បញ្ហា (The Problem)៖ ជំងឺអង់ត្រាក់ណូស (Anthracnose) បង្កដោយផ្សិត Colletotrichum gloeosporioides គឺជាបញ្ហាចម្បងដែលធ្វើឱ្យធ្លាក់ចុះគុណភាព និងកាត់បន្ថយអាយុកាលរក្សាទុករបស់ផ្លែស្វាយ។ ការសិក្សានេះមានគោលបំណងវាយតម្លៃប្រសិទ្ធភាពនៃសារធាតុដែលមានសុវត្ថិភាពខ្ពស់ (GRAS) ក្នុងការជំនួសថ្នាំសម្លាប់ផ្សិតគីមី ដើម្បីគ្រប់គ្រងជំងឺនេះ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានអនុវត្តតាមរយៈការរៀបចំការពិសោធន៍បែប CRD ដែលមាន ៨ វគ្គព្យាបាល និងធ្វើម្តងទៀតចំនួន ៥ ដង ដើម្បីធ្វើតេស្តទាំងនៅក្នុងចានពិសោធន៍ (In vitro) និងលើផ្លែស្វាយផ្ទាល់ (In vivo)។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Salicylic acid 1,000 mg/l ការប្រើប្រាស់អាស៊ីតសាលីស៊ីលីក កំហាប់ 1,000 mg/l |
មានសុវត្ថិភាពខ្ពស់សម្រាប់ការបរិភោគ (GRAS) និងមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់បំផុតក្នុងការទប់ស្កាត់ភាពធ្ងន់ធ្ងរនៃជំងឺអង់ត្រាក់ណូសលើផ្លែស្វាយផ្ទាល់ (In vivo)។ | ប្រសិទ្ធភាពក្នុងការទប់ស្កាត់ការលូតលាស់សរសៃផ្សិតលើចានពិសោធន៍ (In vitro) មិនទាន់ស្មើនឹងថ្នាំសម្លាប់ផ្សិតគីមីនោះទេ (បានត្រឹម 71.26%)។ | កាត់បន្ថយភាពធ្ងន់ធ្ងរនៃជំងឺលើផ្លែស្វាយមកត្រឹម 6.35% បន្ទាប់ពីរក្សាទុករយៈពេល 7 ថ្ងៃ។ |
| Propyl paraben 500 - 1,000 mg/l ការប្រើប្រាស់ប្រូពីលប៉ារ៉ាបែន កំហាប់ 500 និង 1,000 mg/l |
មានប្រសិទ្ធភាពល្អឥតខ្ចោះក្នុងការទប់ស្កាត់ការលូតលាស់សរសៃផ្សិត Colletotrichum gloeosporioides នៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ (In vitro)។ | មិនមានប្រសិទ្ធភាពទាល់តែសោះក្នុងការទប់ស្កាត់ជំងឺលើផ្លែស្វាយផ្ទាល់ (In vivo) ដោយភាពធ្ងន់ធ្ងរមានកម្រិតប្រហាក់ប្រហែលនឹងការមិនប្រើប្រាស់អ្វីសោះ (Control)។ | ទប់ស្កាត់សរសៃផ្សិតក្នុងចានពិសោធន៍បាន 100% ប៉ុន្តែភាពធ្ងន់ធ្ងរលើផ្លែស្វាយមានពី 23.50% ដល់ 24.95%។ |
| Imazaril 500 mg/l ការប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់ផ្សិតគីមី Imazaril កំហាប់ 500 mg/l |
ជាថ្នាំគីមីដែលមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការសម្លាប់ និងទប់ស្កាត់ការលូតលាស់សរសៃផ្សិតក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ (In vitro) បានយ៉ាងល្អ។ | បន្សល់ទុកនូវសារធាតុគីមីពុលដែលអាចប៉ះពាល់ដល់សុខភាព និងបរិស្ថាន ហើយមិនសូវមានប្រសិទ្ធភាពល្អលើផ្លែស្វាយផ្ទាល់ (In vivo) ក្នុងការពិសោធន៍នេះទេ។ | ទប់ស្កាត់សរសៃផ្សិតក្នុងចានពិសោធន៍បាន 100% តែភាពធ្ងន់ធ្ងរលើផ្លែស្វាយមានកម្រិតខ្ពស់រហូតដល់ 22.06%។ |
| Optiphen 1,000 mg/l ការប្រើប្រាស់អុបទីហ្វេន កំហាប់ 1,000 mg/l |
ជាសារធាតុ GRAS ដែលអាចជួយកាត់បន្ថយភាពធ្ងន់ធ្ងរនៃជំងឺលើផ្លែស្វាយបានមួយកម្រិត ជាជម្រើសមានសុវត្ថិភាព។ | ប្រសិទ្ធភាពទប់ស្កាត់សរសៃផ្សិតក្នុងចានពិសោធន៍ (In vitro) មានកម្រិតទាបបំផុតធៀបនឹងសារធាតុផ្សេងទៀត។ | ទប់ស្កាត់សរសៃផ្សិតបានត្រឹម 50.66% និងកាត់បន្ថយភាពធ្ងន់ធ្ងរលើផ្លែស្វាយមកត្រឹម 17.55%។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះតម្រូវឱ្យមានឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍រោគវិទ្យារុក្ខជាតិស្តង់ដារ សម្រាប់ការបណ្តុះមេរោគ និងសារធាតុគីមីដែលមានសុវត្ថិភាព (GRAS) សម្រាប់ការធ្វើតេស្ត។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងប្រទេសថៃ ដោយពឹងផ្អែកលើលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ និងពូជស្វាយនៅទីនោះ។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ការស្រាវជ្រាវនេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំង ប៉ុន្តែប្រសិទ្ធភាពអាចប្រែប្រួលអាស្រ័យលើពូជស្វាយក្នុងស្រុក (ជាពិសេសស្វាយកែវរមៀត) និងកម្រិតភាពស៊ាំរបស់មេរោគផ្សិត Colletotrichum gloeosporioides នៅតាមតំបន់នីមួយៗក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។
វិធីសាស្ត្រប្រើប្រាស់សារធាតុ GRAS ជាពិសេសអាស៊ីតសាលីស៊ីលីក គឺមានអត្ថប្រយោជន៍ និងសក្ដានុពលខ្ពស់សម្រាប់ការអនុវត្តនៅកម្ពុជា។
សរុបមក ការប្រើប្រាស់អាស៊ីតសាលីស៊ីលីក (Salicylic acid) គឺជាដំណោះស្រាយប្រកបដោយនិរន្តរភាពសម្រាប់កាត់បន្ថយការខូចខាតផ្លែស្វាយក្រោយពេលប្រមូលផល និងបង្កើនទំនុកចិត្តលើសុវត្ថិភាពចំណីអាហារនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| GRAS (Generally Recognized As Safe) | ជាចំណាត់ថ្នាក់នៃសារធាតុគីមី ឬគ្រឿងផ្សំដែលត្រូវបានអនុម័តដោយស្ថាប័នជំនាញថាមានសុវត្ថិភាពសម្រាប់ការប្រើប្រាស់បន្ថែមទៅក្នុងចំណីអាហារ ឬថែរក្សាគុណភាពកសិផល ដោយមិនបង្កគ្រោះថ្នាក់ដល់អ្នកបរិភោគ និងបរិស្ថានឡើយ។ | ដូចជាគ្រឿងទេស ឬអំបិលដែលយើងដាក់ក្នុងម្ហូប ដែលយើងដឹងច្បាស់ថាហូបទៅមិនពុល និងមានសុវត្ថិភាព។ |
| Anthracnose disease (ជំងឺអង់ត្រាក់ណូស ឬជំងឺរលួយផ្លែ) | ជាជំងឺរុក្ខជាតិបង្កឡើងដោយផ្សិត ដែលធ្វើឱ្យផ្លែឈើ (ដូចជាស្វាយ) មានស្នាមអុចខ្មៅៗ រលួយ និងខូចគុណភាពយ៉ាងឆាប់រហ័សក្រោយពេលប្រមូលផល។ វាជាបញ្ហាចម្បងក្នុងការនាំចេញផ្លែឈើស្រស់។ | ដូចជាជំងឺសើស្បែកដែលធ្វើឱ្យផ្លែស្វាយឡើងជាំខ្មៅរលួយ តាំងពីសំបកចូលទៅក្នុងសាច់។ |
| Colletotrichum gloeosporioides (កូឡេតូទ្រីកូម គ្លូអូស្ប៉ូរីអូអ៊ីដេស) | ជាប្រភេទមេរោគផ្សិតដ៏កាចសាហាវមួយដែលជាភ្នាក់ងារចម្បងបង្កឱ្យមានជំងឺអង់ត្រាក់ណូសលើផ្លែស្វាយ និងរុក្ខជាតិជាច្រើនទៀត ដោយវាអាចសម្ងំលាក់ខ្លួនក្នុងផ្លែខ្ចី ហើយទើបបញ្ចេញរោគសញ្ញានៅពេលផ្លែទុំ។ | ដូចជាចោរដែលលួចចូលសម្ងំក្នុងផ្ទះយ៉ាងយូរ ហើយរង់ចាំដល់ពេលយើងធ្វេសប្រហែសទើបចេញមកបំផ្លាញទ្រព្យសម្បត្តិ។ |
| Salicylic acid (អាស៊ីតសាលីស៊ីលីក) | ជាអរម៉ូនរុក្ខជាតិ (Phytohormone) ធម្មជាតិដែលជួយជម្រុញប្រព័ន្ធការពាររបស់រុក្ខជាតិឱ្យទប់ទល់នឹងការវាយប្រហារពីមេរោគ និងជួយពន្យារភាពចាស់នៃផ្លែឈើ (បន្ថយការផលិតអេទីឡែន)។ | ដូចជាវ៉ាក់សាំង ឬវីតាមីនដែលយើងផ្តល់ឱ្យផ្លែស្វាយ ដើម្បីឱ្យវាមានកម្លាំង និងប្រព័ន្ធការពាររាងកាយរឹងមាំតទល់នឹងមេរោគ។ |
| Mycelial growth (ការលូតលាស់សរសៃផ្សិត) | ជាដំណាក់កាលលូតលាស់នៃបណ្តាញសរសៃឆ្មារៗ (hyphae) របស់មេរោគផ្សិត ដើម្បីស្រូបយកសារធាតុចិញ្ចឹម និងពង្រីកទីតាំងរាតត្បាតនៅលើមជ្ឈដ្ឋានចិញ្ចឹម ឬលើរុក្ខជាតិ។ | ដូចជាឫសកូនរុក្ខជាតិដែលចាក់ស្រេះចូលទៅក្នុងដីដើម្បីស្រូបយកទឹកនិងជី តែនេះគឺជាឫសរបស់មេរោគផ្សិតចាក់ចូលស៊ីសាច់ផ្លែឈើ។ |
| Latent infection (ការឆ្លងមេរោគបែបសម្ងំ) | ជាស្ថានភាពដែលមេរោគផ្សិតបានជ្រៀតចូលទៅក្នុងជាលិការបស់ផ្លែឈើតាំងពីផ្លែនៅខ្ចី ប៉ុន្តែមិនទាន់បង្ហាញរោគសញ្ញាអ្វីឡើយ រហូតដល់ផ្លែឈើនោះចាប់ផ្តើមទុំ និងមានការប្រែប្រួលជីវគីមី ទើបមេរោគផ្តើមលូតលាស់និងបំផ្លាញផ្លែ។ | ដូចជាមេរោគដែលឆ្លងចូលក្នុងខ្លួនអ្នកជំងឺ ហើយសម្ងំជាច្រើនថ្ងៃ ដោយមិនទាន់បញ្ចេញរោគសញ្ញាឱ្យដឹងភ្លាមៗ។ |
| Disease severity (ភាពធ្ងន់ធ្ងរនៃជំងឺ) | ជាការវាស់វែងទំហំ ឬភាគរយនៃផ្ទៃរងការខូចខាតសរុបនៅលើផ្លែឈើដែលបង្កឡើងដោយមេរោគធៀបនឹងផ្ទៃសរុប ដើម្បីវាយតម្លៃប្រសិទ្ធភាពនៃវិធីសាស្ត្រព្យាបាលណាមួយ។ | ដូចជាការវាស់ទំហំមុខរបួសនៅលើស្បែកយើង ដើម្បីដឹងថាត្រូវរបួសធ្ងន់ ឬស្រាលកម្រិតណា។ |
| Completely Randomized Design / CRD (ការរៀបចំការពិសោធន៍បែបចៃដន្យទាំងស្រុង) | ជាវិធីសាស្ត្ររៀបចំការពិសោធន៍ស្ថិតិដែលបែងចែកវត្ថុសាកល្បងទៅតាមវគ្គព្យាបាលនីមួយៗដោយចៃដន្យទាំងស្រុង ដែលស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់ការពិសោធន៍ក្នុងលក្ខខណ្ឌបរិស្ថានអាចគ្រប់គ្រងបានដូចជានៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍។ | ដូចជាការចាប់ឆ្នោតបែងចែកក្រុម ដើម្បីធានាថាអ្នកចូលរួមគ្រប់រូបមានឱកាសស្មើៗគ្នាក្នុងការស្ថិតក្នុងក្រុមណាមួយដោយមិនមានការលម្អៀង។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
