បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយលើបញ្ហាថា តើគម្លាតដាំដុះខុសគ្នាមានឥទ្ធិពលយ៉ាងណាទៅលើការស្រូបយកពន្លឺ ការលូតលាស់ និងទិន្នផលរបស់ពូជផ្កាឈូករ័ត្ន ដើម្បីអាចបង្កើនប្រសិទ្ធភាពផលិតកម្មកសិកម្មឱ្យបានជាអតិបរមា។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការពិសោធន៍នេះត្រូវបានធ្វើឡើងដោយប្រើប្រាស់ប្លង់ពិសោធន៍សាកល្បងបែប Split-plot ក្នុងប្លុកចៃដន្យពេញលេញ (RCB) ចំនួន ៣ លើក ដើម្បីសាកល្បងគម្លាតដាំដុះចំនួន ៣ កម្រិតលើពូជផ្កាឈូករ័ត្នចំនួន ២ ប្រភេទ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Plant Spacing 75x15 cm គម្លាតដាំដុះ ៧៥x១៥ សង់ទីម៉ែត្រ (ដង់ស៊ីតេខ្ពស់) |
អាចដាំបានចំនួនដើមច្រើនក្នុងមួយហិកតា ដែលមើលទៅហាក់ដូចជាអាចផ្តល់ទិន្នផលសរុបខ្ពស់នៅពេលដំបូង។ | រុក្ខជាតិទទួលពន្លឺបានតិចតួចបំផុត បណ្តាលឱ្យដើមតូចលូតវែង មិនរឹងមាំ និងមានអត្រាដួលរលំខ្ពស់បំផុត (៤៤-៤៧%)។ | ផ្តល់ទិន្នផលគ្រាប់ទាបបំផុត (Pacific 77: 226.54 គ.ក្រ/រ៉ៃ និង Jumbo: 339.65 គ.ក្រ/រ៉ៃ) និងទម្ងន់គ្រាប់ក្នុងមួយផ្កាតិចបំផុត។ |
| Plant Spacing 75x25 cm គម្លាតដាំដុះ ៧៥x២៥ សង់ទីម៉ែត្រ (ដង់ស៊ីតេមធ្យម) |
ជួយរក្សាតុល្យភាពបានបង្គួររវាងចំនួនដើមសរុប និងការលូតលាស់របស់រុក្ខជាតិ កាត់បន្ថយការប្រជែងពន្លឺបានមួយកម្រិត។ | មិនទាន់ទទួលបានបរិមាណពន្លឺពេញលេញអតិបរមាដូចគម្លាតធំទូលាយនៅឡើយទេ ហើយអត្រាដួលរលំនៅតែមានប្រមាណ ៩-១០%។ | ផ្តល់ទិន្នផលកម្រិតមធ្យម (Pacific 77: 465.88 គ.ក្រ/រ៉ៃ និង Jumbo: 397.29 គ.ក្រ/រ៉ៃ)។ |
| Plant Spacing 75x35 cm គម្លាតដាំដុះ ៧៥x៣៥ សង់ទីម៉ែត្រ (ដង់ស៊ីតេទាប) |
រុក្ខជាតិទទួលបានពន្លឺព្រះអាទិត្យខ្ពស់បំផុត ជំរុញការលូតលាស់ដើមទំហំធំ ស្លឹកធំ និងកាត់បន្ថយការដួលរលំដើមបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព (ត្រឹម ១-២%)។ | ចំនួនដើមក្នុងមួយហិកតាមានចំនួនតិចជាងមុន ដែលទាមទារការគ្រប់គ្រងស្មៅឱ្យបានល្អដោយសារចន្លោះរងមានទំហំធំល្មម។ | ផ្តល់ទិន្នផលគ្រាប់ខ្ពស់បំផុត (Pacific 77: 506.52 គ.ក្រ/រ៉ៃ និង Jumbo: 409.07 គ.ក្រ/រ៉ៃ) និងផ្កាមានទំហំធំបំផុត។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះមិនតម្រូវឱ្យមានបច្ចេកវិទ្យាស្មុគស្មាញឡើយ ប៉ុន្តែទាមទារធនធានកសិកម្មជាមូលដ្ឋាន ឧបករណ៍វាស់ស្ទង់ពន្លឺ និងការរៀបចំដីតាមខ្នាតស្តង់ដារពិសោធន៍ក្សេត្រសាស្ត្រ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅខេត្តនគរបឋម (Nakhon Pathom) ប្រទេសថៃ ដែលមានលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុប្រហាក់ប្រហែលនឹងប្រទេសកម្ពុជា។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ លទ្ធផលអាចមានភាពប្រែប្រួលប្រសិនបើអនុវត្តនៅលើប្រភេទដីផ្សេងៗគ្នា (ដូចជាដីខ្សាច់ ឬដីក្រហម) នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ព្រោះកម្រិតជីជាតិនិងការរក្សាទឹកមានភាពខុសគ្នា។ ការប្រើប្រាស់តែពូជពាណិជ្ជកម្មពីរប្រភេទក៏ជាដែនកំណត់មួយសម្រាប់ការទាញសេចក្តីសន្និដ្ឋានទូទៅទៅលើពូជដទៃទៀតផងដែរ។
វិធីសាស្ត្រនៃការគ្រប់គ្រងគម្លាតដាំដុះនេះគឺមានសារៈសំខាន់ និងអាចអនុវត្តបានយ៉ាងងាយស្រួលដើម្បីជួយលើកកម្ពស់ទិន្នផលផ្កាឈូករ័ត្ន (Helianthus annuus L.) នៅកម្ពុជា។
ជារួម ការជ្រើសរើសគម្លាតដាំដុះឱ្យបានត្រឹមត្រូវគឺជាវិធានការក្សេត្រសាស្ត្រដែលចំណាយតិចបំផុត ប៉ុន្តែផ្តល់ផលចំណេញខ្ពស់ក្នុងការកាត់បន្ថយហានិភ័យនៃការដួលរលំដើមនិងបង្កើនទិន្នផលប្រកបដោយនិរន្តរភាពសម្រាប់ការធ្វើកសិកម្មពាណិជ្ជកម្មនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Light interception (ការស្រូបយកពន្លឺ / ការទទួលពន្លឺ) | ជាបរិមាណនៃពន្លឺព្រះអាទិត្យដែលស្លឹករុក្ខជាតិអាចចាប់យកបានសម្រាប់ប្រើប្រាស់ក្នុងដំណើរការរស្មីសំយោគ ដើម្បីលូតលាស់ និងបង្កើតទិន្នផល ជាជាងទុកឱ្យពន្លឺនោះចាំងធ្លាក់ដល់ដីឥតប្រយោជន៍។ | ប្រៀបដូចជាការត្រដាងឆ័ត្រដើម្បីត្រងទឹកភ្លៀងអញ្ចឹង បើឆ័ត្រធំទូលាយ (ស្លឹកច្រើន) នោះវានឹងត្រងទឹក (ពន្លឺ) បានច្រើន។ |
| Split-plot in RCB (ប្លង់ពិសោធន៍ Split-plot ក្នុងប្លុកចៃដន្យពេញលេញ) | ជាទម្រង់នៃការរៀបចំប្លង់ពិសោធន៍កសិកម្មដែលមានកត្តាពីរត្រូវបានសាកល្បងរួមគ្នា ដោយកត្តាមួយត្រូវបានចាត់ជាកត្តាចម្បង (Main plot) និងកត្តាមួយទៀតជាកត្តាបន្ទាប់ (Sub-plot)។ វាកាត់បន្ថយលម្អៀងដោយការបែងចែកជាប្លុកចៃដន្យ។ | ប្រៀបដូចជាការសាកល្បងធ្វើនំ ដោយយកម្សៅនំពីរប្រភេទ (Main plot) មកដុតក្នុងកម្តៅឡបីកម្រិតខុសៗគ្នា (Sub-plot) ក្នុងពេលតែមួយដើម្បីសង្កេតមើលលទ្ធផល។ |
| Leaf Area Index / LAI (សន្ទស្សន៍ផ្ទៃស្លឹក) | ជារង្វាស់នៃផ្ទៃក្រឡាសរុបរបស់ស្លឹករុក្ខជាតិធៀបទៅនឹងផ្ទៃក្រឡាដីដែលរុក្ខជាតិនោះដុះ។ វាបញ្ជាក់ពីភាពក្រាស់នៃការគ្របដណ្ដប់របស់ស្លឹក និងសមត្ថភាពផលិតអាហាររបស់រុក្ខជាតិ។ | គឺការគណនាថាតើមានស្លឹកប៉ុន្មានជាន់ដែលកំពុងប្រក់បាំងពីលើដីទំហំមួយម៉ែត្រការ៉េ (បើស្លឹកក្រាស់ សន្ទស្សន៍នេះមានកម្រិតខ្ពស់)។ |
| Plant lodging (ការដួលរលំដើមរុក្ខជាតិ) | ជាបាតុភូតដែលដើមរុក្ខជាតិបាក់ ឬរលំដេកទៅលើដី ដែលច្រើនកើតឡើងដោយសារដើមលូតវែងតូចមិនរឹងមាំ ខ្យល់បក់ខ្លាំង ឬការដាំញឹកពេកដែលធ្វើឱ្យរុក្ខជាតិដណ្តើមពន្លឺគ្នាលូតតែខ្ពស់។ | ដូចជាមនុស្សស្គមខ្ពស់ដែលឈរជើងមិនសូវនឹង ពេលមានខ្យល់បក់មកខ្លាំងក៏ងាយនឹងដួលរលំ។ |
| Dry weight (ទម្ងន់ស្ងួត) | ជាទម្ងន់របស់រុក្ខជាតិ (ស្លឹក ដើម ផ្កា ឬគ្រាប់) បន្ទាប់ពីត្រូវបានយកទៅសម្ងួតនៅក្នុងឡដើម្បីដកជាតិទឹកចេញអស់ ដែលវាឆ្លុះបញ្ចាំងពីបរិមាណជីវម៉ាស ឬសារធាតុសរីរាង្គពិតប្រាកដដែលរុក្ខជាតិផលិតបាន។ | ដូចជាការថ្លឹងត្រីងៀតដែលហាលស្ងួតល្អ ដើម្បីដឹងពីសាច់ត្រីសុទ្ធ ដោយមិនរាប់បញ្ចូលទម្ងន់ទឹកនៅក្នុងសាច់ត្រីស្រស់នោះទេ។ |
| Stem girth (ទំហំជុំវិញដើម ឬ អង្កត់ផ្ចិតដើម) | ជាទំហំប្រវែងជុំវិញ ឬកម្រិតនៃភាពធំធាត់នៃដងដើមរុក្ខជាតិ។ ដើមដែលមានទំហំធំឆ្លុះបញ្ចាំងពីភាពរឹងមាំ និងសមត្ថភាពក្នុងការទ្រទ្រង់ទម្ងន់ផ្កា ឬផ្លែបានល្អ និងមិនងាយដួលរលំ។ | ដូចជាការវាស់ទំហំចង្កេះរបស់មនុស្សដើម្បីដឹងពីភាពធាត់ និងភាពរឹងមាំរបស់រាងកាយក្នុងការទ្រទ្រង់ទម្ងន់។ |
| Quantum meter (ឧបករណ៍វាស់កម្រិតពន្លឺ) | ជាឧបករណ៍វិទ្យាសាស្ត្រសម្រាប់វាស់បរិមាណហ្វូតុង (Photon) នៃពន្លឺព្រះអាទិត្យនៅក្នុងកម្រិតរលកពន្លឺជាក់លាក់ដែលរុក្ខជាតិអាចស្រូបយកដើម្បីប្រើប្រាស់សម្រាប់ធ្វើរស្មីសំយោគបាន។ | ដូចជាឧបករណ៍វាស់ល្បឿនខ្យល់ដែរ ប៉ុន្តែនេះជាម៉ាស៊ីនចាប់សេនស័រវាស់មើលថាតើមានពន្លឺប៉ុន្មានភាគល្អិតដែលធ្លាក់មកប៉ះស្លឹករុក្ខជាតិ។ |
| Least Significant Difference / LSD (គម្លាតខុសគ្នាតិចតួចមានអត្ថន័យស្ថិតិ) | ជាវិធីសាស្ត្រស្ថិតិដែលប្រើដើម្បីប្រៀបធៀបមធ្យមភាគនៃលទ្ធផលពិសោធន៍ ដើម្បីបញ្ជាក់ថាតើភាពខុសគ្នានៃទិន្នផលរវាងបច្ចេកទេសដាំដុះពីរផ្សេងគ្នា ពិតជាកើតឡើងដោយសារបច្ចេកទេសនោះមែន ឬគ្រាន់តែជាការចៃដន្យ។ | ជាឧបករណ៍វាស់ស្ទង់របស់គណិតវិទ្យាដើម្បីធ្វើជាអាជ្ញាកណ្តាលសម្រេចថា អ្នកលេខ១ និងលេខ២ ពិតជាមានសមត្ថភាពខុសគ្នាដាច់ស្រឡះមែន ឬក៏គ្រាន់តែប្រហាក់ប្រហែលគ្នាដោយចៃដន្យ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
