បញ្ហា (The Problem)៖ អត្ថបទស្រាវជ្រាវនេះមានគោលបំណងស្វែងរកវិធីសាស្ត្រដាំដុះសណ្តែកសៀងនៅរដូវប្រាំងក្រោយពេលប្រមូលផលស្រូវ ដែលមានភាពសមស្រប ផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់ និងមានភាពចំណេញខ្ពស់បំផុតសម្រាប់ការវិនិយោគ។ កសិករចាំបាច់ត្រូវមានជម្រើសក្នុងការអនុវត្តកសិកម្មដែលមានប្រសិទ្ធភាពដើម្បីកាត់បន្ថយចំណាយនិងបង្កើនប្រាក់ចំណូល។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការពិសោធន៍ត្រូវបានធ្វើឡើងនៅមជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវដំណាំស្រែឈៀងម៉ៃចន្លោះឆ្នាំ២០១៨-២០២០ ដោយប្រើប្រាស់ពូជសណ្តែកសៀងឈៀងម៉ៃ៦០ ជាមួយការរៀបចំប្លង់ពិសោធន៍ជាលក្ខណៈចៃដន្យ (Randomized Complete Block Design)។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Sowing + rice straw mulching ការសាបគ្រាប់ពូជ + ការគ្របចំបើង |
ចំណាយកម្លាំងពលកម្មតិចបំផុតក្នុងការដាំដុះ ធានាបាននូវការលូតលាស់ល្អ និងផ្តល់អត្រាផលចំណេញ (BCR) ខ្ពស់ជាងគេ។ | ទាមទារការភ្ជួររាស់រៀបចំដីជាមុនសិន និងត្រូវមានបរិមាណចំបើងគ្រប់គ្រាន់ដើម្បីគ្របពីលើ។ | ទិន្នផល ៤៤៩ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ និងផ្តល់អត្រាផលចំណេញខ្ពស់បំផុត BCR ស្មើនឹង ១.៦៦។ |
| Pushing planting hole + rice straw mulching ការចាក់រន្ធដាំ + ការគ្របចំបើង |
ផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់ប្រហាក់ប្រហែលនឹងការសាប និងជួយឱ្យដើមសណ្តែកសៀងលូតលាស់បានកម្ពស់ល្អ។ | ប្រើប្រាស់កម្លាំងពលកម្មច្រើនបំផុត (១០០០បាត/រ៉ៃ) ដែលធ្វើឱ្យការចំណាយសរុបកើនឡើង និងអត្រាផលចំណេញធ្លាក់ចុះ។ | ទិន្នផល ៤៤៧ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ ប៉ុន្តែ BCR ត្រឹមតែ ១.៣៧ ប៉ុណ្ណោះ។ |
| Pecking wheel + rice straw mulching ការប្រើកង់ចោះ + ការគ្របចំបើង |
កាត់បន្ថយពលកម្មបានមួយចំណែកធំធៀបនឹងការចាក់រន្ធដោយដៃ និងនៅតែរក្សាបានទិន្នផលខ្ពស់។ | តម្រូវឱ្យកសិករមាន ឬច្នៃប្រឌិតឧបករណ៍កង់ចោះ ហើយការចំណាយពលកម្មនៅតែខ្ពស់ជាងការសាបធម្មតា។ | ទិន្នផល ៤៤៨ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ និងមាន BCR ១.៥០។ |
| Sowing (without mulching) ការសាបគ្រាប់ពូជ (មិនមានគ្របចំបើង) |
ចំណាយថ្លៃដើមសរុបតិចបំផុត ដោយសារមិនចាំបាច់ចំណាយពេលប្រមូលនិងរៀបចំចំបើង។ | ដីខ្វះសំណើមជាងមុន អាចប្រឈមនឹងសត្វល្អិតនិងស្មៅ ដែលធ្វើឱ្យចំនួនផ្លែក្នុងមួយដើម និងទិន្នផលសរុបធ្លាក់ចុះ។ | ទិន្នផលទាបបំផុតត្រឹម ៣៤៩ គីឡូក្រាម/រ៉ៃ និង BCR ១.៣៣។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការចំណាយធនធានចម្បងក្នុងការដាំដុះនេះ គឺផ្តោតយ៉ាងសំខាន់ទៅលើកម្លាំងពលកម្ម (Labor cost) ជាពិសេសចំពោះវិធីសាស្ត្រចាក់រន្ធ ព្រមទាំងតម្រូវការធាតុចូលកសិកម្មដូចជាចំបើង និងការរៀបចំដី។
ការសិក្សានេះត្រូវបានអនុវត្តនៅមជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវដំណាំស្រែឈៀងម៉ៃ ភាគខាងជើងប្រទេសថៃ ក្នុងចន្លោះឆ្នាំ ២០១៨ ដល់ ២០២០ នៅរដូវប្រាំង។ ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់ និងអាចប្រៀបធៀបបានយ៉ាងល្អសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារតំបន់ទាំងពីរមានលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ គុណភាពដី និងទម្លាប់នៃការដាំដុះក្រោយពេលប្រមូលផលស្រូវស្រដៀងគ្នា។
វិធីសាស្ត្រសាបគ្រាប់ពូជរួចគ្របចំបើងពីលើ (Sowing + rice straw mulching) គឺពិតជាមានប្រយោជន៍ និងស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់ការអនុវត្តនៅកម្ពុជា។
ជារួម ការបញ្ជ្រាបបច្ចេកទេសប្រើប្រាស់ចំបើងគ្រប និងការសាបគ្រាប់ពូជ មិនត្រឹមតែជួយកសិករកម្ពុជាកាត់បន្ថយថ្លៃដើមពលកម្មប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងជួយបង្កើនទិន្នផល និងរក្សាសំណើមដីប្រកបដោយនិរន្តរភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Randomized Complete Block Design (ការរៀបចំប្លង់ពិសោធន៍ជាប្លុកចៃដន្យពេញលេញ) | ជាវិធីសាស្ត្រស្ថិតិក្នុងការរៀបចំការពិសោធន៍កសិកម្ម ដោយបែងចែកផ្ទៃដីជាប្លុក (Block) ដើម្បីកាត់បន្ថយឥទ្ធិពលនៃភាពខុសគ្នានៃគុណភាពដី រួចដាក់កម្មវិធីពិសោធន៍ដោយចៃដន្យទៅក្នុងប្លុកនីមួយៗ ដើម្បីធានាថាទិន្នន័យដែលទទួលបានមានសុក្រឹតភាពនិងមិនលម្អៀង។ | ដូចជាការចែកសិស្សជាក្រុមៗតាមកម្រិតសមត្ថភាព រួចទើបចាប់ឆ្នោតចែកវិញ្ញាសាប្រឡង ដើម្បីធានាភាពយុត្តិធម៌ក្នុងការវាស់ស្ទង់លទ្ធផល។ |
| Benefit Cost Ratio (អត្រាផលចំណេញធៀបនឹងថ្លៃដើម) | ជាសូចនាករសេដ្ឋកិច្ចដែលប្រើសម្រាប់វាស់វែងប្រសិទ្ធភាពនិងភាពជោគជ័យនៃការវិនិយោគណាមួយ ដោយគណនាផលធៀបរវាងចំណូលសរុប (Benefit) និងចំណាយសរុប (Cost)។ ប្រសិនបើតម្លៃធំជាង ១ មានន័យថាគម្រោងនោះទទួលបានប្រាក់ចំណេញ។ | ដូចជាការគិតលេខថាបើចាយដើមទុន ១ម៉ឺនរៀល តើអាចរកចំណូលមកវិញបានប៉ុន្មានរៀល។ បើរកបាន ១ម៉ឺន ៥ពាន់រៀល មានន័យថាអត្រាផលចំណេញគឺ ១.៥។ |
| Rice straw mulching (ការគ្របចំបើងលើដី) | ជាបច្ចេកទេសកសិកម្មដែលយកចំបើងដែលសល់ពីការច្រូតកាត់ មកគ្របពីលើផ្ទៃដីដាំដុះ ដើម្បីរក្សាសំណើម កាត់បន្ថយការហួតទឹក ទប់ស្កាត់ការដុះស្មៅចង្រៃ និងបន្ថែមសារធាតុសរីរាង្គទៅក្នុងដីនៅពេលដែលចំបើងនោះពុកផុយ។ | ដូចជាការពាក់អាវធំគ្របឱ្យដី ដើម្បីការពារដីកុំឱ្យត្រូវកម្តៅថ្ងៃខ្លាំងពេក និងជួយរក្សាជាតិទឹកនៅខាងក្នុងកុំឱ្យឆាប់ស្ងួត។ |
| Pecking wheel method (វិធីសាស្ត្រដាំដោយប្រើកង់ចោះ) | ជាឧបករណ៍កសិកម្មច្នៃប្រឌិតដោយដៃ ដែលមានបំពាក់ប្រជ្រុយឬធ្មេញជុំវិញរង្វង់កង់ សម្រាប់រុញចុះឡើងលើដីដើម្បីចោះរន្ធដាំគ្រាប់ពូជឱ្យមានចន្លោះស្មើៗគ្នាដោយស្វ័យប្រវត្តិ ដែលជួយសន្សំកម្លាំងពលកម្មបានច្រើនជាងការយកឈើចាក់រន្ធម្តងមួយៗ។ | ដូចជាប្រដាប់បោះត្រាវិល ដែលរមៀលលើដីម្តងគឺចោះបានរន្ធដាំគ្រាប់ជាច្រើនព្រមគ្នាជាជួរៗយ៉ាងរហ័ស។ |
| Duncan's Multiple Range Test (តេស្តប្រៀបធៀប DMRT) | ជាការធ្វើតេស្តស្ថិតិមួយប្រភេទ ប្រើសម្រាប់វិភាគទិន្នន័យដើម្បីប្រៀបធៀបតម្លៃមធ្យមភាគនៃក្រុមពិសោធន៍ច្រើនជាងពីរ ដើម្បីរកមើលថាតើក្រុមណាខ្លះមានលទ្ធផលខុសគ្នាខ្លាំងយ៉ាងមានន័យផ្នែកស្ថិតិ ឬគ្រាន់តែប្រហាក់ប្រហែលគ្នា។ | ដូចជាការប្រកួតកីឡាដែលមានក្រុមច្រើន ហើយគេប្រើច្បាប់នេះដើម្បីរៀបចំណាត់ថ្នាក់ថាក្រុមណាខ្លាំងដាច់ពិតប្រាកដ ឬគ្រាន់តែមានពិន្ទុប្រហាក់ប្រហែលគ្នាដោយចៃដន្យ។ |
| Rhizobium (បាក់តេរីរ៉ៃហ្សូប៊ីម ឬបាក់តេរីឫសសណ្តែក) | ជាប្រភេទបាក់តេរីដែលមានប្រយោជន៍ រស់នៅតាមឫសរុក្ខជាតិអំបូរពពួកសណ្តែក ដែលមានសមត្ថភាពចាប់យកឧស្ម័នអាសូតពីបរិយាកាសមកបំប្លែងជាជីធម្មជាតិសម្រាប់ចិញ្ចឹមរុក្ខជាតិឱ្យលូតលាស់បានល្អ។ | ដូចជាកម្មកររោងចក្រតូចៗនៅក្រោមដី ដែលជួយស្រូបយកខ្យល់អាកាសមកផលិតជាជីធាតុកាបូននិងអាសូតផ្តល់ឱ្យដើមសណ្តែកដោយឥតគិតថ្លៃ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
