បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះមានគោលបំណងកំណត់អត្តសញ្ញាណមេរោគដែលបង្កជាជំងឺក្រោយពេលប្រមូលផលលើផ្លែស្វាយ និងវាយតម្លៃពីភាគរយនៃការខូចខាតលើពូជស្វាយផ្សេងៗគ្នានៅក្នុងប្រទេសថៃ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានប្រមូលផ្លែស្វាយចាស់ៗពីតំបន់ផលិតផ្សេងៗគ្នា យកមករក្សាទុកឱ្យទុំ រួចកត់ត្រាភាគរយនៃការខូចខាត និងញែកមេរោគផ្សិតចេញពីផ្លែដើម្បីយកមកសិក្សា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Anthracnose Assessment (Colletotrichum gloeosporioides) ការវាយតម្លៃជំងឺអង់ត្រាក់ណូស (Anthracnose) |
ងាយស្រួលក្នុងការចំណាំតាមរយៈរោគសញ្ញាស្នាមអុចពណ៌ខ្មៅរាងជារង្វង់នៅលើសំបកផ្លែ។ | ជាជំងឺដែលបង្កការខូចខាតធ្ងន់ធ្ងរបំផុត និងពិបាកគ្រប់គ្រងប្រសិនបើមិនមានវិធានការការពារតាំងពីមុនពេលប្រមូលផល។ | បណ្តាលឱ្យមានការខូចខាតរហូតដល់ ៩៦% លើផ្លែស្វាយពូជ Nam Dok Mai មកពីខេត្ត Nakornratchasima។ |
| Stem End Rot Assessment (Botryodiplodia & Dothiorella spp.) ការវាយតម្លៃជំងឺរលួយគល់ទងផ្លែ (Stem End Rot) |
អាចសម្គាល់បានយ៉ាងច្បាស់នៅពេលផ្លែស្វាយចាប់ផ្តើមទុំ ដោយមានការរលួយពណ៌ខ្មៅចាប់ផ្តើមពីគល់ទងផ្លែ។ | មេរោគផ្សិតអាចលាក់ខ្លួននៅគល់ទងតាំងពីពេលនៅខ្ចី ហើយរាលដាលយ៉ាងលឿនធ្វើឱ្យផ្លែរលួយខូចទាំងស្រុងនៅពេលបន្ទុំ។ | បង្កការខូចខាតលំដាប់ទីពីរបន្ទាប់ពីអង់ត្រាក់ណូស ដោយផ្សិត Botryodiplodia បង្កការខាតបង់រហូតដល់ ៤១% លើពូជ Tongdum។ |
| Aspergillus Rot Assessment (Aspergillus niger) ការវាយតម្លៃជំងឺរលួយបង្កដោយផ្សិតអាស្ពែហ្ស៊ីលីស (Aspergillus Rot) |
ភាគច្រើនកើតឡើងនៅត្រង់ចំណុចដែលមានរបួស ឬការខូចខាតមេកានិច ដែលជួយឱ្យងាយស្រួលរកប្រភពនៃការឆ្លង។ | ធ្វើឱ្យសាច់ផ្លែប្រែជាទន់ជ្រាយ និងឡើងពណ៌ត្នោតខ្មៅ ដែលធ្វើឱ្យបាត់បង់គុណភាពទាំងស្រុង។ | បង្កការខូចខាតរហូតដល់ ២៣% លើពូជ Nam Dok Mai និង ២1% លើពូជ Tongdum នៅខេត្ត Nonburi។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះមិនបានបញ្ជាក់ពីតម្លៃជាក់លាក់នោះទេ ប៉ុន្តែវាទាមទារនូវសម្ភារៈ និងបរិក្ខារមន្ទីរពិសោធន៍រោគសាស្ត្ររុក្ខជាតិជាមូលដ្ឋាន។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងប្រទេសថៃ (ខេត្ត Nonburi, Chachoengsao, Nan, និង Nakornratchasima) ទៅលើពូជស្វាយចំនួន ៤ ប្រភេទ (Nam Dok Mai, Okrong, Tongdum, Kaew) កាលពីឆ្នាំ ១៩៨៧។ ទោះបីជាទិន្នន័យនេះចាស់បន្តិចក្តី ប៉ុន្តែវាមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារប្រទេសយើងមានអាកាសធាតុត្រូពិកស្រដៀងគ្នា និងមានការដាំដុះពូជស្វាយកែវ (Kaew) ដូចគ្នា ដែលអាចប្រឈមនឹងមេរោគផ្សិតស្រដៀងគ្នានេះ។
ការកំណត់អត្តសញ្ញាណជំងឺក្រោយពេលប្រមូលផលទាំងនេះមានអត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការកែលម្អគុណភាពកសិផលនៅកម្ពុជា។
ជារួម ការយល់ដឹងស៊ីជម្រៅពីប្រភេទមេរោគផ្សិតដែលបង្កជំងឺលើផ្លែស្វាយ គឺជាជំហានដ៏សំខាន់ក្នុងការអភិវឌ្ឍយុទ្ធសាស្ត្រគ្រប់គ្រងក្រោយពេលប្រមូលផល និងកាត់បន្ថយការខាតបង់សេដ្ឋកិច្ចសម្រាប់កសិករកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Anthracnose (ជំងឺអង់ត្រាក់ណូស) | ជំងឺរុក្ខជាតិដែលបង្កឡើងដោយមេរោគផ្សិត ដែលមានលក្ខណៈសម្គាល់ដោយមានស្នាមអុចខ្មៅៗរាងជារង្វង់នៅលើសំបកផ្លែ ហើយអាចរាលដាលធ្វើឱ្យខូចគុណភាពសាច់ផ្លែខាងក្នុងទាំងស្រុងនៅពេលវាទុំ។ | ដូចជាច្រេះដែលស៊ីដែកបន្តិចម្តងៗរហូតដល់ធ្លុះ ជំងឺនេះស៊ីសំបកផ្លែឈើធ្វើឱ្យវាខូចពណ៌និងរលួយពីខាងក្រៅទៅខាងក្នុង។ |
| Postharvest diseases (ជំងឺក្រោយពេលប្រមូលផល) | ជំងឺនិងការខូចខាតទាំងឡាយណាដែលកើតមានឡើងលើកសិផល (ដូចជាផ្លែឈើ ឬបន្លែ) បន្ទាប់ពីត្រូវបានបេះចេញពីដើម ជាទូទៅកើតឡើងក្នុងអំឡុងពេលដឹកជញ្ជូន ទុកដាក់ ឬរង់ចាំឱ្យទុំ។ | ដូចជាទំនិញដែលខូចខាតក្នុងឃ្លាំង ឬពេលកំពុងដឹកជញ្ជូនទៅកាន់ទីផ្សារ ទោះបីជាចេញពីរោងចក្រមកមានសភាពល្អក៏ដោយ។ |
| Pathogenicity test (ការធ្វើតេស្តរោគសាស្ត្រ) | ដំណើរការនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ដែលអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រយកមេរោគដែលត្រូវបានញែកចេញ ទៅចម្លងដាក់លើវត្ថុមានជីវិត (ដូចជាផ្លែឈើដែលគ្មានជំងឺ) ដើម្បីបញ្ជាក់ថាមេរោគនោះពិតជាភ្នាក់ងារដែលបង្កឱ្យមានជំងឺប្រាកដមែន។ | ដូចជាការយកជនសង្ស័យទៅធ្វើត្រាប់សកម្មភាពបទល្មើសឡើងវិញ ដើម្បីបញ្ជាក់ថាគាត់ពិតជាជនល្មើសដែលបង្កហេតុនោះមែន។ |
| Conidia (កូណីឌី / ស្ព័រផ្សិត) | កោសិកាបន្តពូជដោយឥតភេទរបស់មេរោគផ្សិត ដែលអាចហោះហើរតាមខ្យល់ សត្វល្អិត ឬទឹក ហើយនៅពេលវាធ្លាក់លើផ្ទៃផ្លែឈើដែលមានសំណើមសមស្រប វាអាចដុះលូតលាស់បង្កជាជំងឺ។ | ប្រៀបបាននឹងគ្រាប់ពូជដ៏តូចល្អិតរបស់ស្មៅដែលហោះតាមខ្យល់ នៅពេលវាធ្លាក់លើដីដែលមានសំណើម វាអាចដុះជាដើមស្មៅថ្មីបានយ៉ាងងាយ។ |
| Pycnidia (ពីកនីឌី / ថង់ស្ព័រផ្សិត) | រចនាសម្ព័ន្ធរាងដូចដប ឬថង់តូចៗរបស់ផ្សិតដែលបង្កប់នៅក្នុងជាលិការុក្ខជាតិ ដែលមានតួនាទីផលិត និងផ្ទុកស្ព័រ (កូណីឌី) មុនពេលបញ្ចេញវាទៅក្រៅដើម្បីចម្លងជំងឺបន្ត។ | ដូចជាគ្រាប់មីន ឬគ្រាប់បែកបង្កប់ក្នុងដី ដែលផ្ទុកទៅដោយគ្រាប់តូចៗជាច្រើន ហើយត្រៀមផ្ទុះខ្ទាតចេញនៅពេលវាចាស់ពេញទំហឹង។ |
| Inoculum (អុីណូគូឡូម / ប្រភពមេរោគ) | បរិមាណនៃមេរោគ ឬផ្នែកណាមួយរបស់មេរោគ (ដូចជាស្ព័រផ្សិត ឬបំណែកផ្សិត) ដែលមានវត្តមាននៅកន្លែងណាមួយ ហើយមានសមត្ថភាពអាចចម្លងជំងឺទៅកាន់រុក្ខជាតិ ឬផ្លែឈើផ្សេងទៀតនៅពេលមានអាកាសធាតុអំណោយផល។ | ប្រៀបដូចជាផ្កាភ្លើងដែលខ្ទាតចេញពីភ្នក់ភ្លើង ដែលអាចធ្វើឱ្យឆេះរាលដាលដល់ព្រៃទាំងមូលប្រសិនបើធ្លាក់ចំស្លឹកឈើស្ងួត។ |
| Stem end rot (ជំងឺរលួយគល់ទងផ្លែ) | ជំងឺក្រោយពេលប្រមូលផលដែលបណ្តាលមកពីមេរោគផ្សិតម្យ៉ាង លាក់ខ្លួននៅត្រង់កន្លែងដែលផ្លែភ្ជាប់នឹងទង ហើយចាប់ផ្តើមបញ្ចេញរោគសញ្ញារលួយ និងរាលដាលយ៉ាងលឿនទៅក្នុងសាច់ផ្លែនៅពេលផ្លែឈើចាប់ផ្តើមទុំ។ | ដូចជាច្រេះដែលចាប់ផ្តើមស៊ីពីកន្លែងប្រហោងនៃដំបូលផ្ទះ រួចរាលដាលធ្វើឱ្យខូចខាតផ្ទះទាំងមូលពីខាងក្នុងយ៉ាងលឿន។ |
| Acervuli (អាស៊ែវូលី / ជម្រកស្ព័រផ្សិត) | ទម្រង់សំប៉ែតៗរបស់មេរោគផ្សិតដែលដុះនៅលើផ្ទៃនៃជាលិការុក្ខជាតិដែលមានជំងឺ ដែលជាកន្លែងសម្រាប់ផលិតស្ព័រតូចៗរាប់លាន ដើម្បីត្រៀមបញ្ចេញ និងចម្លងរោគនៅពេលមានទឹកភ្លៀង ឬសំណើម។ | ដូចជារោងចក្រផលិតអាវុធខ្នាតតូចដែលតាំងទីតាំងនៅលើស្បែកផ្លែឈើ ដើម្បីបន្តបាញ់បញ្ចេញគ្រាប់រំសេវទៅបំផ្លាញផ្លែឈើផ្សេងទៀត។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
