការបណ្តុះបន្ត (subculture) ចុងក្រោយមានគម្លាតសេនេទិចឆ្ងាយពីដើមមេ។ |
| Flow Cytometry (C-value analysis) ការវាស់កោសិកាដោយលំហូរ (សម្រាប់ការវិភាគតម្លៃ C) |
ផ្តល់លទ្ធផលរហ័ស និងមានភាពច្បាស់លាស់ខ្ពស់ក្នុងការវាស់វែងបរិមាណ DNA សរុបនៅក្នុងកោសិកា ដើម្បីរកមើលការប្រែប្រួលទំហំហ្សែន។ | ឧបករណ៍មានតម្លៃថ្លៃខ្លាំង និងតម្រូវឱ្យមានជំនាញបច្ចេកទេសខ្ពស់បំផុតក្នុងការរៀបចំសំណាកកោសិកាជាលិកាស្រស់។ | មិនមានការផ្លាស់ប្តូរគួរឱ្យកត់សម្គាល់លើបរិមាណ DNA នុយក្លេអ៊ែរ (មធ្យម ៥.៤១ ទៅ ៥.៤២ pg) ក្នុងចន្លោះពេលបណ្តុះជាលិកាឡើយ។ |
| Morphological Evaluation ការវាយតម្លៃផ្នែករូបសាស្ត្រ |
ងាយស្រួលអនុវត្ត មិនត្រូវការឧបករណ៍ពិសោធន៍ទំនើប និងអាចសង្កេតឃើញការផ្លាស់ប្តូររូបរាងជាក់ស្តែងនៃរុក្ខជាតិ (ដូចជាស្លឹក និងប្រវែងដើម)។ | ការផ្លាស់ប្តូររូបរាងមិនតែងតែទាក់ទងដោយផ្ទាល់ទៅនឹងការផ្លាស់ប្តូរសេនេទិចនោះទេ ហើយអាចរងឥទ្ធិពលពីបរិស្ថានខាងក្រៅ។ | មានភាពខុសគ្នាយ៉ាងខ្លាំងលើរូបសាស្ត្ររវាងរុក្ខជាតិបណ្តុះបន្ត (subcultures) ប៉ុន្តែមិនមានទំនាក់ទំនងផ្ទាល់ជាមួយថេរវេលានៃការបណ្តុះឡើយ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះតម្រូវឱ្យមានការបំពាក់មន្ទីរពិសោធន៍បណ្តុះជាលិកា និងឧបករណ៍វិភាគម៉ូលេគុលកម្រិតខ្ពស់ព្រមទាំងអ្នកជំនាញ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ ដោយប្រើប្រាស់ពូជអូលីវ (Olea europaea) ក្នុងស្រុករបស់ពួកគេដូចជាពូជ Zard, Roghani, និង Eiks។ ទោះបីជាអូលីវមិនមែនជារុក្ខជាតិសេដ្ឋកិច្ចនៅកម្ពុជាក៏ដោយ ប៉ុន្តែវិធីសាស្ត្រក្នុងការតាមដានបម្រែបម្រួលសេនេទិច (Somaclonal variation) នេះមានសារៈសំខាន់ណាស់ ព្រោះវាអាចអនុវត្តបានលើការផលិតកូនរុក្ខជាតិកសិកម្មផ្សេងៗទៀតតាមរយៈការបណ្តុះជាលិកា។
វិធីសាស្ត្រវាយតម្លៃម៉ូលេគុល និងរូបសាស្ត្រទាំងនេះ មានអត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍវិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា ជាពិសេសក្នុងការធានាគុណភាពកូនពូជរុក្ខជាតិ។
ជារួម បច្ចេកវិទ្យាទាំងនេះផ្តល់នូវឧបករណ៍ដ៏មានឥទ្ធិពលដល់វិទ្យាស្ថានស្រាវជ្រាវកម្ពុជា ក្នុងការគ្រប់គ្រងគុណភាព និងការបង្កាត់ពូជដំណាំសេដ្ឋកិច្ចប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព និងចីរភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Somaclonal variation (ការប្រែប្រួលសូម៉ាក្លូន) | សំដៅលើការប្រែប្រួលនៃសេនេទិច ឬលក្ខណៈរូបសាស្ត្រដែលកើតឡើងលើរុក្ខជាតិដែលបានបណ្តុះចេញពីកោសិកា ឬជាលិកានៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ (In vitro) ដែលអាចបង្កឡើងដោយការផ្លាស់ប្តូរទម្រង់ DNA ឬកត្តាអេពីសេនេទិច។ | ដូចជាការថតចម្លងឯកសារមួយច្រើនដង ហើយច្បាប់ចម្លងក្រោយៗចាប់ផ្តើមមានស្នាមប្រឡាក់ ឬបាត់តួអក្សរខ្លះៗខុសពីច្បាប់ដើម។ |
| Random amplified polymorphic DNA (RAPD) (បច្ចេកទេសផ្តិតយក DNA ពហុសណ្ឋានចៃដន្យ) | ជាបច្ចេកទេសម៉ូលេគុលមួយប្រភេទដែលប្រើប្រាស់ម៉ាស៊ីន PCR និង primer (បំណែកសេនេទិចខ្លីៗ) ដើម្បីចម្លងបំណែក DNA ដោយចៃដន្យ សម្រាប់យកទៅប្រៀបធៀបរកមើលភាពខុសគ្នានៃហ្សែន (Mutations) រវាងសព៌ាង្គកាយ។ | ដូចជាការបោះសំណាញ់ចូលទៅក្នុងបឹងដើម្បីចាប់ត្រីដោយចៃដន្យ បើបឹងពីរមានត្រីខុសគ្នា សំណាញ់នឹងចាប់បានប្រភេទត្រីខុសគ្នា ដែលបញ្ជាក់ថាបឹងទាំងពីរនោះមិនដូចគ្នាទេ។ |
| Flow cytometry (ការវាស់កោសិកាដោយលំហូរ) | ជាបច្ចេកវិទ្យាសម្រាប់រាប់ និងវិភាគលក្ខណៈរូបវន្ត ឬគីមីនៃកោសិកា ឬភាគល្អិតនីមួយៗ ពេលដែលវាហូរឆ្លងកាត់កាំរស្មីឡាស៊ែរ ដែលនៅក្នុងការសិក្សានេះវាត្រូវបានប្រើដើម្បីវាស់បរិមាណ DNA សរុបនៅក្នុងកោសិកា។ | ដូចជាម៉ាស៊ីនស្កេនទំនិញនៅតាមផ្សារទំនើប ដែលអាចអានបាកូដនិងវាស់ទំហំទំនិញនីមួយៗបានយ៉ាងលឿនពេលវារំកិលកាត់ម៉ាស៊ីន។ |
| C-value (តម្លៃ C ឬបរិមាណ DNA សរុប) | គឺជាបរិមាណសរុបនៃ DNA នៅក្នុងកោសិកាដែលមានក្រូម៉ូសូមតែមួយឈុត (Haploid nucleus) របស់សព៌ាង្គកាយណាមួយ ដែលវាត្រូវបានប្រើដើម្បីពិនិត្យមើលថាតើមានការបាត់បង់ ឬកើនឡើងទំហំហ្សែនទាំងមូលដែរឬទេ។ | ដូចជាទម្ងន់សរុបនៃសៀវភៅមួយក្បាល បើទម្ងន់នៅដដែល មានន័យថាចំនួនទំព័រមិនមានការបាត់បង់ ឬកើនឡើងឡើយ ទោះបីជាអក្សរនៅខាងក្នុងអាចមានការកែប្រែដោយកន្លែងក៏ដោយ។ |
| Subculture (ការបណ្តុះបន្ត) | ដំណើរការនៃការផ្ទេរកោសិកា ឬជាលិការុក្ខជាតិពីមជ្ឈដ្ឋានចិញ្ចឹមចាស់ ទៅកាន់មជ្ឈដ្ឋានចិញ្ចឹមថ្មី (Fresh medium) ដើម្បីបន្តការលូតលាស់ និងពង្រីកចំនួនរុក្ខជាតិនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍។ | ដូចជាការដកកូនរុក្ខជាតិដែលដុះញឹកពេកនៅក្នុងផើងតូចមួយ ទៅដាំបំបែកក្នុងផើងថ្មីធំជាងមុន ដើម្បីឱ្យវាមានជីជាតិគ្រប់គ្រាន់អាចលូតលាស់បន្តបាន។ |
| Polymorphic (ពហុសណ្ឋាន) | វត្តមាននៃទម្រង់ហ្សែន ឬលក្ខណៈខុសៗគ្នាច្រើននៅក្នុងចំណោមប្រភេទរុក្ខជាតិ ឬសត្វតែមួយ ដែលបង្ហាញពីភាពចម្រុះនៃ DNA បន្ទាប់ពីឆ្លងកាត់ការបណ្តុះជាលិកា។ | ដូចជារថយន្តម៉ាកតែមួយ និងម៉ូដែលតែមួយ ប៉ុន្តែមានពណ៌និងការតុបតែងខុសៗគ្នាទៅតាមចំណង់ចំណូលចិត្តរបស់អ្នកប្រើប្រាស់។ |
| Internode cuttings (ការកាត់ចន្លោះថ្នាំង) | ការកាត់យកផ្នែកនៃដើមរុក្ខជាតិដែលនៅចន្លោះថ្នាំងពីរ (កន្លែងដែលស្លឹកដុះចេញ) ដើម្បីយកទៅប្រើប្រាស់ជាសំណាក (Explant) សម្រាប់ការបណ្តុះជាលិកាបង្កើតជារុក្ខជាតិថ្មី។ | ដូចជាការកាត់យកតួបំពង់ទុយោជ័រនៅចន្លោះគន្លាក់តភ្ជាប់ពីរ ដើម្បីយកទៅប្រើប្រាស់ជាវត្ថុធាតុដើមក្នុងការបង្កើតជារបស់អ្វីមួយផ្សេងទៀត។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
