បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះផ្តោតលើការប្រៀបធៀបវិធីសាស្ត្រកែលម្អពូជពោតបារាំង (Baby Corn Composite 1 DMR) ដើម្បីបង្កើនទិន្នផល គុណភាព និងភាពធន់នឹងជំងឺផ្សិតទឹករងា (Downy mildew)។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធបង្កាត់ពូជដោយចៃដន្យ (Random mating system) តាមរយៈវិធីសាស្ត្រជ្រើសរើសចំនួនពីរប្រភេទក្នុងរយៈពេលមួយវដ្ដ ដើម្បីអភិវឌ្ឍប្រជាករថ្មី។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| S1 Selection ការជ្រើសរើសប្រភេទ S1 (បង្កាត់ដោយខ្លួនឯង) |
មានសក្តានុពលខ្ពស់ក្នុងការបង្កើនទិន្នផលពោត និងទម្ងន់ផ្លែ។ នៅពេលអនុវត្តក្នុងកម្រិតអាំងតង់ស៊ីតេ ២០% វាជួយកាត់បន្ថយការឆ្លងជំងឺផ្សិត Downy mildew បានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។ | ទាមទារពេលវេលា និងកម្លាំងពលកម្មច្រើនសម្រាប់ការធ្វើការបង្កាត់ដោយខ្លួនឯង (Self-pollination) លើរុក្ខជាតិនីមួយៗ ហើយអាចប្រឈមនឹងបញ្ហាថយចុះគុណភាពដោយសារការបង្កាត់ជិតសាច់ (Inbreeding depression) ប្រសិនបើមិនគ្រប់គ្រងបានល្អ។ | ក្នុងកម្រិតអាំងតង់ស៊ីតេ ២០% ទិន្នផលពោតបកសំបកកើនឡើង ១៦% ហើយការឆ្លងជំងឺផ្សិត Downy mildew ថយចុះ ៦% ធៀបនឹងប្រជាករដើម។ |
| Full-sib Selection ការជ្រើសរើសប្រភេទ Full-sib (បង្កាត់រវាងបងប្អូនបង្កើត) |
ងាយស្រួលអនុវត្តជាង S1 ដោយគ្រាន់តែបង្កាត់រវាងដើមពីរផ្សេងគ្នា ហើយជួយរក្សាភាពចម្រុះនៃហ្សែនបានល្អជាងការបង្កាត់ដោយខ្លួនឯង។ | ផ្តល់លទ្ធផលកែលម្អទិន្នផលទាបជាង S1 គួរឱ្យកត់សម្គាល់ ហើយក្នុងកម្រិតអាំងតង់ស៊ីតេ ២០% ទិន្នផលពោតបកសំបកបែរជាថយចុះ ៤% វិញ។ វាមិនសូវមានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការទប់ទល់នឹងជំងឺផ្សិត Downy mildew នោះទេ។ | ក្នុងកម្រិតអាំងតង់ស៊ីតេ ១០% ទិន្នផលពោតបកសំបកកើនឡើង ៧% ប៉ុន្តែនៅកម្រិត ២០% បែរជាថយចុះ ៤% ធៀបនឹងប្រជាករដើម។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារធនធានកសិកម្មស្តង់ដាររួមមាន ដីដាំដុះធំទូលាយ កម្លាំងពលកម្មជំនាញ និងពេលវេលាច្រើនរដូវកាលដើម្បីបញ្ចប់វដ្ដនៃការបង្កាត់។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅមជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវពោត និងសណ្តែកជាតិ (ខេត្តនគររាជសីមា) និងសាកលវិទ្យាល័យកាសេតសាត ទីក្រុងបាងកក ប្រទេសថៃ ក្នុងចន្លោះឆ្នាំ ១៩៨៦-១៩៨៨ ដោយផ្តោតលើពូជពោតក្នុងស្រុករបស់ថៃ។ ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារប្រទេសទាំងពីរមានអាកាសធាតុ លក្ខខណ្ឌដី និងបញ្ហាជំងឺរុក្ខជាតិ (ពិសេសផ្សិត Downy mildew) ស្រដៀងគ្នាខ្លាំង។
វិធីសាស្ត្របង្កាត់ និងជ្រើសរើសពូជ S1 នេះមានអត្ថប្រយោជន៍ និងអាចយកមកអនុវត្តបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាពនៅក្នុងវិស័យកសិកម្មនៃប្រទេសកម្ពុជា។
ការទាញយកបច្ចេកទេស S1 Selection មកអនុវត្តក្នុងការស្រាវជ្រាវកសិកម្មនៅកម្ពុជា នឹងជួយពង្រឹងសន្តិសុខស្បៀង និងបង្កើនប្រាក់ចំណូលដល់កសិករ តាមរយៈការទទួលបានពូជពោតដែលមានភាពស៊ាំនឹងជំងឺ និងមានគុណភាពទីផ្សារខ្ពស់។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| S1 Selection (ការជ្រើសរើសប្រភេទ S1) | ជាវិធីសាស្ត្របង្កាត់ពូជរុក្ខជាតិដោយយកលំអងផ្កាឈ្មោលទៅបង្កាត់ជាមួយកេសរញីនៃដើមតែមួយ (Self-pollination) ដើម្បីបង្កើតបានជាកូនជំនាន់ទី១ (S1) បន្ទាប់មកគេជ្រើសរើសយកតែគ្រួសារណាដែលផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់ជាងគេដើម្បីយកទៅអភិវឌ្ឍបន្ត។ | ដូចជាការឱ្យរុក្ខជាតិបន្តពូជដោយខ្លួនឯងឯកោ ដើម្បីចម្រាញ់យកតែហ្សែនល្អៗបំផុតរបស់វាទុក និងផាត់ចោលលក្ខណៈមិនល្អ។ |
| Full-sib Selection (ការជ្រើសរើសប្រភេទ Full-sib) | ជាវិធីសាស្ត្របង្កាត់ពូជដោយយកដើមពោតពីរផ្សេងគ្នាដែលជ្រើសរើសចេញពីប្រជាករតែមួយមកបង្កាត់បញ្ចូលគ្នា (ប្រៀបដូចជាបងប្អូនបង្កើតដែលមានឪពុកម្តាយតែមួយ) ដើម្បីបង្កើតបានជាគ្រួសារថ្មីមួយ រួចធ្វើការវាយតម្លៃជ្រើសរើស។ | ដូចជាការផ្សំផ្គុំរវាងបងប្អូនបង្កើតពីរនាក់ក្នុងគ្រួសារតែមួយ ដើម្បីរក្សានិងបូកបញ្ចូលលក្ខណៈល្អៗរបស់គ្រួសារនោះឱ្យកាន់តែប្រសើរ។ |
| Selection intensity (អាំងតង់ស៊ីតេនៃការជ្រើសរើស) | គឺជាសមាមាត្រឬភាគរយនៃរុក្ខជាតិល្អបំផុតដែលត្រូវបានជ្រើសរើសចេញពីចំនួនរុក្ខជាតិសរុប ដើម្បីយកទៅបន្តពូជនៅជំនាន់ក្រោយ (ឧទាហរណ៍ ការជ្រើសរើសយកតែ ១០% ឬ ២០% នៃដើមដែលល្អបំផុត)។ | ដូចជាការរើសយកសិស្សពូកែបំផុតត្រឹមតែ ១០ នាក់ ពីក្នុងចំណោមសិស្ស ១០០ នាក់ ឱ្យតំណាងសាលាទៅប្រឡង។ |
| Downy mildew (ជំងឺផ្សិតទឹករងា) | ជាប្រភេទជំងឺផ្សិតម្យ៉ាងដែលតែងតែបំផ្លាញដំណាំពោត ដោយធ្វើឱ្យស្លឹកមានស្នាមពណ៌លឿង ឬស រួចក្រៀមស្វិត ដែលកាត់បន្ថយទិន្នផលយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ ជាពិសេសក្នុងរដូវដែលមានសំណើមខ្ពស់។ | ដូចជាជំងឺផ្តាសាយធំដែលឆ្លងរាលដាលយ៉ាងលឿន និងធ្វើឱ្យខូចខាតចម្ការពោតទាំងមូលនៅពេលអាកាសធាតុសើម។ |
| Recurrent selection (ការជ្រើសរើសជាវដ្ដ ឬវិលជុំ) | ជាប្រព័ន្ធនៃការបង្កាត់ពូជដែលធ្វើឡើងជាច្រើនវដ្ដបន្តបន្ទាប់គ្នា (ជ្រើសរើស បង្កាត់ បង្កើតប្រជាករថ្មី រួចជ្រើសរើសម្តងទៀត) ដើម្បីបង្កើនប្រេកង់នៃហ្សែនល្អៗនៅក្នុងប្រជាកររុក្ខជាតិជាបណ្តើរៗដោយមិនបាត់បង់ភាពចម្រុះ។ | ដូចជាការច្រោះទឹកល្អក់ច្រើនដងបន្តបន្ទាប់គ្នា ដោយរក្សាទុកតែទឹកស្អាតរហូតទាល់តែទទួលបានទឹកដែលថ្លាស្អាតបំផុត។ |
| Random mating system (ប្រព័ន្ធបង្កាត់ដោយចៃដន្យ) | គឺជាការអនុញ្ញាតឱ្យរុក្ខជាតិដែលត្រូវបានជ្រើសរើសរួច អាចបង្កាត់លំអងគ្នាទៅវិញទៅមកដោយសេរីតាមរយៈខ្យល់ ឬសត្វល្អិត ដោយគ្មានការបញ្ជាពីមនុស្ស ដើម្បីបង្កើតហ្សែនចម្រុះរវាងគ្រួសាររុក្ខជាតិទាំងនោះឡើងវិញ។ | ដូចជាការបើកឱកាសឱ្យមនុស្សវ័យក្មេងក្នុងសហគមន៍ជួប និងរៀបការជាមួយគ្នាដោយសេរីដើម្បីបង្កើតកូនចៅដែលមានភាពចម្រុះ។ |
| Direct method (វិធីសាស្ត្រចម្លងរោគដោយផ្ទាល់) | ជាបច្ចេកទេសក្នុងវិទ្យាសាស្ត្ររុក្ខជាតិដែលគេយកស្ប៉ឺ (Spore) របស់មេរោគផ្សិត (ដូចជាផ្សិត Downy mildew) ទៅបាញ់ ឬដាក់ផ្ទាល់លើកូនរុក្ខជាតិ ដើម្បីធ្វើតេស្តមើលថាតើរុក្ខជាតិនោះមានភាពធន់នឹងជំងឺនេះកម្រិតណា។ | ដូចជាការចាក់វ៉ាក់សាំង ឬការសាកល្បងដាក់មេរោគទៅក្នុងរាងកាយសត្វពិសោធន៍ដើម្បីមើលថាតើប្រព័ន្ធការពាររាងកាយរឹងមាំប៉ុណ្ណា។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
