បញ្ហា (The Problem)៖ ការនាំចូលគ្រាប់ពូជស្រូវកូនកាត់ពីប្រទេសហ្វីលីពីនមកកាន់ប្រទេសថៃ បង្កហានិភ័យនៃការនាំចូលសត្វល្អិតចត្តាឡីស័កកសិកម្មដែលបំផ្លិចបំផ្លាញ ដែលបច្ចុប្បន្នមិនទាន់មានវត្តមាននៅក្នុងប្រទេសថៃនៅឡើយ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានធ្វើការវាយតម្លៃហានិភ័យសត្វល្អិតដោយពិនិត្យមើលទិន្នន័យសត្វល្អិតសកល និងធ្វើតេស្តជាក់ស្តែងលើសំណាកគ្រាប់ពូជដែលបាននាំចូលនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Pest Free Area Certification ការបញ្ជាក់តំបន់ផលិតគ្មានសត្វល្អិតចង្រៃ |
ទប់ស្កាត់ហានិភ័យពីប្រភពដើមប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ និងមិនតម្រូវឱ្យមានការព្យាបាលដោយសារធាតុគីមីលើគ្រាប់ពូជ។ | ទាមទារការតាមដានយ៉ាងតឹងរ៉ឹង ការចំណាយខ្ពស់លើការគ្រប់គ្រងតំបន់ និងពិបាកក្នុងការផ្ទៀងផ្ទាត់ជាលក្ខណៈអន្តរជាតិ។ | ត្រូវបានកំណត់ជាជម្រើសទី១ សម្រាប់គ្រប់គ្រងហានិភ័យនៃមេរោគដូចជា Balansia oryzae-sativae និង Burkholderia glumae។ |
| Laboratory Testing combined with Phytosanitary Treatments (Fumigation, Hot Water, Chemicals) ការធ្វើតេស្តមន្ទីរពិសោធន៍ រួមផ្សំការព្យាបាលអនាម័យរុក្ខជាតិ (ការប្រើឧស្ម័ន ទឹកក្តៅ និងគីមី) |
អាចអនុវត្តបានលើគ្រាប់ពូជដែលនាំចូលពីគ្រប់ប្រភព និងមានសមត្ថភាពកម្ចាត់សត្វល្អិតចង្រៃចម្រុះ (សត្វល្អិត ផ្សិត បាក់តេរី) បានយ៉ាងទូលំទូលាយ។ | ចំណាយពេលវេលាយូរក្នុងការធ្វើតេស្ត ប្រើប្រាស់សារធាតុគីមីពុល (Phosphine) និងតម្រូវឱ្យមានការគ្រប់គ្រងសីតុណ្ហភាពទឹកក្តៅយ៉ាងច្បាស់លាស់។ | សំណាកចំនួន ១.៧២២ ត្រូវបានធ្វើតេស្ត និងព្យាបាលដោយជោគជ័យ ដោយមិនមានការឆ្លងសត្វល្អិតចត្តាឡីស័កចូលប្រទេសឡើយ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តវិធានការភូតគាមអនាម័យ និងការវិភាគហានិភ័យនេះ តម្រូវឱ្យមានបន្ទប់ពិសោធន៍បំពាក់ឧបករណ៍ទំនើប និងអ្នកជំនាញកម្រិតខ្ពស់ផ្នែករោគវិទ្យារុក្ខជាតិ។
ការសិក្សានេះពឹងផ្អែកលើទិន្នន័យនៃការនាំចូលគ្រាប់ពូជស្រូវកូនកាត់ពីប្រទេសហ្វីលីពីនមកកាន់ប្រទេសថៃចន្លោះឆ្នាំ២០១៣ ដល់២០១៥ លើសំណាកចំនួន ១.៧២២។ ដោយសារកម្ពុជាមានអាកាសធាតុ និងប្រព័ន្ធកសិកម្មស្រដៀងគ្នានឹងប្រទេសថៃនិងហ្វីលីពីន ទិន្នន័យនៃសត្វល្អិតហានិភ័យទាំង៧ប្រភេទនេះ គឺជារលកសញ្ញាព្រមានដ៏សំខាន់ និងអាចយកមកប្រើប្រាស់ជាមូលដ្ឋានសម្រាប់កម្ពុជាបានយ៉ាងល្អ។
វិធីសាស្ត្រនៃការវិភាគហានិភ័យសត្វល្អិត (PRA) និងវិធានការអនាម័យរុក្ខជាតិនេះ មានសារៈសំខាន់បំផុតសម្រាប់ការរៀបចំគោលនយោបាយកសិកម្មនៅកម្ពុជា។
ការអនុវត្តតាមប្រព័ន្ធកាត់បន្ថយហានិភ័យសត្វល្អិតចត្តាឡីស័កនេះ នឹងជួយការពារសន្តិសុខស្បៀង ស្ថិរភាពសេដ្ឋកិច្ច និងការពារប្រព័ន្ធកសិកម្មកម្ពុជាពីការរាតត្បាតមេរោគបរទេស។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Phytosanitary Measures (វិធានការអនាម័យរុក្ខជាតិ) | ច្បាប់ ឬនីតិវិធីផ្លូវការដែលរដ្ឋាភិបាលបង្កើតឡើងដើម្បីការពាររុក្ខជាតិ និងផលិតផលកសិកម្មពីការឆ្លងរាលដាលនៃសត្វល្អិត ឬមេរោគពីបរទេសតាមរយៈការនាំចូល និងពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិ។ | ដូចជាការពិនិត្យសុខភាពនិងចាក់វ៉ាក់សាំងអ្នកដំណើរមុនពេលឱ្យចូលប្រទេស ដើម្បីការពារការឆ្លងជំងឺរាតត្បាត។ |
| Pest Risk Analysis / PRA (ការវិភាគហានិភ័យសត្វល្អិត) | ដំណើរការវាយតម្លៃតាមបែបវិទ្យាសាស្ត្រដើម្បីកំណត់ថាតើសត្វល្អិតប្រភេទណាខ្លះអាចបង្កគ្រោះថ្នាក់ សមត្ថភាពក្នុងការរស់រានមានជីវិតក្នុងបរិស្ថានថ្មី និងកម្រិតនៃការខូចខាតសេដ្ឋកិច្ច ប្រសិនបើពួកវាត្រូវបាននាំចូលមកក្នុងប្រទេស។ | ដូចជាការស៊ើបអង្កេតប្រវត្តិឧក្រិដ្ឋជន ដើម្បីវាយតម្លៃថាតើបុគ្គលនេះនឹងបង្កគ្រោះថ្នាក់កម្រិតណាដល់សង្គម មុនពេលអនុញ្ញាតឱ្យចូលមករស់នៅ។ |
| Quarantine pest (សត្វល្អិតចត្តាឡីស័ក) | សត្វល្អិតចង្រៃ ឬមេរោគបង្កជំងឺដែលមានសក្តានុពលបំផ្លិចបំផ្លាញសេដ្ឋកិច្ចកសិកម្មយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ ដែលមិនទាន់មានវត្តមាននៅក្នុងប្រទេស ឬមានតែក្នុងតំបន់តូចចង្អៀត ហើយកំពុងស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រង និងរឹតបន្តឹងយ៉ាងតឹងរ៉ឹងពីរដ្ឋ។ | ដូចជាឧក្រិដ្ឋជនអន្តរជាតិដែលមានបំណងចង់ចូលមកបំផ្លាញប្រទេស ដែលរដ្ឋត្រូវបិទផ្លូវមិនឱ្យចូលជាដាច់ខាត។ |
| Fumigation (ការប្រើប្រាស់ឧស្ម័នសម្លាប់សត្វល្អិតចង្រៃ) | វិធីសាស្ត្រក្នុងការកម្ចាត់សត្វល្អិតដោយការប្រើប្រាស់សារធាតុគីមីដែលមានទម្រង់ជាឧស្ម័ន (ដូចជា Phosphine) បាញ់បញ្ចូលទៅក្នុងកន្លែងបិទជិត ដើម្បីឱ្យវាជ្រាបចូលទៅសម្លាប់សត្វល្អិតដែលលាក់ខ្លួននៅក្នុង ឬក្រៅគ្រាប់ពូជ។ | ដូចជាការដុតធូបមូសបិទទ្វារបន្ទប់ជិត ដើម្បីឱ្យផ្សែងហុយចូលគ្រប់កន្លែង និងសម្លាប់មូសទាំងអស់ក្នុងបន្ទប់។ |
| Seedborne pathogen (ភ្នាក់ងារបង្កជំងឺតោងជាប់គ្រាប់ពូជ) | ពពួកមេរោគ (ផ្សិត បាក់តេរី ឬវីរុស) ដែលមានសមត្ថភាពតោងជាប់នៅខាងក្រៅសំបក ឬជ្រៀតចូលទៅរស់នៅខាងក្នុងសាច់នៃគ្រាប់ពូជ ហើយវានឹងបង្កជំងឺនៅពេលគ្រាប់ពូជនោះត្រូវបានយកទៅសាបព្រួសនិងដុះលូតលាស់។ | ដូចជាគ្រាប់បែកបង្កប់ម៉ោងដែលលាក់ខ្លួននៅខាងក្នុងកាដូ ដែលវានឹងផ្ទុះឡើងនៅពេលយើងបើកកាដូនោះប្រើប្រាស់។ |
| Blotter method (វិធីសាស្ត្របណ្ដុះលើក្រដាសជ្រាបទឹក) | បច្ចេកទេសមន្ទីរពិសោធន៍ដែលគេប្រើដើម្បីពិនិត្យរកមើលមេរោគផ្សិតនៅលើគ្រាប់ពូជ ដោយដាក់គ្រាប់ពូជនៅលើក្រដាសដែលសើម រួចរក្សាក្នុងទូភ្ញាស់ដែលមានពន្លឺនិងសីតុណ្ហភាពសមស្រប ដើម្បីជម្រុញឱ្យផ្សិតលូតលាស់ចេញមកក្រៅងាយស្រួលមើលឃើញ។ | ដូចជាការយកកន្សែងសើមទៅគ្របលើគ្រាប់សណ្តែកដើម្បីឱ្យវាដុះពន្លក ចំណែកឯវិធីនេះគឺដើម្បីបញ្ឆោតឱ្យមេរោគផ្សិតដុះចេញមកក្រៅឱ្យយើងឃើញច្បាស់។ |
| Dilution plate method (វិធីសាស្ត្រពង្រាវលើចានប៉េទ្រី) | បច្ចេកទេសក្នុងមីក្រូជីវវិទ្យា ដែលគេយកសំណាក (ដូចជាទឹកដែលលាងគ្រាប់ពូជ) មកលាយទឹកបន្តបន្ទាប់ឱ្យរាវមែនទែន រួចបន្តក់លើចានចិញ្ចឹមមេរោគ ដើម្បីអាចរាប់ចំនួន និងបំបែកប្រភេទបាក់តេរីនីមួយៗបានច្បាស់លាស់ដាច់ពីគ្នា។ | ដូចជាការយកទឹកស៊ីរ៉ូខាប់ៗមួយតំណក់ ទៅលាយក្នុងទឹកមួយធុងធំ ដើម្បីឱ្យពណ៌វារសាត់ទៅរាវងាយស្រួលមើលឃើញសភាពថ្លារបស់ទឹក។ |
| Enzyme-Linked Immunosorbent Assay / ELISA (ការវិភាគរកមេរោគដោយប្រើអង់ស៊ីម និងអង់ទីគ័រ) | ការធ្វើតេស្តក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ដ៏ពេញនិយមមួយដើម្បីរាវរកវត្តមានវីរុស ឬប្រូតេអ៊ីនជាក់លាក់ណាមួយរបស់មេរោគនៅលើរុក្ខជាតិ ដោយប្រើប្រាស់ប្រតិកម្មរវាងអង់ទីគ័រ និងអង់ទីហ្សែនដែលបញ្ចេញពណ៌ដើម្បីងាយស្រួលសម្គាល់។ | ដូចជាការប្រើប្រាស់ប្រដាប់ធ្វើតេស្តរហ័ស (Rapid Test) រកជំងឺកូវីដ-១៩ ដែលវានឹងចេញរលកពណ៌ក្រហមនៅពេលមានវត្តមានមេរោគក្នុងខ្លួនយើង។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
