បញ្ហា (The Problem)៖ កម្រិតនីត្រាតខ្ពស់នៅក្នុងបន្លែដែលដាំដោយប្រព័ន្ធទឹក (Hydroponics) អាចប៉ះពាល់ដល់សុខភាពអ្នកបរិភោគ ខណៈដែលការបង្កើនសារធាតុប្រឆាំងអុកស៊ីតកម្មគឺជារឿងចាំបាច់។ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហានេះដោយប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យាផ្តល់ពន្លឺមុនពេលប្រមូលផល ដើម្បីកែលម្អគុណភាពបន្លែសាលាដ Lactuca sativa L.។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានរៀបចំឡើងជាទម្រង់ពិសោធន៍បែបចៃដន្យទាំងស្រុង (CRD) ដោយមានការផ្តល់ពន្លឺមុនពេលប្រមូលផលក្នុងសមាសធាតុវិសាលគម និងរយៈពេលផ្សេងៗគ្នា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Control (No pre-harvest illumination) ការមិនផ្តល់ពន្លឺមុនពេលប្រមូលផល (សំណាកត្រួតពិនិត្យ) |
មិនតម្រូវឱ្យមានការចំណាយបន្ថែមលើឧបករណ៍ពន្លឺ និងថាមពលអគ្គិសនី។ | បន្លែមានកម្រិតនីត្រាតខ្ពស់ និងបរិមាណសារធាតុប្រឆាំងអុកស៊ីតកម្មទាប ដែលអាចប៉ះពាល់ដល់សុខភាពប្រសិនបើបរិភោគច្រើន។ | កម្រិតនីត្រាតខ្ពស់ (43.83 mg/g) និងកម្រិត TPC ទាបបំផុត (49.24 µg GAE/g dw)។ |
| 1D-BRR 1:1:1 (Blue 460nm : Red 630nm : Red 660nm for 1 day) ការផ្តល់ពន្លឺ LED សមាមាត្រ BRR 1:1:1 រយៈពេល១ថ្ងៃមុនប្រមូលផល |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់បំផុតក្នុងការកាត់បន្ថយនីត្រាត និងចំណាយថាមពលអគ្គិសនីតិចដោយសារប្រើពេលត្រឹមតែ១ថ្ងៃ។ ជួយបង្កើនសមត្ថភាពប្រឆាំងអុកស៊ីតកម្មបានយ៉ាងល្អ។ | តម្រូវឱ្យមានការវិនិយោគដំបូងលើប្រព័ន្ធអំពូល LED ដែលមានរលកពន្លឺជាក់លាក់។ | កាត់បន្ថយកម្រិតនីត្រាតបាន ៦៧% (នៅត្រឹម 14.36 mg/g) និងរក្សាបានកម្រិត TPC និង DPPH ល្អប្រសើរ។ |
| 2D/3D-BRR 2:1:1 (Blue 460nm : Red 630nm : Red 660nm for 2-3 days) ការផ្តល់ពន្លឺ LED សមាមាត្រ BRR 2:1:1 រយៈពេល២ទៅ៣ថ្ងៃមុនប្រមូលផល |
បង្កើតបានបរិមាណសារធាតុ Phenolic សរុប (TPC) និងសមត្ថភាពប្រឆាំងអុកស៊ីតកម្មខ្ពស់បំផុត។ | ប្រើប្រាស់ថាមពលអគ្គិសនីច្រើនជាង (រយៈពេល២-៣ថ្ងៃ) ហើយការកាត់បន្ថយនីត្រាតមិនមានប្រសិទ្ធភាពដូចសមាមាត្រ 1:1:1 នោះទេ។ | បរិមាណ TPC កើនឡើងខ្ពស់បំផុត ៥៩% (78.29 µg GAE/g dw) សម្រាប់ការព្យាបាល 3D-BRR 2:1:1។ |
| Fluorescence Light (FL for 1-3 days) ការផ្តល់ពន្លឺហ្វ្លុយអូរីសង់ (FL) រយៈពេល១-៣ថ្ងៃ |
អំពូលមានតម្លៃថោក និងងាយស្រួលរកទិញនៅលើទីផ្សារទូទៅ។ | មិនមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការកាត់បន្ថយនីត្រាត និងមិនសូវជម្រុញដល់ការបង្កើតសារធាតុប្រឆាំងអុកស៊ីតកម្មធៀបនឹង LED។ | កម្រិតនីត្រាតថយចុះតិចតួច ហើយការព្យាបាល២ទៅ៣ថ្ងៃមិនមានភាពខុសគ្នាគួរឱ្យកត់សម្គាល់ពីសំណាកត្រួតពិនិត្យ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះទាមទារការវិនិយោគលើប្រព័ន្ធភ្លើង LED ឯកទេស និងឧបករណ៍វាស់ស្ទង់មន្ទីរពិសោធន៍ ប៉ុន្តែចំណាយប្រតិបត្តិការអាចកាត់បន្ថយតាមរយៈការប្រើពន្លឺត្រឹមតែ១ថ្ងៃប៉ុណ្ណោះ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុត្រូពិចនៃសាកលវិទ្យាល័យ Prince of Songkla ខេត្ត Pattani ប្រទេសថៃ ដែលមានអាកាសធាតុស្រដៀងនឹងប្រទេសកម្ពុជា។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ លទ្ធផលនេះផ្តោតតែទៅលើពូជសាលាដ Green Oak Lactuca sativa L. ប៉ុណ្ណោះ ដែលទាមទារការធ្វើតេស្តបន្ថែមសម្រាប់ពូជបន្លែផ្សេងទៀតដែលនិយមដាំនៅកម្ពុជា។ ការអនុវត្តនេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់កម្ពុជា ដោយសារតែកង្វល់ទាក់ទងនឹងសុវត្ថិភាពចំណីអាហារ និងបញ្ហាកម្រិតនីត្រាតខ្ពស់ក្នុងបន្លែ Hydroponic ដែលកំពុងពេញនិយម។
វិធីសាស្ត្រផ្តល់ពន្លឺ LED មុនពេលប្រមូលផលនេះ មានសក្តានុពលខ្ពស់សម្រាប់វិស័យកសិកម្មក្នុងទីក្រុង (Urban Agriculture) និងការដាំដុះបែបទំនើបនៅកម្ពុជា។
សរុបមក បច្ចេកវិទ្យានេះអាចជួយលើកកម្ពស់ស្តង់ដារបន្លែ Hydroponic នៅកម្ពុជា ឱ្យកាន់តែមានសុវត្ថិភាព និងមានតម្លៃខ្ពស់លើទីផ្សារ តាមរយៈការផ្លាស់ប្តូរ និងគ្រប់គ្រងប្រព័ន្ធភ្លើងមុនពេលប្រមូលផលត្រឹមតែរយៈពេលខ្លី។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Pre-harvest illumination (ការផ្តល់ពន្លឺមុនពេលប្រមូលផល) | គឺជាការប្រើប្រាស់ពន្លឺសិប្បនិម្មិត (ដូចជាអំពូល LED) បញ្ចាំងទៅលើបន្លែក្នុងរយៈពេលខ្លី (១ ទៅ ៣ ថ្ងៃ) មុនពេលកាត់យកទៅបរិភោគ ឬលក់ ដើម្បីជំរុញឲ្យរុក្ខជាតិផ្លាស់ប្តូរសមាសធាតុគីមីខាងក្នុងរុក្ខជាតិ ដូចជាការបន្ថយនីត្រាត និងបង្កើនសារធាតុប្រឆាំងអុកស៊ីតកម្ម។ | ដូចជាការឱ្យកីឡាករហ្វឹកហាត់បញ្ចេញកម្លាំងចុងក្រោយក្នុងរយៈពេលខ្លីមុនពេលឡើងប្រកួត ដើម្បីឲ្យឈានដល់កម្រិតកំពូល។ |
| Spectral compositions (សមាសធាតុវិសាលគមពន្លឺ) | សំដៅលើការលាយបញ្ចូលគ្នានូវប្រភេទពន្លឺដែលមានរលកចម្ងាយខុសៗគ្នា (ដូចជាពន្លឺពណ៌ក្រហម និងពណ៌ខៀវ) ក្នុងសមាមាត្រជាក់លាក់ណាមួយ ដើម្បីបង្កើតជាពន្លឺមួយដែលស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់ការលូតលាស់ ឬការផលិតសារធាតុចិញ្ចឹមរបស់រុក្ខជាតិ។ | ដូចជាការលាយពណ៌គំនូរ ដែលការលាយពណ៌ខៀវ និងក្រហមក្នុងកម្រិតផ្សេងៗគ្នា នឹងផ្តល់ឥទ្ធិពល និងលទ្ធផលខុសៗគ្នាទៅលើផ្ទាំងគំនូរ។ |
| Total phenolic content / TPC (បរិមាណសារធាតុ Phenolic សរុប) | ជាបរិមាណនៃក្រុមសមាសធាតុសរីរាង្គម្យ៉ាងនៅក្នុងរុក្ខជាតិ ដែលដើរតួជាសារធាតុប្រឆាំងអុកស៊ីតកម្មយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។ ការមាន TPC ខ្ពស់មានន័យថាបន្លែនោះមានសមត្ថភាពខ្ពស់ក្នុងការការពាររាងកាយមនុស្សពីជំងឺផ្សេងៗ និងការចាស់ជរានៃកោសិកា។ | ដូចជាកងទ័ពការពារស្រុក ដែលរុក្ខជាតិបង្កើតឡើងដើម្បីការពារខ្លួនវា ហើយនៅពេលយើងបរិភោគវា ទាហានទាំងនោះក៏មកជួយការពារកោសិការាងកាយយើងដែរ។ |
| Nitrate reductase (អង់ស៊ីមនីត្រាតរេដុកតាស) | គឺជាប្រូតេអ៊ីនអង់ស៊ីមមួយប្រភេទនៅក្នុងរុក្ខជាតិ ដែលមានតួនាទីបំបែកសារធាតុនីត្រាត (ដែលបឺតស្រូបពីជី) ទៅជានីទ្រីត និងអាម៉ូញាក់ ដើម្បីយកទៅបង្កើតជាប្រូតេអ៊ីនសម្រាប់រុក្ខជាតិ។ ពន្លឺអាចជួយជំរុញឱ្យអង់ស៊ីមនេះធ្វើការបានលឿនជាងមុន ដែលធ្វើឱ្យនីត្រាតមិនសល់តាំងនៅក្នុងស្លឹកច្រើនដែលអាចបង្កគ្រោះថ្នាក់ដល់អ្នកបរិភោគ។ | ដូចជាចុងភៅដែលប្រញាប់យកវត្ថុធាតុដើម (នីត្រាត) ទៅចម្អិនជាម្ហូបភ្លាមៗ ដើម្បីកុំឱ្យវត្ថុធាតុដើមសល់គរពេញផ្ទះបាយ។ |
| Photosynthetic photon flux density / PPFD (ដង់ស៊ីតេហ្វូតុងពន្លឺសម្រាប់រស្មីសំយោគ) | គឺជារង្វាស់នៃចំនួនគ្រាប់ពន្លឺ (ហ្វូតុង) ដែលធ្លាក់មកប៉ះលើផ្ទៃស្លឹករុក្ខជាតិក្នុងមួយវិនាទី ដែលរុក្ខជាតិអាចយកទៅប្រើប្រាស់សម្រាប់ដំណើរការរស្មីសំយោគ (បង្កើតចំណី)។ ការវាស់វែងនេះប្រាប់ពីកម្រិតភាពខ្លាំង និងបរិមាណពន្លឺពិតប្រាកដដែលរុក្ខជាតិទទួលបាន។ | ដូចជាការវាស់បរិមាណទឹកភ្លៀងធ្លាក់មកលើដំបូលផ្ទះក្នុងមួយវិនាទី ដែលជួយឱ្យយើងដឹងថាមានទឹកប៉ុន្មានដែលអាចត្រងទុកប្រើប្រាស់បាន។ |
| Antioxidant capacity / DPPH assay (សមត្ថភាពប្រឆាំងអុកស៊ីតកម្ម) | ជាសមត្ថភាពរបស់សមាសធាតុគីមីក្នុងរុក្ខជាតិ ក្នុងការទប់ស្កាត់ ឬកម្ចាត់រ៉ាឌីកាល់សេរី ដែលជាភ្នាក់ងារបង្កការខូចខាតដល់កោសិកា។ ការវាស់វែងនេះ (តាមរយៈវិធីសាស្ត្រប្រតិកម្ម DPPH) បញ្ជាក់ពីគុណភាពផ្នែកសុខភាពរបស់បន្លែសម្រាប់អ្នកបរិភោគ។ | ដូចជាសមត្ថភាពរបស់ក្រុមអ្នកពន្លត់អគ្គិភ័យ ក្នុងការទប់ស្កាត់មិនឲ្យភ្លើងឆេះរាលដាលបំផ្លាញផ្ទះសម្បែងអញ្ចឹងដែរ។ |
| Secondary metabolites (សារធាតុមេតាបូលីតបន្ទាប់បន្សំ) | គឺជាសមាសធាតុគីមីដែលរុក្ខជាតិផលិតឡើង មិនមែនសម្រាប់ការលូតលាស់ជាមូលដ្ឋានផ្ទាល់នោះទេ ប៉ុន្តែសម្រាប់ការពារខ្លួនពីសត្រូវ ឬការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។ ឧទាហរណ៍ដូចជាពណ៌ ក្លិន និងសារធាតុប្រឆាំងអុកស៊ីតកម្ម ដែលសុទ្ធសឹងជាសារធាតុល្អសម្រាប់សុខភាពមនុស្ស។ | ប្រៀបដូចជាការប្រើប្រាស់ប្រាក់ខែ៖ ប្រាក់ចំណាយលើអាហារប្រចាំថ្ងៃជាតម្រូវការចាំបាច់ (Primary) រីឯប្រាក់សន្សំយកទៅទិញអាវក្រោះការពារខ្លួន គឺជាសារធាតុបន្ទាប់បន្សំ (Secondary)។ |
| Nutrient film technique / NFT (បច្ចេកទេសដាំដុះដោយប្រើស្រទាប់ទឹកជីស្តើង) | គឺជាប្រព័ន្ធដាំដុះដោយមិនប្រើដី (Hydroponic) ដែលបញ្ជូនទឹកជីជាស្រទាប់ស្តើងៗហូរឆ្លងកាត់ឬសរុក្ខជាតិជាប្រចាំនៅក្នងទុយោ។ វាជួយឱ្យឬសអាចស្រូបយកទាំងទឹក ជី និងអុកស៊ីហ្សែនពីខ្យល់បានយ៉ាងល្អក្នុងពេលតែមួយ។ | ដូចជាការដាក់ជើងត្រាំក្នុងទឹកអូររាក់ៗដែលកំពុងហូររហូត ដែលធ្វើឱ្យជើងត្រជាក់ (បានទឹក) ផង និងមានខ្យល់ចេញចូលស្រឡះ (បានអុកស៊ីហ្សែន) ផង។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
