បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះសិក្សាស្រាវជ្រាវដើម្បីកំណត់អត្តសញ្ញាណប្រភេទសត្វល្អិតទ្រីបរំពា (Predatory thrips) និងចំណីរបស់វា ដើម្បីបំពេញចន្លោះប្រហោងនៃទិន្នន័យស្តីពីសក្តានុពលរបស់វាក្នុងការកម្ចាត់សត្វល្អិតចង្រៃក្នុងវិស័យកសិកម្ម។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងតាមរយៈការចុះប្រមូលសំណាកផ្ទាល់នៅតាមទីវាលកសិកម្ម ចម្ការ និងព្រៃ ក្នុងខេត្តចំនួន ៥ នៅភាគខាងជើងប្រទេសថៃ ចាប់ពីខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០១៣ ដល់ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០១៤។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Beating method (Foliage/Flower beating) វិធីសាស្ត្រគោះរុក្ខជាតិទម្លាក់លើថាស |
ងាយស្រួលអនុវត្ត ចំណាយតិច និងឆាប់រហ័សសម្រាប់ការប្រមូលសត្វល្អិតដែលរស់នៅលើផ្ទៃស្លឹក ឬផ្កា។ | អាចរំលងសត្វល្អិតដែលតោងជាប់ខ្លាំងលើរុក្ខជាតិ ឬសត្វល្អិតដែលរស់នៅលាក់ខ្លួនជ្រៅក្នុងរន្ធ ឬថ្នាំង។ | ប្រមូលបានសត្វល្អិតទ្រីបរំពា និងចំណីរបស់វាជាច្រើនប្រភេទសម្រាប់ការស្រាវជ្រាវបឋម។ |
| Plant extraction method (Alcohol wash) វិធីសាស្ត្រចម្រាញ់សត្វល្អិតពីរុក្ខជាតិ (លាងដោយអាល់កុល) |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការយកសត្វល្អិតតូចៗដែលលាក់ខ្លួនចេញពីរុក្ខជាតិ ដោយធានាថាសំណាកមិនបាត់បង់។ | ទាមទារការប្រើប្រាស់សារធាតុគីមី (អាល់កុល) និងត្រូវការពេលវេលាច្រើនក្នុងការក្រឡុក និងចម្រាញ់នៅមន្ទីរពិសោធន៍។ | ទទួលបានសំណាកសត្វល្អិតល្អិតៗដែលពិបាកប្រមូលដោយដៃសម្រាប់ការវិភាគក្រោមមីក្រូទស្សន៍។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះមិនទាមទារឧបករណ៍បច្ចេកវិទ្យាទំនើបខ្លាំងនោះទេ ប៉ុន្តែវាត្រូវការសម្ភារៈមន្ទីរពិសោធន៍មូលដ្ឋាន សារធាតុគីមីសម្រាប់រក្សាសំណាក និងអ្នកជំនាញខាងវាក្យស័ព្ទ (Taxonomy) សម្រាប់កំណត់អត្តសញ្ញាណសត្វល្អិត។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅខេត្តចំនួន ៥ ភាគខាងជើងប្រទេសថៃ ដែលមានលក្ខណៈអាកាសធាតុត្រូពិចសើម និងមានការដាំដុះដំណាំចម្រុះ។ ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជាដោយសារមានភាពស្រដៀងគ្នានៃប្រព័ន្ធកសិ-បរិស្ថាន ប៉ុន្តែវាប្រហែលជាមិនឆ្លុះបញ្ចាំងទាំងស្រុងពីប្រភេទសត្វល្អិតនៅតំបន់វាលទំនាបក្តៅស្ងួតខ្លាំងនោះទេ។
វិធីសាស្ត្រ និងរបកគំហើញនៃការសិក្សានេះមានអត្ថប្រយោជន៍ខ្ពស់ណាស់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ក្នុងការអភិវឌ្ឍកម្មវិធីគ្រប់គ្រងសត្វល្អិតចង្រៃតាមបែបជីវសាស្ត្រ (Biological Control)។
ការជំរុញការប្រើប្រាស់សត្វល្អិតទ្រីបរំពាជាភ្នាក់ងារត្រួតពិនិត្យជីវសាស្ត្រ គឺជាការវិនិយោគដ៏វៃឆ្លាតមួយឆ្ពោះទៅរកការអនុវត្តកសិកម្មប្រកបដោយនិរន្តរភាព ការពារបរិស្ថាន និងធានាសុវត្ថិភាពចំណីអាហារនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Predatory thrips (សត្វល្អិតទ្រីបរំពា) | ជាប្រភេទសត្វល្អិតទ្រីបដែលមិនស៊ីរុក្ខជាតិជាអាហារនោះទេ ប៉ុន្តែពួកវាដើរប្រមាញ់ និងស៊ីសត្វល្អិតចង្រៃផ្សេងៗ (ដូចជាមេច ឬទ្រីបចង្រៃ) ជាអាហារ ដែលជួយកាត់បន្ថយការខូចខាតដំណាំ។ | ដូចជាឆ្មាដែលយើងចិញ្ចឹមទុកសម្រាប់ចាប់កណ្តុរក្នុងផ្ទះ ដើម្បីកុំឱ្យកណ្តុរស៊ីស្រូវ ឬបំផ្លាញអីវ៉ាន់។ |
| Biological control (ការគ្រប់គ្រងសត្វល្អិតតាមបែបជីវសាស្ត្រ) | ជាវិធីសាស្ត្រគ្រប់គ្រងសត្វល្អិតចង្រៃដោយប្រើប្រាស់សត្រូវធម្មជាតិរបស់វា (ដូចជាសត្វល្អិតរំពា ប៉ារ៉ាស៊ីត ឬមេរោគ) ជាជាងការប្រើប្រាស់ថ្នាំគីមីសម្លាប់សត្វល្អិត ដើម្បីរក្សាតុល្យភាពប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី។ | ដូចជាការលែងទាទៅក្នុងស្រែដើម្បីឱ្យវាស៊ីខ្យងក្រហមដែលបំផ្លាញដើមស្រូវ ជាជាងការបាញ់ថ្នាំពុល។ |
| Inquiline (សត្វជ្រកកោន / សត្វរួមសំបុក) | ជាប្រភេទសត្វដែលចូលទៅរស់នៅក្នុងសំបុក ឬជម្រក (ដូចជាពកលើស្លឹករុក្ខជាតិ) ដែលបង្កើតឡើងដោយសត្វផ្សេងទៀត ហើយជារឿយៗវាស៊ីម្ចាស់សំបុកនោះ ឬកូនរបស់ម្ចាស់សំបុកជាអាហារតែម្តង។ | ដូចជាចោរដែលលួចចូលទៅរស់នៅក្នុងផ្ទះរបស់អ្នកដទៃ ហើយយកផ្ទះនោះធ្វើជាកន្លែងលាក់ខ្លួន និងលួចស៊ីចំណីអាហារម្ចាស់ផ្ទះ។ |
| Augmentative biological control (ការគ្រប់គ្រងជីវសាស្ត្រដោយការបន្ថែមចំនួន) | គឺជាការចិញ្ចឹមសត្រូវធម្មជាតិ (សត្វល្អិតមានប្រយោជន៍) ក្នុងបរិមាណច្រើន រួចយកទៅព្រលែងក្នុងចម្ការដើម្បីបង្កើនចំនួនពួកវាឱ្យជួយកម្ចាត់សត្វល្អិតចង្រៃ នៅពេលដែលសត្រូវធម្មជាតិមានស្រាប់នៅក្នុងធម្មជាតិមានចំនួនមិនគ្រប់គ្រាន់។ | ដូចជាការកោះហៅទាហានជំនួយបន្ថែមពីបន្ទាយ ឱ្យមកជួយទាហានប្រចាំការនៅសមរភូមិ នៅពេលដែលសត្រូវមានកម្លាំងខ្លាំងពេក។ |
| Gall-making thrips (ទ្រីបបង្កើតពករុក្ខជាតិ) | ជាប្រភេទសត្វល្អិតដែលពេលវាស៊ី ឬពងលើស្លឹករុក្ខជាតិ វាធ្វើឱ្យរុក្ខជាតិមានប្រតិកម្មដុះចេញជាដុំពក (Gall) ដែលសត្វល្អិតនោះប្រើប្រាស់ដុំពកនេះជាជម្រក និងជាកន្លែងបង្កាត់ពូជយ៉ាងមានសុវត្ថិភាព។ | ដូចជាសត្វល្អិតដែលចាក់ថ្នាំឱ្យដើមឈើហើមប៉ោងចេញជាបន្ទប់ ដើម្បីវាអាចចូលទៅរស់នៅនិងពងកូនបានដោយមិនខ្លាចត្រូវថ្ងៃឬភ្លៀង។ |
| Maceration (ការរំលាយជាលិកាដោយសារធាតុគីមី) | នៅក្នុងបរិបទនៃការសិក្សាសត្វល្អិត គឺជាការប្រើប្រាស់សារធាតុគីមី (ដូចជា KOH) ដើម្បីរំលាយសាច់ និងសរីរាង្គខាងក្នុងរបស់សត្វល្អិត ទុកតែសំបកក្រៅ ដើម្បីឱ្យវាថ្លា និងងាយស្រួលឆ្លុះមើលរូបរាងលម្អិតក្រោមមីក្រូទស្សន៍។ | ដូចជាការស្ងោររំលាយសាច់ចេញពីឆ្អឹង ដើម្បីយកតែគ្រោងឆ្អឹងសុទ្ធមកសិក្សាពីរចនាសម្ព័ន្ធរាងកាយ។ |
| Dichotomous key (កូនសោរអត្តសញ្ញាណជីវសាស្ត្រ) | ជាឧបករណ៍ ឬសៀវភៅណែនាំដែលអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រប្រើដើម្បីកំណត់ឈ្មោះប្រភេទសត្វ ឬរុក្ខជាតិ ដោយឆ្លើយសំណួរអំពីលក្ខណៈរូបរាងរបស់វាជាជំហានៗ (មានជម្រើសពីរៗនៅរាល់ជំហាននីមួយៗ)។ | ដូចជាការលេងហ្គេមទាយសត្វដែលសួរសំណួរម្តងមួយៗថា "តើសត្វនេះមានស្លាបឬទេ? (បាទ/ទេ)" រហូតទាល់តែយើងអាចកាត់កងរកឃើញថាសត្វនោះឈ្មោះអ្វីពិតប្រាកដ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
