បញ្ហា (The Problem)៖ អត្ថបទនេះដោះស្រាយបញ្ហាការខូចខាតគ្រាប់ពូជស្រូវទឹកជ្រៅក្នុងជង្រុកស្តុកទុក ដែលបង្កឡើងដោយសត្វល្អិតចង្រៃ និងស្វែងរកវិធីសាស្ត្រការពារដែលមិនប៉ះពាល់ដល់បរិស្ថាន និងដំណុះគ្រាប់ពូជ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានធ្វើការពិសោធន៍ប្រៀបធៀបប្រសិទ្ធភាពនៃសារធាតុផ្សំពីធម្មជាតិ និងគីមីចំនួន៥ប្រភេទ ទៅលើគ្រាប់ពូជស្រូវទឹកជ្រៅចំនួន២ពូជ ក្នុងរយៈពេលស្តុកទុកពី ៨ ទៅ ១២ខែ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Neem leaf extract (Azadirachta indica) ទឹកចម្រាញ់ពីស្លឹកស្តៅ (Azadirachta indica) |
កាត់បន្ថយការខូចខាតពីសត្វល្អិតបានល្អ និងមិនប៉ះពាល់ដល់អត្រាដំណុះគ្រាប់ពូជ។ ជារុក្ខជាតិងាយស្រួលរកក្នុងស្រុក មិនចំណាយថវិកា និងមិនប៉ះពាល់បរិស្ថាន។ | ទាមទារពេលវេលា និងកម្លាំងពលកម្មក្នុងការប្រមូល បុកកិន និងរៀបចំទឹកចម្រាញ់ បើធៀបនឹងការទិញថ្នាំគីមីស្រាប់។ | មានអត្រាខូចខាតគ្រាប់ពូជ និងការបាត់បង់ទម្ងន់ទាប ស្រដៀងនឹងការប្រើថ្នាំគីមី ក្នុងរយៈពេលស្តុកទុកពី ៨ ទៅ ១២ខែ។ |
| Eupatol leaf extract (Eupatorium odoratum) ទឹកចម្រាញ់ពីស្លឹកទន្សាយ (Eupatorium odoratum) |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការទប់ស្កាត់សត្វល្អិត មិនប៉ះពាល់ដល់ការដុះពន្លក។ ជារុក្ខជាតិដុះព្រៃដែលសំបូរ និងងាយស្រួលរកដោយឥតគិតថ្លៃ។ | តម្រូវឱ្យមានការរៀបចំច្របាច់យកទឹកចម្រាញ់ដោយដៃ ឬម៉ាស៊ីន និងត្រូវប្រាកដថាអត្រាលាយត្រឹមត្រូវតាមស្តង់ដារ។ | រក្សាគុណភាពគ្រាប់ពូជបានយ៉ាងល្អ ដោយលទ្ធផលមិនមានភាពខុសគ្នាជាដុំកំភួនពីការប្រើប្រាស់ថ្នាំគីមី Pirimiphos-methyl ឡើយ។ |
| Lime powder (CaCO3) ម្សៅកំបោរ (CaCO3) |
មានតម្លៃថោក ងាយស្រួលរកទិញ និងងាយស្រួលអនុវត្តដោយគ្រាន់តែប្រឡាក់ផ្ទាល់ជាមួយគ្រាប់ពូជ។ | អាចធ្វើឱ្យគ្រាប់ពូជមានធូលីដីកំបោរជាប់ច្រើន និងអាចបង្កការរំខានដល់ផ្លូវដង្ហើមអ្នកអនុវត្តពេលកំពុងលាយបញ្ចូលគ្នា។ | អាចកាត់បន្ថយការខូចខាតដោយសារសត្វល្អិតបានប្រសើរជាងការមិនប្រើប្រាស់អ្វីសោះ (Control)។ |
| Pirimiphos-methyl (Chemical) ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតគីមី (Pirimiphos-methyl) |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ និងរហ័សក្នុងការសម្លាប់សត្វល្អិត ចំណាយពេលតិចក្នុងការលាយនិងអនុវត្ត។ | ធ្វើឱ្យអត្រាដំណុះគ្រាប់ពូជធ្លាក់ចុះយ៉ាងលឿនបន្ទាប់ពីស្តុកទុកលើសពី ៦ខែ។ មានគ្រោះថ្នាក់ដល់សុខភាពអ្នកប្រើប្រាស់ ប៉ះពាល់បរិស្ថាន និងត្រូវចំណាយថវិកាទិញ។ | ទោះបីជាការពារសត្វល្អិតបានល្អ ប៉ុន្តែធ្វើឱ្យគ្រាប់ពូជបាត់បង់សមត្ថភាពដុះពន្លកយ៉ាងខ្លាំងនៅខែទី៨ ដល់ទី១២។ |
| Untreated (Control) មិនប្រើប្រាស់សារធាតុអ្វីសោះ (Control) |
មិនតម្រូវឱ្យចំណាយថវិកា ពេលវេលា ឬកម្លាំងពលកម្មក្នុងការរៀបចំសារធាតុប្រឡាក់គ្រាប់ពូជឡើយ។ | មិនមានស្រទាប់ការពារគ្រាប់ពូជ ធ្វើឱ្យសត្វល្អិតក្នុងជង្រុកអាចវាយលុក និងបំផ្លាញបានយ៉ាងងាយស្រួល។ | ទទួលរងអត្រាខូចខាតគ្រាប់ពូជ និងការបាត់បង់ទម្ងន់ខ្ពស់បំផុត បើធៀបនឹងវិធីសាស្ត្រផ្សេងៗទៀត។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រការពារគ្រាប់ពូជនេះទាមទារធនធានតិចតួចបំផុត ដែលស័ក្តិសមសម្រាប់កសិករខ្នាតតូចនៅតាមជនបទ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងដោយមជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវស្រូវប្រាជីនបុរី នៅក្នុងប្រទេសថៃ ទៅលើពូជស្រូវទឹកជ្រៅ (LMN 111 និង HTA 60)។ ទោះបីជាលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុស្រដៀងគ្នានឹងប្រទេសកម្ពុជាក៏ដោយ ក៏លទ្ធផលអាចមានការប្រែប្រួលបន្តិចបន្តួចអាស្រ័យលើប្រភេទពូជស្រូវក្នុងស្រុករបស់កម្ពុជា (ដូចជាពូជស្រូវក្រអូប ឬពូជស្រូវស្រាល) និងប្រភេទសត្វល្អិតចង្រៃដែលមានវត្តមានក្នុងតំបន់ជាក់ស្តែង។
វិធីសាស្ត្រប្រើប្រាស់រុក្ខជាតិធម្មជាតិដើម្បីការពារគ្រាប់ពូជនេះ គឺពិតជាមានអត្ថប្រយោជន៍ និងមានភាពងាយស្រួលក្នុងការអនុវត្តសម្រាប់ប្រជាកសិករនៅប្រទេសកម្ពុជា។
សរុបមក ការប្រើប្រាស់ថ្នាំប្រឡាក់គ្រាប់ពូជផ្សំពីរុក្ខជាតិធម្មជាតិ មិនត្រឹមតែជួយសន្សំសំចៃថវិកា និងធានាសុវត្ថិភាពសុខភាពប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងអាចរក្សាគុណភាពដំណុះគ្រាប់ពូជបានយ៉ាងល្អសម្រាប់ការដាំដុះនៅរដូវបន្ទាប់។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Botanical substances (សារធាតុពីរុក្ខជាតិ / ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតធម្មជាតិ) | គឺជាសារធាតុគីមីធម្មជាតិដែលត្រូវបានទាញយកពីរុក្ខជាតិ (ដូចជាស្លឹកស្តៅ ឬស្លឹកទន្សាយ) ដើម្បីប្រើប្រាស់សម្រាប់បណ្តេញ ឬសម្លាប់សត្វល្អិតចង្រៃ។ នៅក្នុងការអនុវត្ត កសិករប្រើវាជាជម្រើសជំនួសថ្នាំគីមីដែលមានគ្រោះថ្នាក់ ដោយសារវាមានសុវត្ថិភាពចំពោះបរិស្ថាន និងមិនបន្សល់កាកសំណល់ពុល។ | ដូចជាការប្រើប្រាស់ថ្នាំបុរាណឬឱសថរុក្ខជាតិ ដើម្បីការពារមេរោគ ជំនួសឱ្យការប្រើប្រាស់ថ្នាំពេទ្យគីមីសម័យ។ |
| Pirimiphos-methyl (ថ្នាំគីមី Pirimiphos-methyl) | គឺជាប្រភេទថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតគីមីសិប្បនិម្មិត (Organophosphate) ដែលគេនិយមប្រើសម្រាប់បាញ់ឬប្រឡាក់គ្រាប់ធញ្ញជាតិ ដើម្បីការពារការបំផ្លាញពីសត្វល្អិតក្នុងជង្រុកស្តុកទុក។ ទោះវាមានប្រសិទ្ធភាពសម្លាប់សត្វល្អិតបានលឿន ប៉ុន្តែការស្រាវជ្រាវបង្ហាញថាវាអាចធ្វើឱ្យសមត្ថភាពដុះពន្លករបស់គ្រាប់ពូជថយចុះយ៉ាងឆាប់រហ័សប្រសិនបើទុកយូរ។ | ដូចជាការប្រើប្រាស់ថ្នាំអង់ទីប៊ីយោទិចកម្រិតខ្លាំងដែលអាចសម្លាប់មេរោគបានលឿន តែបើយូរទៅវាអាចធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់សុខភាពរាងកាយ (គុណភាពគ្រាប់ពូជ) ផងដែរ។ |
| Seed germination (អត្រាដំណុះគ្រាប់ពូជ) | គឺជាដំណើរការដែលគ្រាប់ពូជចាប់ផ្តើមដុះពន្លកចេញជាកូនរុក្ខជាតិថ្មី។ ក្នុងការស្រាវជ្រាវកសិកម្ម គេតែងតែវាស់វែងអត្រាដំណុះ (គិតជាភាគរយ) បន្ទាប់ពីការស្តុកទុក ឬក្រោយពេលប្រឡាក់ថ្នាំ ដើម្បីវាយតម្លៃថាតើថ្នាំទាំងនោះមានធ្វើឱ្យគ្រាប់ពូជស្កក ឬងាប់កោសិកាខាងក្នុងដែរឬទេ។ | ដូចជាការភ្ញាក់ពីដេករបស់ទារក អត្រាដំណុះគឺជាភាគរយនៃគ្រាប់ពូជដែលនៅមានជីវិត អាចភ្ញាក់ដឹងខ្លួន និងចាប់ផ្តើមលូតលាស់ជាដើមស្រូវថ្មីបាន។ |
| Seed vigor (ភាពរឹងមាំរបស់គ្រាប់ពូជ) | គឺជាសូចនាករវាស់វែងគុណភាពរួមរបស់គ្រាប់ពូជ ដែលកំណត់ពីសក្តានុពលរបស់វាក្នុងការដុះលូតលាស់បានលឿន ស្មើគ្នា និងរឹងមាំទប់ទល់នឹងលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុមិនអំណោយផលក្នុងស្រែ។ ក្នុងការសិក្សានេះ គេវាយតម្លៃភាពរឹងមាំ ដោយថ្លឹងទម្ងន់ស្ងួតរបស់កូនស្រូវអាយុ ៧ថ្ងៃ។ | ដូចជាកម្លាំងកាយរបស់អត្តពលិក គ្រាប់ពូជដែលមានភាពរឹងមាំខ្ពស់ អាចដុះលូតលាស់បានលឿន និងអាចតស៊ូឆ្លងកាត់ស្ថានភាពលំបាកៗបានយ៉ាងល្អ។ |
| Deepwater rice (ស្រូវទឹកជ្រៅ / ស្រូវឡើងទឹក) | គឺជាពូជស្រូវពិសេសដែលអាចរស់រានមានជីវិត និងលូតលាស់នៅក្នុងលក្ខខណ្ឌទឹកជំនន់លិចជ្រៅ (លើសពី ៥០សង់ទីម៉ែត្រ ដល់ទៅរាប់ម៉ែត្រ) អស់រយៈពេលជាច្រើនខែ។ វាមានសមត្ថភាពលូតដើមវែងឡើងលើតាមកម្ពស់ទឹក ដើម្បីរក្សាទីតាំងស្លឹកឱ្យផុតពីផ្ទៃទឹក។ | ដូចជាអ្នកហែលទឹកដ៏ពូកែ ស្រូវប្រភេទនេះមានសមត្ថភាពពិសេសអាចលូតដើមវែងទៅតាមកម្ពស់ទឹកជំនន់ ដើម្បីកុំឱ្យលិចទឹកស្លាប់។ |
| Control / Untreated seed (សំណាកត្រួតពិនិត្យ / គ្រាប់ពូជមិនប្រឡាក់ថ្នាំ) | នៅក្នុងការពិសោធន៍វិទ្យាសាស្ត្រ នេះគឺជាក្រុមដែលមិនត្រូវបានគេអនុវត្តវិធីសាស្ត្រ ឬប្រើប្រាស់សារធាតុអ្វីទាំងអស់ (ដូចជាមិនប្រឡាក់ថ្នាំអ្វីសោះ)។ ក្រុមនេះដើរតួជាគោលសម្រាប់ប្រៀបធៀប ដើម្បីវាស់វែងថាវិធីសាស្ត្រផ្សេងទៀតពិតជាមានប្រសិទ្ធភាពខុសប្លែកពីធម្មជាតិកម្រិតណា។ | ដូចជាក្រុមមនុស្សដែលមិនបានលេបថ្នាំក្នុងកំឡុងពេលធ្វើតេស្តថ្នាំថ្មី ដើម្បីប្រៀបធៀបមើលថាតើអ្នកលេប និងអ្នកមិនលេបថ្នាំ មានអាការៈខុសគ្នាដូចម្តេចខ្លះ។ |
| Randomized Complete Block (RCB) design (ការរចនាប្លុកដោយចៃដន្យពេញលេញ) | គឺជាបច្ចេកទេសរៀបចំការពិសោធន៍មួយ ដែលគេបែងចែកវត្ថុសាកល្បងជាក្រុមៗ (ប្លុក) ដែលមានលក្ខណៈស្រដៀងគ្នា ហើយបន្ទាប់មកទើបអនុវត្តវិធីសាស្ត្រពិសោធន៍ផ្សេងៗគ្នាដោយចៃដន្យទៅក្នុងប្លុកនីមួយៗ។ វិធីនេះជួយកាត់បន្ថយភាពលម្អៀង និងធ្វើឱ្យលទ្ធផលនៃការសាកល្បងកាន់តែមានភាពសុក្រឹត។ | ដូចជាការបែងចែកសិស្សជាក្រុមៗដែលមានសមត្ថភាពប្រហាក់ប្រហែលគ្នា រួចចាប់ឆ្នោតជ្រើសរើសវិធីសាស្ត្របង្រៀនខុសៗគ្នាក្នុងក្រុមនីមួយៗ ដើម្បីធានាថាការប្រកួតប្រជែង ឬការវាយតម្លៃមានភាពយុត្តិធម៌។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
