បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះផ្តោតលើការបង្កើតប្រព័ន្ធចិញ្ចឹមកោសិកាព្យួរ (Cell suspension culture) សម្រាប់ពូជស្រូវពាណិជ្ជកម្មរបស់ថៃចំនួនពីរ ដើម្បីស្វែងរកមជ្ឈដ្ឋានលូតលាស់ដែលស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់ការបណ្តុះកូនស្រូវឡើងវិញ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះបានធ្វើតេស្តមជ្ឈដ្ឋានចិញ្ចឹមចំនួន ៨ ប្រភេទផ្សេងគ្នា ដើម្បីវាយតម្លៃអត្រាលូតលាស់ និងលទ្ធភាពរស់រានរបស់កោសិកាស្រូវ ព្រមទាំងសមត្ថភាពក្នុងការលូតលាស់ជាកូនរុក្ខជាតិវិញ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Cell Suspension in N6-based Media (ND2, ND4) ការចិញ្ចឹមកោសិកាព្យួរក្នុងមជ្ឈដ្ឋាន N6 (ND2 និង ND4) |
ជំរុញឱ្យមានការកកើតកោសិកាអំប្រ៊ីយ៉ុងបានល្អ និងមានអត្រាបណ្តុះកូនរុក្ខជាតិឡើងវិញខ្ពស់។ ស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់ពូជស្រូវថៃទាំងពីរ។ | ទាមទារការផ្លាស់ប្តូរមជ្ឈដ្ឋានថ្មីជារឿយៗ (រៀងរាល់ ៤ ទៅ ៧ ថ្ងៃ) និងត្រូវការអ័រម៉ូន 2,4-D ក្នុងកម្រិតជាក់លាក់ទើបអាចលូតលាស់បាន។ | ទទួលបានអត្រាបណ្តុះកូនស្រូវឡើងវិញ ៨៣.៣% សម្រាប់ពូជ KDML 105 និង ៦៨.៧% សម្រាប់ពូជ Suphanburi 1។ |
| Cell Suspension in AA2, R2, MSD2, LS2.5 Media ការចិញ្ចឹមកោសិកាព្យួរក្នុងមជ្ឈដ្ឋាន AA2, R2, MSD2, និង LS2.5 |
ធ្លាប់ទទួលបានជោគជ័យលើពូជស្រូវប្រភេទ Indica និង Japonica ផ្សេងទៀតតាមការសិក្សាមុនៗនៅប្រទេសដទៃ។ | មិនមានប្រសិទ្ធភាពទាល់តែសោះសម្រាប់ពូជស្រូវថៃទាំងពីរនេះ ដោយកោសិកាប្រែជាពណ៌ត្នោត និងស្លាប់ក្នុងរយៈពេលពីរបីថ្ងៃ។ | មិនអាចបង្កើតកោសិកាព្យួរបានទេ (អត្រាជោគជ័យ ០%)។ |
| Cell Suspension in NP1, NP3, MSP1 Media ការចិញ្ចឹមកោសិកាព្យួរក្នុងមជ្ឈដ្ឋាន NP1, NP3, និង MSP1 |
អាចបំបែកកោសិកាទៅជាកោសិកាទោល (Single cells) បានខ្លះៗនៅដំណាក់កាលដំបូង។ | មិនមានការបែងចែកកោសិកា ឬការលូតលាស់បន្តទៀតទេ ហើយកោសិកាស្លាប់ក្នុងរយៈពេល ២ សប្តាហ៍។ | បង្កើតបានតែកោសិកាទោលដែលមិនអាចលូតលាស់បន្តបាន។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តបច្ចេកទេសនេះតម្រូវឱ្យមានបន្ទប់ពិសោធន៍ជីវបច្ចេកវិទ្យាកសិកម្មស្តង់ដារ ដែលបំពាក់ដោយឧបករណ៍សម្រាប់បណ្តុះកោសិកា (Tissue Culture) និងសារធាតុគីមីជាក់លាក់។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅសាកលវិទ្យាល័យ Kasetsart ប្រទេសថៃ ដោយប្រើប្រាស់ពូជស្រូវពាណិជ្ជកម្មថៃ (Khao Dawk Mali 105 និង Suphanburi 1)។ ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់ និងពាក់ព័ន្ធខ្លាំងសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ព្រោះកម្ពុជាមានលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុស្រដៀងគ្នា ហើយពូជស្រូវ KDML 105 មានលក្ខណៈប្រហាក់ប្រហែលគ្នានឹងពូជស្រូវក្រអូបរបស់ខ្មែរដូចជាពូជផ្ការំដួល។
វិធីសាស្ត្រនៃការចិញ្ចឹមកោសិកាព្យួរ និងបណ្តុះកូនឡើងវិញនេះ មានសក្តានុពលខ្ពស់ក្នុងការយកមកអនុវត្តនៅប្រទេសកម្ពុជា ដើម្បីកែលម្អវិស័យស្រាវជ្រាវកសិកម្ម។
ជារួម ការសិក្សានេះផ្តល់នូវរូបមន្តមជ្ឈដ្ឋាន N6 ដ៏មានប្រសិទ្ធភាព ដែលស្ថាប័នស្រាវជ្រាវនៅកម្ពុជាអាចយកទៅសាកល្បងដោយផ្ទាល់លើពូជស្រូវក្នុងស្រុក ដើម្បីជំរុញការអភិវឌ្ឍន៍ពូជស្រូវថ្មីៗ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Cell suspension culture (ការចិញ្ចឹមកោសិកាព្យួរ) | គឺជាបច្ចេកទេសបណ្តុះកោសិការុក្ខជាតិ (កោសិកាទោល ឬចង្កោមកោសិកាតូចៗ) នៅក្នុងមជ្ឈដ្ឋានរាវដែលមានផ្ទុកសារធាតុចិញ្ចឹម ដោយត្រូវដាក់នៅលើម៉ាស៊ីនក្រឡុកជានិច្ចដើម្បីឱ្យកោសិកាអាចបំបែកខ្លួន និងលូតលាស់បានលឿន។ | ដូចជាការបណ្តុះត្រីតូចៗជាច្រើនក្បាលឱ្យហែល និងធំធាត់នៅក្នុងអាងទឹកដែលមានខ្យល់អុកស៊ីសែនវិលចុះឡើងជានិច្ច ជំនួសឱ្យការដាំរុក្ខជាតិលើគោក។ |
| Callus (កាលុស) | ជាដុំកោសិការុក្ខជាតិដែលមិនទាន់មានទម្រង់ច្បាស់លាស់ (មិនទាន់ក្លាយជាស្លឹក ឬឫស) ដែលកកើតឡើងពីការខូចខាតជាលិកា ឬដោយសារការប្រើប្រាស់អ័រម៉ូនជំរុញនៅក្នុងការបណ្តុះជាលិកា។ ក្រោយមកវាអាចត្រូវបានជំរុញឱ្យដុះជាដើម ឬឫសបាន។ | ដូចជាដុំសាច់ខ្ចីដែលដុះចេញពីមុខរបួសរុក្ខជាតិ ដែលសាច់នេះអាចប្រែក្លាយទៅជាស្លឹក ឬឫសបាននៅពេលដែលមានបរិយាកាសសមស្រប។ |
| Embryogenic cells (កោសិកាអំប្រ៊ីយ៉ុង) | ជាប្រភេទកោសិកាពិសេសនៅក្នុងការបណ្តុះជាលិកា ដែលមានរាងមូល នុយក្លេអ៊ែរធំ និងមានសក្តានុពលអាចបែងចែកខ្លួន និងលូតលាស់វិវឌ្ឍទៅជារុក្ខជាតិពេញលេញមួយដើមបាន ដូចទៅនឹងអំប្រ៊ីយ៉ុងក្នុងគ្រាប់ពូជដែរ។ | ដូចជាគ្រាប់ពូជតូចៗដែលមានថាមពលរស់រវើក រង់ចាំតែពេលដុះពន្លកក្លាយជាដើមឈើពេញលេញមួយ។ |
| Packed cell volume / PCV (បរិមាណកោសិកាហាប់ណែន) | គឺជារង្វាស់ដែលប្រើសម្រាប់កំណត់បរិមាណ ឬអត្រាកំណើននៃការលូតលាស់របស់កោសិកាក្នុងមជ្ឈដ្ឋានរាវ ដោយការបូមយកសូលុយស្យុងមកទុកឱ្យកោសិកាធ្លាក់ស្រុតទៅបាត បន្ទាប់មកអានមាឌកោសិកាដែលកកនៅបាតនោះ។ | ដូចជាការវាស់កម្ពស់កាកកាហ្វេដែលស្រុតចុះទៅបាតកែវ ដើម្បីដឹងថាមានម្សៅកាហ្វេប៉ុន្មាននៅក្នុងទឹកនោះ។ |
| Protoplast (ប្រូតូប្លាស) | ជាកោសិការុក្ខជាតិដែលត្រូវបានគេរំលាយ ឬបកយកភ្នាសកោសិការឹង (Cell wall) ផ្នែកខាងក្រៅចេញអស់ ដោយបន្សល់ទុកតែភ្នាសខាងក្នុងទន់ៗ ដែលងាយស្រួលបំផុតសម្រាប់ការបញ្ចូលហ្សែនថ្មី ឬការរលាយបញ្ចូលគ្នារវាងកោសិកាពីរផ្សេងគ្នា។ | ដូចជាស៊ុតដែលត្រូវបានគេបកសំបករឹងចេញអស់ នៅសល់តែភ្នាសខាងក្នុងទន់ៗ ដែលងាយស្រួលយកទៅចាក់បញ្ចូលសារធាតុផ្សេងៗពីខាងក្រៅ។ |
| FDA staining (ការលាបពណ៌ដោយ FDA) | ជាវិធីសាស្ត្រប្រើប្រាស់សារធាតុគីមី Fluorescein diacetate (FDA) ដើម្បីធ្វើតេស្តរកមើលកោសិកាដែលនៅមានជីវិត។ កោសិការស់នឹងបញ្ចេញពន្លឺពណ៌បៃតងលាយលឿងនៅពេលមើលក្រោមមីក្រូទស្សន៍ដែលមានពន្លឺ UV។ | ដូចជាការបំពាក់អាវចំណាំងផ្លាតដល់មនុស្សរស់ក្នុងទីងងឹត ដើម្បីងាយស្រួលរាប់ដឹងថាមានអ្នករស់រានមានជីវិតប៉ុន្មាននាក់ ពេលបញ្ចាំងភ្លើងទៅប៉ះ។ |
| 2,4-D (អ័រម៉ូន 2,4-D) | ជាប្រភេទអ័រម៉ូនលូតលាស់រុក្ខជាតិសិប្បនិម្មិត (Auxin) ដែលគេប្រើប្រាស់យ៉ាងទូលំទូលាយក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ដើម្បីជំរុញឱ្យរុក្ខជាតិបង្កើតកាលុស និងរក្សាការបំបែកកោសិកា ប៉ុន្តែវាមានតួនាទីរារាំងមិនឱ្យកោសិកាដុះចេញជាស្លឹក ឬដើមឡើយ។ | ដូចជាថ្នាំប៉ូវដែលជំរុញឱ្យកោសិការុក្ខជាតិបំបែកខ្លួនឥតឈប់ឈរ តែមិនអនុញ្ញាតឱ្យពួកវាលូតលាស់ចេញជារាងរៅជាដើម ឬស្លឹកឡើយ ទាល់តែដកថ្នាំនេះចេញទើបវាអាចដុះជាដើមបាន។ |
| Plantlet regeneration (ការបណ្តុះកូនរុក្ខជាតិឡើងវិញ) | គឺជាដំណើរការនៃការជំរុញកោសិកាដែលគ្មានទម្រង់ច្បាស់លាស់ (ដូចជាកាលុស) នៅក្នុងមជ្ឈដ្ឋានបំប៉នពិសេស ឱ្យវិវឌ្ឍរូបរាង បង្កើតជាពន្លក និងឫស រហូតក្លាយជាកូនរុក្ខជាតិតូចមួយដែលអាចយកទៅដាំក្នុងដីបាន។ | ដូចជាការបញ្ជាឱ្យដុំឥដ្ឋដែលរាយប៉ាយ (កោសិកា) រៀបចំខ្លួនប្រមូលផ្តុំគ្នាសាងសង់ជាផ្ទះមួយខ្នង (កូនរុក្ខជាតិ) ឡើងវិញ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
