បញ្ហា (The Problem)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះដោះស្រាយបញ្ហាកង្វះខាតចំណីសត្វដែលមានជីវជាតិសម្រាប់សត្វទំពារអៀង ព្រមទាំងបញ្ហានៃការបំពុលបរិស្ថានដោយសារការទុកដាក់ជីសរីរាង្គមិនបានត្រឹមត្រូវ។ វាមានគោលបំណងស្វែងរកវិធីសាស្រ្តកែច្នៃជីសរីរាង្គទាំងនេះដើម្បីដាំស្មៅដែលមានគុណភាពសម្រាប់ធ្វើជាចំណីសត្វដោយចំណាយតិច។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានប្រើប្រាស់ការរចនាបែបប្លុកចៃដន្យពេញលេញ (Randomized Complete Block Design) ដើម្បីដាំស្មៅ និងធ្វើការសាកល្បងផ្តល់ចំណីលើពពែចំនួន១៦ក្បាលក្នុងរយៈពេល៦០ថ្ងៃ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Control (T1) - No organic manure ការដាំស្មៅហ្គីណេដោយមិនប្រើជីសរីរាង្គ (ក្រុមត្រួតពិនិត្យ) |
មិនតម្រូវឱ្យមានការចំណាយ ឬការប្រមូលជីសរីរាង្គនោះទេ។ | ទិន្នផលនៃការកើនទម្ងន់របស់សត្វមានកម្រិតទាបបំផុត (០,៧៦ គីឡូក្រាម) និងបរិមាណស៊ីចំណីតិច។ | សត្វមានការកើនទម្ងន់ទាបបំផុតត្រឹមតែ ០,៧៦ គីឡូក្រាម និងកម្រិតគ្រាប់ឈាមមធ្យម។ |
| Poultry Manure (T2) ការដាំស្មៅហ្គីណេដោយប្រើជីលាមកមាន់ |
ជួយកែលម្អសុខភាពឈាម (Hematological profiles) បានល្អបំផុត ជាពិសេសអេម៉ូក្លូប៊ីន និងកោសិកាឈាមក្រហម។ | ការកើនទម្ងន់របស់សត្វមិនខ្ពស់ស្មើនឹងការប្រើប្រាស់លាមកគោនោះទេ។ | ទទួលបានកម្រិតអេម៉ូក្លូប៊ីនខ្ពស់បំផុត (៨,០៥ g/dL) និងចំនួនកោសិកាឈាមក្រហមច្រើនជាងគេ (២,៩២ x ១០^១២/L)។ |
| Swine Manure (T3) ការដាំស្មៅហ្គីណេដោយប្រើជីលាមកជ្រូក |
ជួយជំរុញប្រព័ន្ធភាពស៊ាំរបស់សត្វឱ្យសកម្មក្នុងការប្រឆាំងនឹងមេរោគ។ | មិនសូវមានភាពលេចធ្លោលើការកើនទម្ងន់ ការស៊ីចំណី និងកម្រិតគ្រាប់ឈាមក្រហម បើធៀបនឹងលាមកមាន់និងគោ។ | មានកម្រិតនឺត្រុហ្វីល (Neutrophils) ខ្ពស់រហូតដល់ ៧៤,៧៦% ដែលបង្ហាញពីភាពសកម្មនៃប្រព័ន្ធភាពស៊ាំ។ |
| Cattle Manure (T4) ការដាំស្មៅហ្គីណេដោយប្រើជីលាមកគោ |
ជួយជំរុញការលូតលាស់សត្វបានល្អបំផុត ដោយសត្វស៊ីចំណីបានច្រើន និងឆាប់ឡើងទម្ងន់។ | កម្រិតនៃកោសិកាឈាមក្រហម និងអេម៉ូក្លូប៊ីនមានកម្រិតទាបជាងការប្រើលាមកមាន់បន្តិច។ | សម្រេចបានការកើនទម្ងន់ខ្ពស់បំផុត (១,០៦ គីឡូក្រាម) និងអត្រាស៊ីចំណីខ្ពស់បំផុត (៥៦៩៧,១៩ ក្រាម)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ទោះបីជាឯកសារមិនបានបញ្ជាក់លម្អិតពីតម្លៃជាទឹកប្រាក់ក៏ដោយ ការអនុវត្តបច្ចេកទេសនេះទាមទារនូវធនធានកសិកម្ម ទីធ្លា និងឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍មួយចំនួន។
ការសិក្សានេះត្រូវបានអនុវត្តនៅប្រទេសនីហ្សេរីយ៉ា ដោយប្រើប្រាស់ពូជពពែ West African Dwarf និងស្ថិតក្នុងលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុតំបន់ត្រូពិចជាក់លាក់ (កម្តៅ ២៥-៣៥°C)។ ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជាដោយសារមានអាកាសធាតុប្រហាក់ប្រហែលគ្នា ប៉ុន្តែពូជពពែក្នុងស្រុក ប្រភេទដី និងសមាសភាពជីវជាតិជាក់លាក់នៃលាមកសត្វនៅកម្ពុជាអាចមានភាពខុសគ្នា ដែលតម្រូវឱ្យមានការសាកល្បងក្នុងស្រុកជាមុនសិន។
ការស្រាវជ្រាវនេះពិតជាមានអត្ថប្រយោជន៍ និងអាចយកមកអនុវត្តបាននៅក្នុងវិស័យកសិកម្ម និងការចិញ្ចឹមសត្វក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ដោយចំណាយដើមទុនតិច។
សរុបមក ការប្រើប្រាស់ជីលាមកមាន់ និងលាមកគោសម្រាប់ដាំស្មៅចំណីសត្វ គឺជាយុទ្ធសាស្ត្រជាក់ស្តែងមួយដែលអាចជួយបង្កើនទិន្នផលសាច់សត្វ និងធ្វើឱ្យប្រសើរឡើងនូវនិរន្តរភាពកសិកម្មនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Hematological indices (សូចនាករឈាមវិទ្យា) | ការវាស់វែងនិងការវិភាគសមាសធាតុផ្សេងៗនៅក្នុងឈាមសត្វ ដូចជាគ្រាប់ឈាមក្រហម (RBC) គ្រាប់ឈាមស (WBC) និងអេម៉ូក្លូប៊ីន (Hb) ដើម្បីវាយតម្លៃពីស្ថានភាពសុខភាព កម្រិតអាហារូបត្ថម្ភ កង្វះជាតិដែក ឬការឆ្លងជំងឺណាមួយរបស់សត្វ។ | ដូចជាការពិនិត្យមើលកម្រិតប្រេង ទឹក និងដំណើរការម៉ាស៊ីនរថយន្ត ដើម្បីដឹងថារថយន្តនោះមានបញ្ហាខូចខាតត្រង់ណាឬអត់។ |
| Feed conversion ratio (អនុបាតនៃការបំប្លែងចំណី) | ជារង្វាស់គណនាដោយយកបរិមាណចំណីសរុបដែលសត្វស៊ី ចែកនឹងទម្ងន់ដែលវាបានកើនឡើង។ តួលេខកាន់តែតូច មានន័យថាសត្វអាចរំលាយ និងស្រូបយកជីវជាតិពីចំណីទៅបំប្លែងជាសាច់បានកាន់តែល្អ និងមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់។ | ដូចជាការវាស់ស្ទង់ថាតើម៉ូតូមួយចាក់សាំង១លីត្រអាចជិះបានប៉ុន្មានគីឡូម៉ែត្រ បើជិះបានឆ្ងាយមានន័យថាស៊ីសាំងតិចនិងមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់។ |
| Proximate composition (សមាសភាពប្រហាក់ប្រហែល ឬ សមាសភាពជីវជាតិគោល) | គឺជាវិធីសាស្ត្រវិភាគគីមីនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ ដើម្បីបំបែកនិងរកមើលបរិមាណសារធាតុចិញ្ចឹមសំខាន់ៗទាំង៦ក្រុមនៅក្នុងចំណីសត្វ រួមមាន ជាតិទឹក ប្រូតេអ៊ីន សរសៃ ជាតិខ្លាញ់ ផេះ និងកាបូអ៊ីដ្រាត។ | ដូចជាការអានស្លាកសញ្ញាលើកញ្ចប់នំ ដែលប្រាប់យើងថានំនេះមានជាតិស្ករប៉ុន្មាន ជាតិខ្លាញ់ប៉ុន្មាន និងប្រូតេអ៊ីនប៉ុន្មាន។ |
| Panicum maximum (ស្មៅហ្គីណេ) | ជាប្រភេទស្មៅចំណីសត្វនៅតំបន់ត្រូពិចដែលលូតលាស់លឿន ធន់នឹងអាកាសធាតុ និងមានផ្ទុកសារធាតុចិញ្ចឹមខ្ពស់ ជាពិសេសនៅពេលផ្តល់ជីបានត្រឹមត្រូវ ដែលស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់សត្វទំពារអៀងយកមកស៊ីជាចំណីគោល។ | ដូចជាបន្លែស្ពៃ ឬត្រកួនដែលយើងដាំញ៉ាំប្រចាំថ្ងៃ ដែលងាយស្រួលដាំ និងផ្តល់នូវវីតាមីនព្រមទាំងជាតិសរសៃចាំបាច់សម្រាប់រាងកាយ។ |
| Randomized complete block design (ការរចនាបែបប្លុកចៃដន្យពេញលេញ) | ជាវិធីសាស្ត្ររៀបចំការពិសោធន៍ក្នុងកសិកម្ម ដោយបែងចែកដីជាឡូតិ៍ៗ (ប្លុក) ដែលមានលក្ខណៈដូចគ្នា ហើយអនុវត្តការព្យាបាល (ដូចជាការដាក់ជីខុសៗគ្នា) ដោយចៃដន្យក្នុងប្លុកនីមួយៗ ដើម្បីកាត់បន្ថយកំហុសពីកត្តាខាងក្រៅ។ | ដូចជាការចាប់ឆ្នោតបែងចែកសិស្សពូកែនិងសិស្សខ្សោយឱ្យចូលរៀនក្នុងថ្នាក់ផ្សេងៗគ្នាដោយស្មើភាព ដើម្បីប្រៀបធៀបសមត្ថភាពបង្រៀនរបស់គ្រូឱ្យបានសុក្រឹតបំផុត។ |
| Neutral detergent fiber (សរសៃសូលុយស្យុងអព្យាក្រឹត) | គឺជារង្វាស់នៃបរិមាណសរសៃរុក្ខជាតិសរុប (រួមមាន ហេមីសែលុយឡូស សែលុយឡូស និងលីកនីន) ដែលសត្វមិនងាយរំលាយបានលឿន។ តួលេខនេះជួយប្រាប់ពីបរិមាណចំណីអតិបរមាដែលសត្វអាចស៊ីចូលបាន។ | ដូចជាសរសៃស្វាយទុំ ឬសរសៃមើមដំឡូងដែលស្វិតពិបាកទំពារនិងរំលាយ ប៉ុន្តែវាជួយឱ្យក្រពះពោះវៀនដំណើរការបានល្អ។ |
| Nitrogen-free extract (សារធាតុចម្រាញ់គ្មានអាសូត) | ជាផ្នែកមួយនៃកាបូអ៊ីដ្រាតងាយរលាយនៅក្នុងចំណីសត្វ (ភាគច្រើនជា ស្ករ និងម្សៅ) ដែលរាងកាយសត្វអាចទាញយកទៅប្រើប្រាស់ជាថាមពលបានយ៉ាងងាយស្រួលនិងឆាប់រហ័ស។ | ដូចជាជាតិស្ករនៅក្នុងទឹកអំពៅ ដែលផឹកទៅស្រូបចូលសរសៃឈាមភ្លាមៗ និងធ្វើឱ្យរាងកាយយើងមានកម្លាំងរហ័ស។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
