បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការកំណត់ពេលវេលាដាំដុះដ៏ស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់ដំណាំស័រហ្គាំ (Sorghum) ដើម្បីទទួលបានទិន្នផលដើមស្រស់សម្រាប់ធ្វើជាចំណីសត្វ និងទិន្នផលគ្រាប់ជើងទីពីរ (Ratoon) នៅក្នុងប្រទេសថៃ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានអនុវត្តនៅមជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវដំណាំវាលស៊ុផាន់បុរី ក្នុងឆ្នាំ ១៩៨៩ ដោយប្រើប្រាស់ការរចនាពិសោធន៍បែបបំបែកឡូតិ៍ (Split Plot) ដើម្បីសាកល្បងពេលវេលាដាំដុះផ្សេងៗគ្នា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Early Planting (30 June) ការដាំដុះនៅដើមរដូវ (៣០ មិថុនា) |
ផ្តល់សំណើមដីគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ការលូតលាស់ទាំងដំណាំដើម និងដំណាំជើងទីពីរ (Ratoon) ដែលធ្វើឱ្យទិន្នផលសរុបខ្ពស់បំផុត។ | ទិន្នផលដើមស្រស់នៅវគ្គប្រមូលផលលើកដំបូងអាចទាបជាងការដាំនៅពាក់កណ្តាលរដូវភ្លៀងបន្តិចបន្តួច។ | ផ្តល់ទិន្នផលសរុបខ្ពស់បំផុត ដោយពូជ Late Hegari ផ្តល់ដើមស្រស់សរុប ១២,០០ តោន/រ៉ៃ និងគ្រាប់ ៤២៨ គ.ក្រ/រ៉ៃ។ |
| Late Planting (16 August) ការដាំដុះនៅពាក់កណ្តាល/ចុងរដូវ (១៦ សីហា) |
ទទួលបានទឹកភ្លៀងគ្រប់គ្រាន់នៅវគ្គលូតលាស់ដំបូង ដែលធ្វើឱ្យទិន្នផលដើមស្រស់លើកទីមួយមានកម្រិតខ្ពស់បំផុត។ | ជួបប្រទះបញ្ហាខ្វះសំណើមដីនៅចុងរដូវ ដែលធ្វើឱ្យទិន្នផលជើងទីពីរ (Ratoon) ធ្លាក់ចុះយ៉ាងខ្លាំង។ | ផ្តល់ទិន្នផលដើមស្រស់លើកទី១ ខ្ពស់បំផុត (ពូជ UT 203 B ផ្តល់ ១០,៣៥ តោន/រ៉ៃ) ប៉ុន្តែទិន្នផលសរុបមានកម្រិតទាប។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះទាមទារធនធានកសិកម្មមូលដ្ឋាន និងការរៀបចំពិសោធន៍តាមស្តង់ដារក្សេត្រសាស្ត្រ ដើម្បីវាយតម្លៃទិន្នផលពិតប្រាកដ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានអនុវត្តនៅខេត្តស៊ុផាន់បុរី ប្រទេសថៃ ក្នុងឆ្នាំ ១៩៨៩ ដោយពឹងផ្អែកទាំងស្រុងលើលំនាំទឹកភ្លៀងនៃតំបន់ និងឆ្នាំនោះ។ ទោះបីជាកម្ពុជាមានអាកាសធាតុត្រូពិចមូសុងស្រដៀងគ្នាក៏ដោយ ក៏របាយទឹកភ្លៀងជាក់ស្តែងនៅតាមតំបន់អាចមានការប្រែប្រួល ដែលតម្រូវឱ្យមានការសាកល្បងកែសម្រួលពេលវេលាដាំដុះក្នុងស្រុកបន្ថែម។
លទ្ធផលនៃការសិក្សានេះមានសក្តានុពលខ្ពស់ក្នុងការយកមកអនុវត្ត ដើម្បីអភិវឌ្ឍវិស័យកសិកម្ម និងការចិញ្ចឹមសត្វនៅកម្ពុជា។
ការជ្រើសរើសកាលបរិច្ឆេទដាំដុះដ៏ត្រឹមត្រូវ ជួយឱ្យកសិករកម្ពុជាទទួលបានអត្ថប្រយោជន៍ទ្វេដង (ដើមផង និងគ្រាប់ផង) ពីការព្រួសគ្រាប់ពូជតែម្តង។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Ratoon / Ratooning (ការទុកពន្លកជើងទីពីរ ឬតំណុះជើងទីពីរ) | ជាបច្ចេកទេសកសិកម្មមួយដែលគេប្រមូលផលដោយកាត់យកតែដើម ឬស្លឹក ហើយទុកគល់និងឫសឱ្យដុះពន្លកថ្មី ដើម្បីទទួលបានទិន្នផលលើកទីពីរដោយមិនបាច់ព្រួសគ្រាប់ដាំឡើងវិញ។ | ដូចជាការកាត់ស្មៅនៅសួនច្បារ ពេលយើងកាត់ផ្នែកខាងលើចេញ វានឹងដុះស្លឹកថ្មីមកវិញពីគល់ដដែល។ |
| Forage (ចំណីរដុប ឬដំណាំចំណីសត្វ) | ជាប្រភេទរុក្ខជាតិ ឬផ្នែកនៃរុក្ខជាតិ (ដូចជាដើម ស្លឹក) ដែលត្រូវបានគេដាំ ឬប្រមូលផលសម្រាប់យកទៅឱ្យសត្វពាហនៈស៊ីផ្ទាល់ ឬយកទៅកែច្នៃជាចំណីផ្អាប់។ | ដូចជាការដាំបន្លែសម្រាប់មនុស្សញ៉ាំដែរ តែនេះគឺការដាំស្មៅ ឬដំណាំផ្សេងៗក្នុងចម្ការធំៗដើម្បីជាអាហារសម្រាប់គោ ក្របី។ |
| Silage (ចំណីផ្អាប់) | គឺជាចំណីសត្វដែលផលិតឡើងដោយការយកដើមរុក្ខជាតិស្រស់ៗ (ដូចជាពោត ឬស័រហ្គាំ) មកកាត់ចិញ្ច្រាំ ហើយផ្អាប់ទុកក្នុងលក្ខខណ្ឌគ្មានខ្យល់ចេញចូល ដើម្បីរក្សាគុណភាពចំណីទុកឱ្យសត្វស៊ីនៅរដូវប្រាំង។ | ដូចជាការធ្វើជ្រក់ស្ពៃ ឬត្រីប្រហុករបស់មនុស្សយើងដែរ គឺដើម្បីរក្សាទុកអាហារឱ្យបានយូរដោយមិនរលួយខូច។ |
| Split-plot design (ការរចនាពិសោធន៍បែបបំបែកឡូតិ៍) | ជាវិធីសាស្ត្ររៀបចំការពិសោធន៍ក្នុងវិស័យក្សេត្រសាស្ត្រ ដោយបែងចែកដីជាឡូតិ៍ធំៗ (Main plot) សម្រាប់កត្តាមួយ (ឧទាហរណ៍ ពូជដំណាំ) និងបំបែកជាឡូតិ៍តូចៗ (Sub-plot) សម្រាប់កត្តាមួយទៀត (ឧទាហរណ៍ ពេលវេលាដាំដុះ) ងាយស្រួលក្នុងការគ្រប់គ្រងកត្តាដែលពិបាកផ្លាស់ប្តូរ។ | ដូចជាការបែងចែកថ្នាក់រៀនជាក្រុមធំៗ (តាមមុខវិជ្ជា) រួចក្នុងក្រុមធំៗនោះបែងចែកជាក្រុមតូចៗទៀត (តាមកម្រិតសិស្ស) ដើម្បីងាយស្រួលប្រៀបធៀបលទ្ធផល។ |
| Physiological maturity period (វគ្គទុំពេញលេញផ្នែកសរីរវិទ្យា) | ជាដំណាក់កាលចុងក្រោយនៃការលូតលាស់របស់គ្រាប់ដំណាំ ដែលគ្រាប់ឈប់ស្រូបយកសារធាតុចិញ្ចឹមពីដើម ហើយមានទម្ងន់ស្ងួតអតិបរមា លែងលូតលាស់បន្តទៀត ទោះបីជាដើមនៅស្រស់ក៏ដោយ។ | ដូចជាមនុស្សដែលពេញវ័យឈប់កម្ពស់ លែងលូតលាស់ឡើងលើទៀតហើយ គឺរាងកាយបញ្ឈប់ការលូតលាស់ទំហំ។ |
| DMRT / Duncan's Multiple Range Test (តេស្តស្ថិតិ DMRT) | ជាវិធីសាស្ត្រវិភាគស្ថិតិដែលគេប្រើដើម្បីប្រៀបធៀបតម្លៃមធ្យមនៃក្រុមទិន្នន័យច្រើនជាងពីរ ថាតើវាមានភាពខុសគ្នាជារូបវន្ត (Significant difference) ដែរឬទេ បន្ទាប់ពីធ្វើការវិភាគវ៉ារ្យ៉ង់ (ANOVA) រួច។ | ដូចជាការប្រកួតកីឡាដែលមានអ្នករត់ប្រណាំងច្រើននាក់ ហើយគណៈកម្មការប្រើឧបករណ៍វាស់ស្ទង់ច្បាស់លាស់ដើម្បីបញ្ជាក់ថា អ្នកលេខ១ និងលេខ២ ពិតជាមានល្បឿនខុសគ្នាដាច់ស្រឡះមែន ឬគ្រាន់តែប្រហាក់ប្រហែលគ្នា។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
