បញ្ហា (The Problem)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះដោះស្រាយបញ្ហាជំងឺអង់ត្រាក់ណូស (Anthracnose) លើផ្លែស្វាយដែលបង្កដោយផ្សិត Colletotrichum gloeosporioides ដែលមានភាពស៊ាំខ្លាំងទៅនឹងថ្នាំសម្លាប់ផ្សិតគីមីប្រភេទ Carbendazim។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានវាយតម្លៃប្រសិទ្ធភាពនៃមជ្ឈដ្ឋានចិញ្ចឹមមេរោគ (Culture medium) របស់បាក់តេរី Actinomycetes ចំនួន ៦ប្រភេទ ដែលបានញែកចេញពីដី ដើម្បីទប់ស្កាត់ការលូតលាស់របស់ផ្សិតបង្កជំងឺនេះ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Non-filtrated culture medium (NF) មជ្ឈដ្ឋានចិញ្ចឹមមិនចម្រោះបាក់តេរី (NF) |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការរារាំងផ្សិត ព្រោះវាផ្ទុកទាំងអង់ស៊ីម និងកោសិកាបាក់តេរីរស់ដែលអាចបន្តផលិតសារធាតុរារាំង។ ផ្តល់លទ្ធផលល្អបំផុតនៅពេលបណ្ដុះរយៈពេល ៣ ទៅ ៥ថ្ងៃ។ | ទាមទារការប្រុងប្រយ័ត្នក្នុងការប្រើប្រាស់ផ្ទាល់លើកសិផល ព្រោះវាមានផ្ទុកកោសិកាបាក់តេរីរស់ដែលអាចបន្សល់ទុកស្លាកស្នាម ប្រសិនបើមិនមានការសិក្សាលម្អិតពីការកាត់បន្ថយសំណល់។ | កាត់បន្ថយជំងឺអង់ត្រាក់ណូសលើផ្លែស្វាយបានពី ២២.៥៥% ដល់ ៣៧.៨០% និងរារាំងការលូតលាស់ផ្សិតក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍បាន ៣៨.៨៨% - ៧៧.៥០%។ |
| Culture filtrated medium (F) មជ្ឈដ្ឋានចិញ្ចឹមដែលបានចម្រោះបាក់តេរីចេញ (F) |
មានសុវត្ថិភាពខ្ពស់ក្នុងការយកទៅប្រើប្រាស់លើផ្លែឈើ ដោយសារមិនមានផ្ទុកកោសិកាមីក្រូសារពាង្គកាយរស់ មានតែសារធាតុរំលាយអង់ស៊ីម (Metabolites) ប៉ុណ្ណោះ។ | ប្រសិទ្ធភាពទាបជាងការមិនចម្រោះយ៉ាងច្បាស់លាស់ ដោយសារបរិមាណអង់ស៊ីមមានកំណត់ និងគ្មានការផលិតបន្ថែមបន្ទាប់ពីការអនុវត្ត។ | កាត់បន្ថយជំងឺអង់ត្រាក់ណូសលើផ្លែស្វាយបានត្រឹម ១៥.១៧% ដល់ ២៨.៦២% ប៉ុណ្ណោះ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តការស្រាវជ្រាវនេះទាមទារឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍មីក្រូជីវសាស្ត្រកម្រិតមធ្យម ព្រមទាំងសារធាតុគីមីសម្រាប់ចិញ្ចឹមបាក់តេរី។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងលក្ខខណ្ឌមន្ទីរពិសោធន៍ដោយប្រើប្រាស់សំណាកដីពីឧទ្យានជាតិ Doi Suthep-Pui នៃប្រទេសថៃ និងសាកល្បងលើផ្លែស្វាយពូជ ណាំដកម៉ៃ (Nam Dok Mai)។ ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ព្រោះកម្ពុជាមានអាកាសធាតុស្រដៀងគ្នា ហើយពូជស្វាយក្នុងស្រុកក៏ប្រឈមនឹងជំងឺអង់ត្រាក់ណូសដូចគ្នា ដែលទាមទារការធ្វើតេស្តផ្ទៀងផ្ទាត់បន្ថែមជាមួយសំណាកដី និងពូជស្វាយក្នុងស្រុក។
វិធីសាស្ត្រគ្រប់គ្រងជំងឺដោយប្រើប្រាស់បាក់តេរីជីវសាស្ត្រនេះ មានសក្តានុពលខ្ពស់សម្រាប់ការអភិវឌ្ឍវិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា និងការនាំចេញ។
ការផ្លាស់ប្តូរពីការពឹងផ្អែកលើថ្នាំសម្លាប់ផ្សិតគីមី មកប្រើប្រាស់មធ្យោបាយគ្រប់គ្រងតាមបែបជីវសាស្ត្រ នឹងជួយលើកកម្ពស់គុណភាពនិងសុវត្ថិភាពនៃកសិផលកម្ពុជាសម្រាប់ការប្រកួតប្រជែងលើទីផ្សារអន្តរជាតិ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Actinomycetes (បាក់តេរី Actinomycetes) | ជាប្រភេទបាក់តេរីក្នុងដីដែលមានលក្ខណៈលូតលាស់ជាសរសៃស្រដៀងផ្សិត មានសមត្ថភាពខ្ពស់ក្នុងការផលិតអង់ស៊ីមរំលាយ និងសារធាតុអង់ទីប៊ីយ៉ូទិក ដើម្បីរារាំងឬសម្លាប់មេរោគផ្សិតផ្សេងៗ។ | ដូចជារោងចក្រគីមីតូចៗរស់នៅក្នុងដី ដែលផលិតថ្នាំសម្លាប់សត្រូវដើម្បីការពារទឹកដីរបស់វា។ |
| Colletotrichum gloeosporioides (មេរោគផ្សិត Colletotrichum gloeosporioides) | ជាប្រភេទមេរោគផ្សិតដ៏កាចសាហាវដែលបង្កឱ្យមានជំងឺអង់ត្រាក់ណូសលើរុក្ខជាតិជាច្រើនប្រភេទ ជាពិសេសធ្វើឱ្យផ្លែស្វាយមានស្នាមអុចខ្មៅៗ និងរលួយខូចនៅពេលទុំ។ | ដូចជាភ្នាក់ងារបំផ្លាញសម្រស់ផ្លែឈើ ដែលលួចសម្ងំលាក់ខ្លួនហើយធ្វើឱ្យផ្លែឈើជាំខ្មៅរលួយនៅពេលវាទុំ។ |
| Anthracnose (ជំងឺអង់ត្រាក់ណូស) | ជាជំងឺរុក្ខជាតិបង្កដោយផ្សិត ដែលធ្វើឱ្យស្លឹក ដើម ឬផ្លែមានស្នាមអុចពណ៌ត្នោត ឬខ្មៅ ហើយរលួយខូចគុណភាព ជារឿយៗកើតលើផ្លែឈើត្រូពិច (ដូចជាស្វាយ ល្ហុង) ក្រោយពេលប្រមូលផល។ | ដូចជាជំងឺដំបៅសើស្បែកធ្ងន់ធ្ងរលើផ្លែឈើ ដែលធ្វើឱ្យស្បែកផ្លែឈើឡើងស្នាមខ្មៅៗនិងរលួយផុយ។ |
| Agar well diffusion method (វិធីសាស្ត្រ Agar well diffusion) | ជាវិធីសាស្ត្រក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ដើម្បីវាស់ស្ទង់ប្រសិទ្ធភាពនៃសារធាតុរារាំងមេរោគ ដោយការចោះរន្ធតូចៗលើចាហួយចិញ្ចឹមមេរោគ (Agar) រួចបន្តក់សារធាតុនោះចូល ដើម្បីពិនិត្យមើលទំហំរង្វង់ដែលមេរោគមិនអាចលូតលាស់បាន។ | ដូចជាការចាក់ទឹកថ្នាំចូលក្នុងអណ្ដូងមួយ រួចតាមដានមើលថាតើសត្វល្អិតហ៊ានចូលមកក្បែរតំបន់ជុំវិញអណ្ដូងនោះបានកម្រិតណា។ |
| Culture filtrated medium / F (មជ្ឈដ្ឋានចិញ្ចឹមដែលបានចម្រោះ / F) | ជាទឹកស៊ុបចិញ្ចឹមបាក់តេរីដែលត្រូវបានយកទៅចម្រោះតាមរយៈតម្រងល្អិតបំផុត (0.22 µm) ដើម្បីយកកោសិកាបាក់តេរីចេញឱ្យអស់ ដោយបន្សល់ទុកតែសារធាតុរាវដែលមានផ្ទុកអង់ស៊ីម ឬសារធាតុសកម្មដែលបាក់តេរីបានបញ្ចេញ។ | ដូចជាទឹកតែដែលយើងបានស្រង់កាកតែចេញអស់ ដោយនៅសល់តែទឹកដែលមានក្លិននិងរសជាតិ។ |
| Non-filtrated culture medium / NF (មជ្ឈដ្ឋានចិញ្ចឹមមិនចម្រោះ / NF) | ជាទឹកស៊ុបចិញ្ចឹមបាក់តេរីដែលរក្សាទុកទាំងទឹក និងកោសិកាបាក់តេរីរស់នៅលាយឡំគ្នា ដែលអាចបន្តផលិតសារធាតុសកម្មប្រឆាំងមេរោគបានបន្ថែមទៀតនៅពេលយកទៅអនុវត្តផ្ទាល់។ | ដូចជាទឹកគីមឈី ឬទឹកយ៉ាអួ ដែលនៅមានបាក់តេរីរស់នៅខាងក្នុងកំពុងបន្តធ្វើសកម្មភាព។ |
| Enzyme production medium / EPM (មជ្ឈដ្ឋានផលិតអង់ស៊ីម) | ជាល្បាយសារធាតុចិញ្ចឹមពិសេស (មានផ្ទុកសារធាតុដូចជា Chitin) ដែលផ្សំឡើងដើម្បីជំរុញឱ្យបាក់តេរីបង្កើនការផលិតនិងបញ្ចេញអង់ស៊ីមប្រឆាំងផ្សិត ក្នុងបរិមាណច្រើនសម្រាប់ការពិសោធន៍។ | ដូចជាអាហារបំប៉នពិសេសដែលផ្តល់ឱ្យអត្តពលិកដើម្បីជំរុញឱ្យពួកគេបញ្ចេញកម្លាំង ឬសមត្ថភាពបានខ្ពស់បំផុត។ |
| Spore suspension (សូលុយស្យុងស្ព័រផ្សិត) | ជាការយកស្ព័រ (កោសិកាបន្តពូជ) របស់ផ្សិតទៅកូរលាយជាមួយទឹកចម្រោះ ដើម្បីបង្កើតជាទឹកមេរោគក្នុងកំហាប់ជាក់លាក់មួយ សម្រាប់យកទៅចាក់បញ្ចូលបង្កជំងឺលើរុក្ខជាតិក្នុងការសាកល្បង។ | ដូចជាការលាយគ្រាប់ពូជរុក្ខជាតិក្នុងទឹក ដើម្បីត្រៀមយកទៅបាញ់សាចសាបព្រោះលើដី។ |
| Carbendazim resistance (ភាពស៊ាំនឹងថ្នាំ Carbendazim) | ជាបាតុភូតដែលមេរោគផ្សិតបានផ្លាស់ប្តូរហ្សែន ឬទម្លាប់របស់វា (mutation) ធ្វើឱ្យថ្នាំសម្លាប់ផ្សិតគីមីប្រភេទ Carbendazim ដែលធ្លាប់តែពូកែ លែងមានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការទប់ស្កាត់វាបានទៀត។ | ដូចជាសត្វកណ្តុរដែលធ្លាប់ស៊ីនុយពុលហើយមិនងាប់ រួចវាបង្កើតកូនចៅដែលលែងខ្លាចថ្នាំពុលនោះតទៅទៀត។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
