បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះវិភាគពីកត្តាដែលជះឥទ្ធិពលដល់ការសម្រេចចិត្តរបស់កសិករក្នុងការផ្លាស់ប្តូរទម្រង់នៃការដាំស្រូវប្រពៃណី ទៅជាប្រព័ន្ធកសិកម្មចម្រុះ ដើម្បីសម្របខ្លួនទៅនឹងបញ្ហាការជ្រៀតចូលទឹកប្រៃនៅតំបន់ដីសណ្ដទន្លេមេគង្គ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្របរិមាណដោយផ្អែកលើទិន្នន័យស្ទង់មតិពីគ្រួសារកសិករ ដើម្បីប៉ាន់ស្មានប្រូបាប៊ីលីតេនៃការផ្លាស់ប្តូរទម្រង់កសិកម្ម។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Intensive Rice Monoculture (Baseline) ការដាំស្រូវឯកវប្បកម្មប្រពៃណី (ជាគោល) |
ជាទម្រង់កសិកម្មប្រពៃណីដែលកសិករធ្លាប់មានបទពិសោធន៍យូរលង់ និងងាយស្រួលអនុវត្តសម្រាប់អ្នកដែលមានដីតូចតាច។ | ងាយរងគ្រោះបំផុតពីការជ្រៀតចូលទឹកប្រៃ និងផ្តល់ប្រាក់ចំណេញទាបក្នុងលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុប្រែប្រួល។ | ជាក្រុមគោល (Base outcome) ដែលប្រូបាប៊ីលីតេនៃការផ្លាស់ប្តូរទម្រង់ផ្សេងទៀតត្រូវយកមកប្រៀបធៀប។ |
| Integrated Rice-Shrimp Farming ប្រព័ន្ធកសិកម្មចម្រុះ ស្រូវ-បង្គា |
អាចបន្សាំខ្លួនបានល្អទៅនឹងលក្ខខណ្ឌនៃការជ្រៀតចូលទឹកប្រៃ និងផ្តល់តម្លៃសេដ្ឋកិច្ចខ្ពស់។ | ទាមទារទំហំដីធំជាងមុន និងត្រូវការប្រភពទុនកម្ចីដើម្បីវិនិយោគដំបូង។ | ការជ្រៀតចូលទឹកប្រៃបង្កើនប្រូបាប៊ីលីតេនៃការផ្លាស់ប្តូរទៅកាន់ទម្រង់នេះចំនួន 13.8 ភាគរយ។ |
| Integrated Rice-Fish Farming ប្រព័ន្ធកសិកម្មចម្រុះ ស្រូវ-ត្រី |
ជួយធ្វើពិពិធកម្មប្រាក់ចំណូល និងប្រើប្រាស់ប្រភពទឹកសាបបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។ | ទទួលរងផលប៉ះពាល់អវិជ្ជមាននៅពេលមានការជ្រៀតចូលទឹកប្រៃ ព្រោះត្រីត្រូវការទឹកសាប។ | ការជ្រៀតចូលទឹកប្រៃកាត់បន្ថយប្រូបាប៊ីលីតេនៃការអនុវត្តទម្រង់នេះ បើប្រៀបធៀបនឹងលក្ខខណ្ឌដែលគ្មានទឹកប្រៃ។ |
| Integrated Rice-Cash Crop Farming ប្រព័ន្ធកសិកម្មចម្រុះ ស្រូវ-ដំណាំរួមផ្សំ |
ប្រើប្រាស់ដីនិងប្រភពទឹកភ្លៀង/ប្រឡាយបានល្អ និងផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់នៅតំបន់ដីល្បាប់។ | មិនសូវមានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការទប់ទល់នឹងកម្រិតជាតិប្រៃខ្ពស់ ហើយទាមទារកម្លាំងពលកម្មច្រើន។ | ការផ្លាស់ប្តូរមិនអាស្រ័យលើការជ្រៀតចូលទឹកប្រៃទេ តែអាស្រ័យលើអាយុមេគ្រួសារ និងទំហំដីកាន់តែតូច។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ឯកសារនេះមិនបានបញ្ជាក់លម្អិតអំពីតម្លៃធនធានកុំព្យូទ័រសម្រាប់ការវិភាគនោះទេ ប៉ុន្តែការអនុវត្តគំរូនេះទាមទារទិន្នន័យស្ទង់មតិជាក់ស្តែង និងកម្មវិធីស្ថិតិ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងដោយផ្អែកលើទិន្នន័យស្ទង់មតិតាមខេត្តជាប់មាត់សមុទ្រនៃតំបន់ដីសណ្ដទន្លេមេគង្គ ប្រទេសវៀតណាម។ ទោះបីជាបរិបទសង្គមមានភាពខុសគ្នាបន្តិចបន្តួចក្តី ក៏ទិន្នន័យ និងបញ្ហានៃការជ្រៀតចូលទឹកប្រៃនេះ ឆ្លុះបញ្ចាំងយ៉ាងច្បាស់ពីស្ថានភាពស្រដៀងគ្នាដែលអាចកើតមាននៅតំបន់កសិកម្មភាគនិរតីនៃប្រទេសកម្ពុជា។ វាមានសារៈសំខាន់សម្រាប់កម្ពុជាក្នុងការត្រៀមលក្ខណៈទុកជាមុន។
វិធីសាស្ត្រ និងការរកឃើញនៅក្នុងការសិក្សានេះ មានអត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការរៀបចំគោលនយោបាយបន្សាំទៅនឹងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុនៅកម្ពុជា។
ជារួម ការស្វែងយល់ពីកត្តាជម្រុញការសម្រេចចិត្តរបស់កសិករតាមរយៈគំរូសេដ្ឋកិច្ចនេះ នឹងជួយឱ្យរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជារៀបចំយុទ្ធសាស្ត្រអភិវឌ្ឍន៍កសិកម្មបានចំគោលដៅ ដើម្បីធានាសន្តិសុខស្បៀងនិងកំណើនសេដ្ឋកិច្ច។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Ricardian model | ម៉ូដែលសេដ្ឋកិច្ចដែលប្រើប្រាស់ដើម្បីវាស់ស្ទង់ផលប៉ះពាល់នៃការប្រែប្រួលបរិស្ថាន (ដូចជាអាកាសធាតុ ឬការជ្រៀតចូលទឹកប្រៃ) ទៅលើតម្លៃដីធ្លី ឬប្រាក់ចំណេញពីកសិកម្ម ដោយផ្អែកលើការសន្មត់ថាកសិករនឹងកែសម្រួលការដាំដុះរបស់ពួកគេដើម្បីទទួលបានប្រាក់ចំណេញអតិបរមា។ | ដូចជាការគណនាថា តើការប្រែប្រួលអាកាសធាតុធ្វើឱ្យតម្លៃដីស្រែធ្លាក់ចុះ ឬកើនឡើងប៉ុន្មាន បន្ទាប់ពីកសិករផ្លាស់ប្តូររបៀបធ្វើស្រែដើម្បីបន្សាំខ្លួន។ |
| Multinomial logit model | ជាគំរូស្ថិតិ (Econometrics) ដែលប្រើសម្រាប់ទស្សន៍ទាយប្រូបាប៊ីលីតេនៃលទ្ធផលដែលអាចកើតមានច្រើនជាងពីរ (ឧ. ការជ្រើសរើសរវាងស្រូវតែមួយមុខ ស្រូវ-បង្គា ស្រូវ-ត្រី ឬ ស្រូវ-ដំណាំ) ដោយផ្អែកលើកត្តាជំរុញផ្សេងៗដូចជាទំហំដី និងកម្រិតចំណេះដឹង។ | ដូចជាម៉ាស៊ីនទស្សន៍ទាយមួយដែលប្រាប់យើងថា តើកសិករម្នាក់មានឱកាសប៉ុន្មានភាគរយក្នុងការរើសយកជម្រើសទីA, ទីB, ឬទីC ដោយផ្អែកលើស្ថានភាពគ្រួសាររបស់គាត់។ |
| Marginal effect | នៅក្នុងការវិភាគស្ថិតិ វាស់ស្ទង់ពីទំហំនៃការផ្លាស់ប្តូរប្រូបាប៊ីលីតេនៃលទ្ធផលមួយ (ឧ. ឱកាសក្នុងការប្តូរទៅចិញ្ចឹមបង្គា) នៅពេលដែលអថេរឯករាជ្យមួយប្រែប្រួលមួយឯកតា (ឧ. ផ្ទៃដីកើនឡើង ១ហិកតា) ខណៈដែលកត្តាផ្សេងទៀតនៅថេរ។ | ប្រៀបដូចជាការវាស់ថា តើការបន្ថែមលុយវិនិយោគ ១ដុល្លារទៀត នឹងធ្វើឱ្យឱកាសជោគជ័យរបស់អ្នកកើនឡើងប៉ុន្មានភាគរយ។ |
| Saline intrusion | បាតុភូតដែលទឹកប្រៃពីសមុទ្រហូរចូលលាយឡំជាមួយប្រភពទឹកសាបនៅតាមទន្លេ ឬទឹកក្រោមដី ដែលភាគច្រើនបណ្តាលមកពីការថយចុះនៃលំហូរទឹកសាប និងការកើនឡើងនៃកម្ពស់ទឹកសមុទ្រ ធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់ការដាំដុះដំណាំដែលត្រូវការទឹកសាប។ | ដូចជាទឹកសមុទ្រជន់លិចចូលតាមព្រែក ឬទន្លេ ធ្វើឱ្យទឹកដែលធ្លាប់តែសាបប្រែជាប្រៃ ហើយយកទៅស្រោចដំណាំលែងកើត។ |
| Variance Inflation Factor (VIF) | រង្វាស់ស្ថិតិដែលប្រើដើម្បីត្រួតពិនិត្យបញ្ហាពហុទាក់ទង (Multicollinearity) ពោលគឺវាពិនិត្យមើលថាតើអថេរឯករាជ្យនៅក្នុងម៉ូដែលមួយមានទំនាក់ទំនងគ្នាខ្លាំងពេកឬអត់ ដែលអាចធ្វើឱ្យការប៉ាន់ស្មានលទ្ធផលខុសប្រក្រតី។ | ដូចជាការត្រួតពិនិត្យមើលថាតើមានសាក្សីពីរនាក់កំពុងផ្តល់ចម្លើយជាន់គ្នា ឬចំលងគ្នាឬអត់ នៅក្នុងការស៊ើបអង្កេតមួយ។ |
| Hosmer-Lemeshow test | ជាការធ្វើតេស្តស្ថិតិដើម្បីវាយតម្លៃភាពស័ក្តិសមនៃគំរូ Logit (Goodness of fit) ដោយប្រៀបធៀបរវាងតម្លៃប្រូបាប៊ីលីតេដែលបានទស្សន៍ទាយដោយគំរូ និងលទ្ធផលដែលសង្កេតឃើញជាក់ស្តែង។ | ដូចជាការប្រឡងតេស្តសមត្ថភាពម៉ាស៊ីនទស្សន៍ទាយ ថាតើវាទាយត្រូវកម្រិតណាធៀបនឹងការពិតដែលបានកើតឡើង។ |
| Integrated farming system | ការអនុវត្តកសិកម្មដែលរួមបញ្ចូលគ្នានូវមុខរបរច្រើនជាងមួយនៅលើផ្ទៃដីតែមួយ ដូចជាការដាំស្រូវរដូវវស្សា និងចិញ្ចឹមបង្គារដូវប្រាំង ដើម្បីបង្កើនប្រាក់ចំណេញ ជួយឱ្យប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីមានតុល្យភាព និងកាត់បន្ថយហានិភ័យបរិស្ថាន។ | ដូចជាការបើកហាងលក់កាហ្វេផង និងលក់នំផង នៅក្នុងតូបតែមួយ ដើម្បីរកចំណូលបានច្រើនមុខនិងមិនងាយខាតបង់បើមុខរបរមួយធ្លាក់ចុះ។ |
| Pseudo-R2 | ជាតម្លៃស្ថិតិដែលប្រើនៅក្នុងគំរូ Logit ដើម្បីបង្ហាញថា តើអថេរឯករាជ្យដែលបានដាក់បញ្ចូល (ដូចជាទំហំដី, អាយុ) អាចពន្យល់ពីការប្រែប្រួលនៃជម្រើសរបស់កសិករបានកម្រិតណា វាស្រដៀងនឹង R-squared នៅក្នុង Linear Regression ដែរ តែប្រើសម្រាប់ទិន្នន័យប្រភេទជម្រើស (Discrete/Categorical)។ | ដូចជាពិន្ទុដែលបញ្ជាក់ថា តើហេតុផលដែលយើងលើកឡើង អាចពន្យល់ពីការសម្រេចចិត្តរបស់មនុស្សម្នាក់បានច្បាស់លាស់កម្រិតណា។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
