បញ្ហា (The Problem)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះវាយតម្លៃពីឥទ្ធិពលនៃកាលបរិច្ឆេទដាំដុះខុសៗគ្នា ទៅលើការលូតលាស់ ទិន្នផល និងគុណភាពនៃសណ្តែកសៀងបន្លែ (Vegetable soybean) ចំនួន៣ពូជ នៅក្នុងតំបន់ដាំដុះនៃខេត្តឡុបបុរី ដែលរងឥទ្ធិពលពីបម្រែបម្រួលអាកាសធាតុ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សាត្រូវបានធ្វើឡើងតាមរយៈការពិសោធន៍ដោយបែងចែកកាលបរិច្ឆេទដាំដុះជាពីររដូវ គឺរដូវប្រាំង និងរដូវវស្សា ជាមួយនឹងការវាស់វែងកម្រិតទិន្នផល និងគុណភាពជាក់លាក់។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Early to Mid Dry Season Planting (Dec-Jan) ការដាំដុះនៅដើម ដល់ពាក់កណ្តាលរដូវប្រាំង (ធ្នូ ដល់ មករា) |
ផ្តល់ទិន្នផលផ្លែស្រស់ខ្ពស់បំផុត និងទំហំផ្លែធំល្អ។ សីតុណ្ហភាពអំណោយផលល្អសម្រាប់ការចេញផ្កា និងការលូតលាស់គ្រាប់។ | ទាមទារឱ្យមានប្រព័ន្ធស្រោចស្រព និងការផ្គត់ផ្គង់ទឹកជាប្រចាំដើម្បីធានាការលូតលាស់។ | ពូជ VB_LB1 ផ្តល់ទិន្នផលផ្លែជាមួយដើមរហូតដល់ 1,635 គីឡូក្រាម/រ៉ៃ ( kg/rai ) នៅពេលដាំពាក់កណ្តាលខែធ្នូ។ |
| Late Dry Season Planting (Mid Feb) ការដាំដុះនៅចុងរដូវប្រាំង (ពាក់កណ្តាលខែកុម្ភៈ) |
នៅតែអាចប្រមូលផលបាន សម្រាប់កសិករដែលមានប្រភពទឹកគ្រប់គ្រាន់នៅចុងរដូវ។ | អាកាសធាតុក្តៅខ្លាំង (>36°C) ធ្វើឱ្យរំខានដល់ការចេញផ្កា និងបង្កឱ្យគ្រាប់មានទំហំតូច និងទិន្នផលធ្លាក់ចុះទាបបំផុត។ | ទិន្នផលផ្លែស្រស់សម្រាប់គ្រប់ពូជទាំងអស់ ធ្លាក់ចុះដល់កម្រិតទាបបំផុត (ឧ. ពូជ AGS292 បានត្រឹមតែ 104 គីឡូក្រាម/រ៉ៃ)។ |
| Mid Rainy Season Planting (Jul - Early Aug) ការដាំដុះនៅពាក់កណ្តាលរដូវវស្សា (កក្កដា ដល់ ដើមសីហា) |
ចំណេញថ្លៃដើមលើការស្រោចស្រពដោយពឹងផ្អែកលើទឹកភ្លៀង។ ដើមលូតលាស់បានខ្ពស់ល្អ និងទទួលបានទិន្នផលខ្ពស់ប្រសិនបើដាំត្រូវចន្លោះពេលនេះ។ | ការដាំយឺត (ពាក់កណ្តាលខែសីហា) ប៉ះពាល់នឹងភ្លៀងធ្លាក់ខ្លាំង និងខ្វះពន្លឺព្រះអាទិត្យ ធ្វើឱ្យដំណាំឆាប់ចាស់ ជ្រុះផ្លែ និងអាចកើតជំងឺស្លឹក។ | ពូជ Chiang Mai 1 ផ្តល់ទិន្នផលផ្លែជាមួយដើមខ្ពស់បំផុតដល់ទៅ 1,885 គីឡូក្រាម/រ៉ៃ នៅពេលដាំពាក់កណ្តាលខែកក្កដា។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះទាមទារធនធានកសិកម្មជាមូលដ្ឋាន ដូចជាដីពិសោធន៍ ប្រព័ន្ធស្រោចស្រព និងធាតុចូលកសិកម្ម ប៉ុន្តែមិនទាមទារបច្ចេកវិទ្យាស្មុគស្មាញឡើយ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅមជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវ និងអភិវឌ្ឍន៍កសិកម្មក្នុងខេត្តឡុបបុរី (Lop Buri) ប្រទេសថៃ ដែលមានលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ និងដីស្រដៀងនឹងតំបន់វាលទំនាបកណ្តាល និងភាគពាយ័ព្យនៃប្រទេសកម្ពុជា។ ទិន្នន័យនេះមានភាពពាក់ព័ន្ធ និងមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់កម្ពុជា ដោយសារវាឆ្លុះបញ្ចាំងពីឥទ្ធិពលជាក់ស្តែងនៃកម្តៅខ្លាំង (>36°C) ក្នុងរដូវប្រាំង និងបរិមាណពពកច្រើនក្នុងរដូវវស្សា មកលើការលូតលាស់របស់ដំណាំ។
លទ្ធផលនៃការសិក្សានេះមានប្រយោជន៍ និងអាចយកមកអនុវត្តដោយផ្ទាល់ក្នុងវិស័យកសិកម្មនៅប្រទេសកម្ពុជា ជាពិសេសសម្រាប់ការកំណត់ប្រតិទិនដាំដុះសណ្តែកសៀងបន្លែ (Edamame)។
ជារួម ការរៀបចំផែនការកាលបរិច្ឆេទដាំដុះដោយចៀសវាងខែក្តៅខ្លាំង និងខែភ្លៀងធ្លាក់ខ្លាំងបន្តបន្ទាប់ គឺជាយុទ្ធសាស្ត្រដ៏មានប្រសិទ្ធភាពសម្រាប់កសិករកម្ពុជាក្នុងការបង្កើនទាំងទិន្នផល និងគុណភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Split plot design in RCB (ការរចនាប្លង់ពិសោធន៍បែប Split plot ក្នុងប្លុកចៃដន្យពេញលេញ) | ជាវិធីសាស្ត្ររៀបចំប្លង់ពិសោធន៍ក្នុងវិស័យកសិកម្ម ដោយកត្តាសំខាន់ដែលពិបាកផ្លាស់ប្តូរ (ដូចជា ថ្ងៃដាំដុះ) ត្រូវបានចាត់ចូលជាក្បាលដីធំ (Main plot) ហើយកត្តាបន្ទាប់បន្សំ (ដូចជា ពូជដំណាំ) ត្រូវបានបែងចែកជាក្បាលដីតូចៗ (Sub-plot) នៅក្នុងក្បាលដីធំនោះ ដើម្បីងាយស្រួលវិភាគទិន្នន័យស្ថិតិ។ | ដូចជាការបែងចែកសាលារៀនជាថ្នាក់ធំៗ (ថ្ងៃដាំដុះ) ហើយក្នុងថ្នាក់នីមួយៗមានក្រុមសិស្សតូចៗ (ពូជសណ្តែកសៀងខុសៗគ្នា) ដើម្បីងាយស្រួលប្រៀបធៀបលទ្ធផលសិក្សា។ |
| Main plot (ក្បាលដីពិសោធន៍មេ) | នៅក្នុងការរចនាប្លង់ពិសោធន៍បែប Split-plot ក្បាលដីមេ គឺជាផ្ទៃដីធំដែលត្រូវបានអនុវត្តនូវកត្តាពិសោធន៍ចម្បង (ទី១) ដូចជាកាលបរិច្ឆេទដាំដុះ ការបញ្ចេញទឹក ឬកម្រិតពន្លឺ ដែលពិបាកនឹងអនុវត្តលើផ្ទៃដីតូចៗ។ | ដូចជាការកំណត់យកដីមួយចម្ការធំសម្រាប់អនុវត្តកាលបរិច្ឆេទដាំដុះតែមួយថ្ងៃ មុននឹងបែងចែកដីនោះជាចម្រៀកតូចៗសម្រាប់ដាំពូជផ្សេងៗគ្នា។ |
| Sub-plot (ក្បាលដីពិសោធន៍រង) | ជាផ្នែកតូចៗដែលបែងចែកចេញពីក្បាលដីមេ (Main plot) ដើម្បីសាកល្បងកត្តាពិសោធន៍បន្ទាប់បន្សំ (ទី២) ដូចជាប្រភេទពូជដំណាំ ឬប្រភេទជី ដែលងាយស្រួលនឹងអនុវត្តក្នុងទំហំដីតូចៗ។ | ដូចជាការបែងចែកបន្ទប់ធំមួយជាតុរៀនតូចៗសម្រាប់សិស្សម្នាក់ៗ ដើម្បីសាកល្បងវិធីសាស្ត្របង្រៀនផ្សេងៗគ្នាក្នុងពេលតែមួយ។ |
| cotyledons (កូទីលេដុង ឬ ស្លឹកបណ្តូលគ្រាប់) | ជាស្លឹកដំបូងបង្អស់របស់អំប្រ៊ីយ៉ុងរុក្ខជាតិដែលមាននៅក្នុងគ្រាប់។ សម្រាប់សណ្តែកសៀង វាមានតួនាទីជាកន្លែងស្តុកទុកសារធាតុចិញ្ចឹមរហូតដល់គ្រាប់លូតលាស់ពេញលេញ ហើយកម្តៅខ្លាំងអាចធ្វើឱ្យកោសិការបស់វារួញតូច។ | ដូចជាកញ្ចប់អាហារបំប៉នដែលម្តាយរៀបចំទុកឱ្យកូន (ពន្លក) ញ៉ាំពេលចាប់ផ្តើមលូតលាស់ដំបូង មុនពេលវាអាចរកអាហារដោយខ្លួនឯងបាន។ |
| R6 (ដំណាក់កាល R6 ឬ ដំណាក់កាលគ្រាប់លូតលាស់ពេញលេញ) | ជាដំណាក់កាលលូតលាស់ផ្នែកបន្តពូជរបស់សណ្តែកសៀង ដែលនៅពេលនោះគ្រាប់ពណ៌បៃតងលូតលាស់ពេញផ្ទៃខាងក្នុងនៃផ្លែ។ នេះគឺជាពេលវេលាស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់ការប្រមូលផលសណ្តែកសៀងបន្លែ (Edamame)។ | ដូចជាពេលដែលពោះវៀនជ្រូកត្រូវបានញាត់សាច់ពេញណែនល្អ ដែលស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់ការយកមកចម្អិនបរិភោគ។ |
| pollen tube (បំពង់លម្អង) | ជារចនាសម្ព័ន្ធរាងដូចបំពង់ដែលដុះចេញពីគ្រាប់លម្អងឈ្មោល ដើរតួជាផ្លូវបញ្ជូនមេជីវិតឈ្មោលទៅកាន់អូវុលញីដើម្បីបង្កកំណើតបង្កើតជាគ្រាប់។ សីតុណ្ហភាពក្តៅពេកធ្វើឱ្យបំពង់នេះលូតលាស់មិនបានល្អ បណ្តាលឱ្យធ្លាក់ចុះអត្រាជាប់គ្រាប់។ | ដូចជាបំពង់ទុយោដែលបញ្ជូនស្ពែម (មេជីវិតឈ្មោល) ទៅជួបស៊ុត (មេជីវិតញី) ដើម្បីបង្កើតជាគ្រាប់ បើទុយោនេះខ្លីឬខូចដោយសារកម្តៅ ការបង្កកំណើតនឹងបរាជ័យ។ |
| embryo (អំប្រ៊ីយ៉ុង ឬ ពន្លកជីវិត) | ជាផ្នែកនៃកោសិកាបង្កកំណើតដំបូងបង្អស់នៅក្នុងគ្រាប់រុក្ខជាតិ ដែលនឹងលូតលាស់ក្លាយជាដើមថ្មី។ នៅក្នុងអត្ថបទនេះ ការរីកធំនៃផ្លែសណ្តែកគឺចាប់ផ្តើមព្រមគ្នាជាមួយនឹងការលូតលាស់របស់អំប្រ៊ីយ៉ុងនេះឯង។ | ដូចជាទារកដែលទើបតែកកើត និងកំពុងលូតលាស់នៅក្នុងផ្ទៃម្តាយ រង់ចាំពេលកើតមកជាទម្រង់ពេញលេញ។ |
| Photoperiod / length of day (វដ្តពន្លឺ ឬ រយៈពេលទទួលពន្លឺថ្ងៃ) | ជាការឆ្លើយតបផ្នែកសរីរវិទ្យារបស់រុក្ខជាតិទៅនឹងរយៈពេលនៃពន្លឺថ្ងៃ និងភាពងងឹត។ សណ្តែកសៀងជារុក្ខជាតិដែលត្រូវការថ្ងៃខ្លី (Short-day plant) ដូច្នេះនៅពេលថ្ងៃកាន់តែខ្លី (មានពពកច្រើន ឬរដូវវស្សា) វាត្រូវបានជំរុញឱ្យឆាប់ចេញផ្កា និងឆាប់ចាស់ ដែលអាចធ្វើឱ្យទិន្នផលធ្លាក់ចុះបើវាចេញផ្កាលឿនពេក។ | ដូចជានាឡិកាជីវសាស្ត្រនៅក្នុងខ្លួនរុក្ខជាតិ ដែលប្រាប់វាឱ្យប្រញាប់ចេញផ្កា និងផ្លែនៅពេលដែលវាដឹងថាថ្ងៃកាន់តែខ្លី (ជិតអស់រដូវ)។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
