បញ្ហា (The Problem)៖ ដើមទទឹមត្រូវបានបំផ្លាញដោយសត្វល្អិតចៃ Aphis punicae ដែលធ្វើឱ្យធ្លាក់ចុះគុណភាពទិន្នផល ខណៈការប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតគីមីច្រើនបណ្ដាលឱ្យសត្វល្អិតស៊ាំនឹងថ្នាំ។ ការសិក្សានេះស្វែងរកវិធីសាស្ត្រថ្មីដែលមានសុវត្ថិភាពដោយប្រើសារធាតុចម្រាញ់ពីរុក្ខជាតិ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានធ្វើការវាយតម្លៃប្រសិទ្ធភាពនៃសារធាតុចម្រាញ់ពីរុក្ខជាតិចំនួន ៥ ប្រភេទដោយប្រើប្រាស់សារធាតុរំលាយពីរប្រភេទ (ទឹក និងអេតាណុល) នៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Ethanol extract of Ruta chalepensis ការទាញយកសារធាតុសកម្មពីរុក្ខជាតិ Ruta chalepensis ដោយប្រើអេតាណុល |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់បំផុតក្នុងការបណ្ដេញ និងសម្លាប់សត្វល្អិត ទោះប្រើក្នុងកំហាប់ទាបបំផុត (០,០១៥%)។ វាជួយសន្សំសំចៃបរិមាណរុក្ខជាតិដែលត្រូវប្រើប្រាស់សម្រាប់ការផលិត។ | ទាមទារការប្រើប្រាស់សារធាតុរំលាយអេតាណុល ដែលអាចមានតម្លៃថ្លៃជាងទឹក និងត្រូវការការប្រុងប្រយ័ត្នក្នុងការដកស្រង់។ | អត្រាបណ្ដេញ ៧៥% និងអត្រាសម្លាប់ ៧៩,៥% នៅកំហាប់ ០,០១៥%។ |
| Ethanol extract of Aerva lanata ការទាញយកសារធាតុសកម្មពីរុក្ខជាតិ Aerva lanata ដោយប្រើអេតាណុល |
មានប្រសិទ្ធភាពល្អក្នុងការបណ្ដេញសត្វល្អិត និងអាចទទួលយកបានសម្រាប់ការសម្លាប់។ ជាជម្រើសបន្ទាប់បន្សំដ៏ល្អប្រសិនបើរុក្ខជាតិ Ruta chalepensis មិនអាចរកបាន។ | អត្រាសម្លាប់នៅមានកម្រិតមធ្យមនៅឡើយ បើប្រៀបធៀបទៅនឹងការប្រើប្រាស់រុក្ខជាតិ Ruta chalepensis ក្នុងកំហាប់ដូចគ្នា។ | អត្រាបណ្ដេញ ៦០,៦៨% និងអត្រាសម្លាប់ ៥៥,៥៤% នៅកំហាប់ ០,០១៥%។ |
| Water extract of Aerva lanata ការទាញយកសារធាតុសកម្មពីរុក្ខជាតិ Aerva lanata ដោយប្រើទឹក |
មានសុវត្ថិភាពបំផុត ងាយស្រួលធ្វើ និងមានតម្លៃថោក ដោយសារប្រើប្រាស់ត្រឹមតែទឹកធម្មតាជាសារធាតុរំលាយ។ វាមានប្រសិទ្ធភាពគួរឱ្យកត់សម្គាល់ក្នុងការសម្លាប់សត្វល្អិត។ | តម្រូវឱ្យប្រើប្រាស់កំហាប់ខ្ពស់ខ្លាំង (រហូតដល់ ៥%) ដើម្បីទទួលបានប្រសិទ្ធភាព ដែលមានន័យថាត្រូវការបរិមាណរុក្ខជាតិច្រើនសម្រាប់ការចម្រាញ់។ | អត្រាបណ្ដេញ ៤៤,៨៨% និងអត្រាសម្លាប់ ៦១,២% នៅកំហាប់ ៥%។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះមិនបានបញ្ជាក់លម្អិតពីទំហំចំណាយថវិកានោះទេ ប៉ុន្តែដំណើរការនេះតម្រូវឱ្យមានឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍មូលដ្ឋាន និងសារធាតុរំលាយគីមីមួយចំនួនសម្រាប់ការទាញយកសារធាតុសកម្មពីរុក្ខជាតិ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងទាំងស្រុងនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ (Laboratory conditions) នៅសាកលវិទ្យាល័យ El-Taif University ប្រទេសអារ៉ាប៊ីសាអូឌីត ដោយប្រើប្រាស់សត្វល្អិត និងរុក្ខជាតិក្នុងតំបន់នោះ។ នេះជារឿងសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារតែអាកាសធាតុត្រូពិក សីតុណ្ហភាព និងភាពធន់របស់សត្វល្អិតនៅស្រុកយើងអាចមានភាពខុសគ្នា ដែលទាមទារឱ្យមានការសាកល្បងផ្ទាល់ក្នុងចម្ការបន្ថែមទៀត។
វិធីសាស្ត្រប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតផ្សំពីរុក្ខជាតិ (Botanical insecticides) នេះពិតជាមានសក្តានុពល និងសារៈសំខាន់ខ្លាំងណាស់សម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា។
សរុបមក ការចម្រាញ់សារធាតុពីរុក្ខជាតិដើម្បីកម្ចាត់សត្វល្អិត គឺជាដំណោះស្រាយប្រកបដោយនិរន្តរភាព និងចំណាយតិច ដែលកសិករ និងអ្នកស្រាវជ្រាវនៅកម្ពុជាគួរតែយកទៅពង្រីកការអនុវត្តបន្ថែម។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Repellency (សមត្ថភាពបណ្ដេញសត្វល្អិត) | សមត្ថភាពនៃសារធាតុគីមី ឬក្លិនរបស់រុក្ខជាតិក្នុងការធ្វើឱ្យសត្វល្អិតមិនចង់ចូលជិត ឬរត់ចេញពីតំបន់ដែលបានប្រើប្រាស់សារធាតុនោះ ដោយមិនចាំបាច់សម្លាប់វាភ្លាមៗនោះទេ។ វាជួយការពារដំណាំពីការចូលទិចស៊ី។ | ដូចជាការលាបឡេការពារមូស ដែលបញ្ចេញក្លិនធ្វើឱ្យមូសហើរចេញឆ្ងាយ មិនហ៊ានមកទិចយើង។ |
| Mortality (អត្រាស្លាប់) | នៅក្នុងការសិក្សានេះ វាសំដៅទៅលើភាគរយនៃសត្វល្អិតចៃដែលបានងាប់បន្ទាប់ពីប៉ះពាល់ ឬស៊ីរុក្ខជាតិដែលបានប្រឡាក់ដោយសារធាតុចម្រាញ់ក្នុងរយៈពេលកំណត់មួយ (ឧ. ២៤ម៉ោង)។ វាជាសូចនាករវាស់ស្ទង់ថាតើថ្នាំនោះពុលកម្រិតណា។ | ប្រសិនបើមានសត្រូវ ១០០នាក់ ហើយយើងកម្ចាត់បាន ៨០នាក់ នោះអត្រាស្លាប់គឺ ៨០%។ |
| Choice test (ការធ្វើតេស្តជម្រើស) | ជាវិធីសាស្ត្រពិសោធន៍មួយដែលគេដាក់ស្លឹករុក្ខជាតិមានប្រឡាក់ថ្នាំ និងគ្មានប្រឡាក់ថ្នាំទន្ទឹមគ្នា ដើម្បីសង្កេតមើលថាតើសត្វល្អិតនឹងជ្រើសរើសទៅទិសខាងណា ដែលវាជួយវាស់ស្ទង់កម្រិតនៃប្រសិទ្ធភាពបណ្ដេញរបស់ថ្នាំ។ | ដូចជាការដាក់ចានបាយពីរមុខ (មួយឆ្ងាញ់ មួយមិនឆ្ងាញ់) ឱ្យក្មេងជ្រើសរើស ដើម្បីមើលថាតើគេចូលចិត្ត ឬរត់គេចពីមួយណា។ |
| Non-choice test (ការធ្វើតេស្តគ្មានជម្រើស) | ជាវិធីសាស្ត្រពិសោធន៍ដែលគេបង្ខំឱ្យសត្វល្អិតរស់នៅលើស្លឹករុក្ខជាតិដែលប្រឡាក់ថ្នាំតែមួយមុខគត់ ដោយគ្មានជម្រើសផ្លាស់ទីទៅកន្លែងសុវត្ថិភាព ដើម្បីវាស់ស្ទង់ថាតើថ្នាំនោះអាចសម្លាប់វាបានក្នុងអត្រាប៉ុន្មានភាគរយច្បាស់លាស់។ | ដូចជាការឃុំមនុស្សក្នុងបន្ទប់មួយដែលមានតែអាហារមួយប្រភេទ ដើម្បីមើលថាតើគេអាចរស់បានឬអត់ពេលគ្មានជម្រើសផ្សេង។ |
| Viviparous females (សត្វញីបង្កើតកូនជាតួ) | សត្វល្អិតចៃញីដែលអាចបង្កើតកូនចេញមកជាតួសត្វល្អិតតូចៗតែម្តង ដោយមិនឆ្លងកាត់ការពងនោះទេ ដែលលក្ខណៈនេះធ្វើឱ្យពួកវាអាចកើនចំនួនបានយ៉ាងលឿនបំផុតនៅលើដើមដំណាំបង្កជាការខូចខាតធ្ងន់ធ្ងរ។ | ដូចជាសត្វឆ្កែ ឬឆ្មាដែលកើតកូនមកជាកូនតូចៗដើរបានតែម្តង មិនមែនពងហើយរង់ចាំញាស់ដូចមាន់ ឬទានោះទេ។ |
| Extraction / Extract (ការទាញយកសារធាតុសកម្ម / សារធាតុចម្រាញ់) | ជាដំណើរការប្រើប្រាស់វត្ថុរាវ (សារធាតុរំលាយ) ដូចជា ទឹក ឬអេតាណុល ដើម្បីរំលាយ និងទាញយកសារធាតុគីមីសកម្មដែលមានប្រយោជន៍ (ដូចជាសារធាតុពុលសម្លាប់សត្វល្អិត) ចេញពីកោសិការបស់រុក្ខជាតិ។ | ដូចជាការឆុងកាហ្វេ ដែលយើងប្រើទឹកក្តៅដើម្បីទាញយកពណ៌ ក្លិន និងរសជាតិចេញពីម្សៅកាហ្វេ។ |
| Abbott's formula (រូបមន្ត Abbott) | ជារូបមន្តគណិតវិទ្យាដែលប្រើក្នុងការស្រាវជ្រាវថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិត ដើម្បីកែតម្រូវទិន្នន័យអត្រាស្លាប់របស់សត្វល្អិត ដោយដកចេញនូវចំនួនសត្វល្អិតដែលងាប់ដោយឯកឯងតាមធម្មជាតិ (ក្នុងក្រុមត្រួតពិនិត្យ) ដើម្បីធានាថាភាគរយដែលនៅសល់គឺងាប់ដោយសារថ្នាំពិតមែន។ | ដូចជាការគណនាប្រាក់ចំណេញសុទ្ធ ដោយត្រូវដកថ្លៃដើម និងចំណាយផ្សេងៗចេញសិន ទើបដឹងថាចំណេញពីការលក់ពិតប្រាកដប៉ុន្មាន។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
