បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះស្រាវជ្រាវពីការប្រើប្រាស់អាស៊ីតអាមីណេ L-lysine ដើម្បីជម្រុញការបង្កើតជាលិកា (Callus) ការបណ្តុះកូន និងការចេញផ្កានៃពូជស្រូវថៃ KDML 105 ដែលជាធម្មតាមានប្រតិកម្មនឹងពន្លឺនិងចេញផ្កាតែម្តងក្នុងមួយឆ្នាំ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះបានប្រើប្រាស់បច្ចេកទេសបណ្តុះជាលិការុក្ខជាតិក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ ដោយធ្វើការប្រៀបធៀបកំហាប់ L-lysine ផ្សេងៗគ្នា និងវិភាគក្រយៅសេនេទិច (DNA Fingerprinting) ដោយបច្ចេកទេស SRAP។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Control (0 µM L-lysine) ការបណ្តុះដោយមិនប្រើ L-lysine (Control) |
ចំណាយតិចលើសារធាតុចិញ្ចឹម និងជាវិធីសាស្ត្រស្តង់ដារធម្មតា (Standard MS medium)។ | អត្រានៃការលូតលាស់ជាកូនរុក្ខជាតិ (Plantlet regeneration) មានកម្រិតទាប។ | អត្រាបង្កើត Callus ៩១.០២% ប៉ុន្តែអត្រាបណ្តុះកូនរុក្ខជាតិឡើងវិញមានកម្រិតទាប (១៧.៤៨% ទៅ ៤៥.៥១%) និងគ្មានការចេញផ្កា។ |
| Optimal concentration (20 µM L-lysine) ការប្រើ L-lysine កម្រិត 20 µM (កម្រិតល្អបំផុតសម្រាប់ការបណ្តុះ) |
ជំរុញអត្រាការបង្កើត Callus និងការលូតលាស់ជាកូនរុក្ខជាតិឡើងវិញបានខ្ពស់បំផុត។ | ទោះបីជាលូតលាស់ល្អ ប៉ុន្តែមិនបានជំរុញឱ្យមានការចេញផ្កាក្នុងលក្ខខណ្ឌពន្លឺថ្ងៃវែងនោះទេ។ | អត្រាបង្កើត Callus ខ្ពស់បំផុត ៩៥.១៦% និងអត្រាបណ្តុះកូនរុក្ខជាតិឡើងវិញខ្ពស់បំផុត ៦៣.៨៧%។ |
| Low/High concentration (5 µM and 40 µM L-lysine) ការប្រើ L-lysine កម្រិតទាប (5 µM) និងខ្ពស់ (40 µM) |
មានសមត្ថភាពជំរុញឱ្យរុក្ខជាតិអាចចេញផ្កាខុសរដូវ (ក្នុងលក្ខខណ្ឌពន្លឺថ្ងៃវែង) និងបង្កើតបំរែបំរួលសេនេទិច (Somaclonal variation)។ | អត្រារស់រានមានជីវិតរហូតដល់ចេញផ្កាមានកម្រិតទាបខ្លាំង (មានតែ ២ ដើមប៉ុណ្ណោះក្នុងចំណោម ៨០ ដើម)។ | ជំរុញឱ្យមានការចេញផ្កាខុសរដូវ និងបង្កើតបានគ្រាប់ពូជចំនួន ៦ គ្រាប់ ដែលមានទម្រង់ DNA ខុសពីពូជដើម។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារនូវឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍បណ្តុះជាលិការុក្ខជាតិស្តង់ដារ និងឧបករណ៍វិភាគម៉ូលេគុលសេនេទិច (Molecular biology tools)។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងប្រទេសថៃ ដោយផ្តោតតែទៅលើពូជស្រូវផ្កាម្លិះរបស់ថៃ (KDML 105) ដែលជាពូជប្រកាន់រដូវ (Photo-sensitive)។ ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារកម្ពុជាមានអាកាសធាតុស្រដៀងគ្នា ហើយពូជស្រូវប្រណីតរបស់កម្ពុជាដូចជា ពូជផ្ការំដួល ក៏ជាពូជប្រកាន់រដូវ និងចេញផ្កាតែម្តងក្នុងមួយឆ្នាំដូចគ្នា។
វិធីសាស្ត្រប្រើប្រាស់អាស៊ីតអាមីណេ និងការបណ្តុះជាលិកាដើម្បីជំរុញបំរែបំរួលសេនេទិចនេះ គឺមានសក្តានុពលខ្ពស់សម្រាប់ការស្រាវជ្រាវកសិកម្មនៅកម្ពុជា។
បច្ចេកទេសនេះផ្តល់នូវជម្រើសដ៏មានប្រសិទ្ធភាព និងចំណាយតិចជាងការប្រើប្រាស់វិទ្យុសកម្ម (Radiation mutation) ក្នុងការបង្កើតពូជស្រូវថ្មីៗដែលធន់ ឬមិនប្រកាន់រដូវសម្រាប់កម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Callus (កាឡូស ឬ ជាលិកាមិនទាន់ប្រែក្លាយ) | ជាដុំកោសិការុក្ខជាតិដែលមិនទាន់មានទម្រង់ច្បាស់លាស់ (គ្មានគល់ គ្មានស្លឹក ឬឫស) ដែលកើតឡើងពីការបណ្ដុះជាលិការុក្ខជាតិនៅក្នុងមជ្ឈដ្ឋានសិប្បនិម្មិត ដើម្បីត្រៀមលូតលាស់ទៅជាសរីរាង្គផ្សេងៗ។ | ដូចជាដុំដីឥដ្ឋទន់ៗដែលគេអាចយកទៅសូនជារូបរាងអ្វីក៏បាន (ដើម ស្លឹក ឬឫស) តាមរយៈការដាក់បន្ថែមមេថ្នាំ (អ័រម៉ូន)។ |
| Plant regeneration (ការបណ្ដុះកូនរុក្ខជាតិឡើងវិញ) | គឺជាដំណើរការជំរុញដុំកោសិការុក្ខជាតិ (Callus) ឱ្យលូតលាស់ចេញជាឫស ដើម និងស្លឹក ក្លាយជាកូនរុក្ខជាតិពេញលេញមួយដើមឡើងវិញដោយប្រើប្រាស់អ័រម៉ូន។ | ដូចជាការយកបំណែកតូចមួយនៃរុក្ខជាតិ ទៅបណ្ដុះក្នុងកែវពិសោធន៍រហូតដល់វាដុះចេញជាដើមឈើថ្មីមួយទាំងមូល។ |
| Murashige and Skoog (MS) medium (មជ្ឈដ្ឋាន MS) | ជាប្រភេទជែលជីវជាតិស្តង់ដារដែលផ្ទុកទៅដោយសារធាតុចិញ្ចឹម វីតាមីន និងរ៉ែចាំបាច់នានា សម្រាប់ចិញ្ចឹមកោសិការុក្ខជាតិនៅក្នុងកែវពិសោធន៍ឱ្យលូតលាស់បានល្អ។ | ដូចជាទឹកដោះគោម្សៅសម្រាប់ទារក ដែលមានផ្ទុកជីវជាតិគ្រប់គ្រាន់ដើម្បីឱ្យទារកលូតលាស់ តែនេះសម្រាប់ចិញ្ចឹមកូនរុក្ខជាតិក្នុងកែវ។ |
| Sequence-related amplified polymorphism / SRAP (បច្ចេកទេស SRAP) | គឺជាបច្ចេកទេសវិភាគម៉ូលេគុលសេនេទិច (DNA) មួយប្រភេទ ដើម្បីប្រៀបធៀប និងស្វែងរកភាពខុសគ្នានៃក្រយៅសេនេទិចរវាងរុក្ខជាតិដើម និងរុក្ខជាតិដែលបានបំប្លែងថ្មី។ | ដូចជាការស្កេនក្រយៅដៃមនុស្សដើម្បីរកមើលថា តើមនុស្សពីរនាក់ជាបងប្អូននឹងគ្នា ឬមានភាពខុសគ្នាត្រង់ចំណុចណាខ្លះ។ |
| Somaclonal variation (បំរែបំរួលសេនេទិចតាមរយៈការបណ្ដុះជាលិកា) | ជាការប្រែប្រួលលក្ខណៈសេនេទិចរបស់រុក្ខជាតិ ដែលកើតឡើងដោយចៃដន្យកំឡុងពេលបណ្ដុះជាលិកានៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ ដែលធ្វើឱ្យកូនរុក្ខជាតិថ្មីមានលក្ខណៈខុសពីមេរបស់វា។ | ដូចជាការថតចម្លងឯកសារមួយច្រើនដង ហើយមានឯកសារខ្លះប្រែពណ៌ ឬខូចអក្សរដោយចៃដន្យ ដែលបង្កើតបានជាឯកសារថ្មីប្លែកពីគេ។ |
| Photoperiod (ថិរវេលាពន្លឺ) | ជារយៈពេលនៃការត្រូវពន្លឺព្រះអាទិត្យ (ថ្ងៃ) និងភាពងងឹត (យប់) ក្នុងមួយថ្ងៃ ដែលមានឥទ្ធិពលទៅលើការលូតលាស់ និងជាពិសេសការចេញផ្ការបស់រុក្ខជាតិ (ដូចជាពូជស្រូវប្រកាន់រដូវ)។ | ដូចជានាឡិការោទ៍នៅក្នុងខ្លួនរុក្ខជាតិ ដែលប្រាប់វាឱ្យដឹងថាពេលណាត្រូវចេញផ្កា ដោយផ្អែកលើរយៈពេលដែលវាត្រូវពន្លឺថ្ងៃវែង ឬខ្លី។ |
| Pipecolic acid (អាស៊ីតពីប៉េកូលីក) | ជាសារធាតុគីមីធម្មជាតិមួយប្រភេទ ដែលរាងកាយរុក្ខជាតិបំប្លែងចេញពីអាស៊ីតអាមីណេ L-lysine ហើយសារធាតុនេះមានតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការជួយជំរុញ ឬដោះសោការបញ្ចេញផ្កា។ | ដូចជាកុងតាក់ភ្លើងដែលពេលត្រូវបានចុច (ដោយសារធាតុនេះ) វានឹងបញ្ជាឱ្យរុក្ខជាតិចាប់ផ្តើមបញ្ចេញផ្កាតែម្តង ទោះបីក្នុងលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុមិនអំណោយផលក៏ដោយ។ |
| Kinetin (គីនីទីន) | ជាប្រភេទអ័រម៉ូនរុក្ខជាតិ (Cytokinin) ដែលគេនិយមប្រើក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ ដើម្បីជំរុញឱ្យកោសិការុក្ខជាតិបំបែកខ្លួនយ៉ាងលឿន និងជួយជំរុញឱ្យដុំកាឡូសលូតលាស់ចេញជាដើម និងស្លឹក។ | ដូចជាថ្នាំប៉ូវម្យ៉ាងដែលពេលចាក់បញ្ចូលទៅ វាបញ្ជាឱ្យដុំកោសិកាធម្មតាៗ ប្រែក្លាយជាកូនដើមឈើនិងមានស្លឹកដុះចេញមក។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
