បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះផ្តោតលើការតាមដានសកម្មភាពតាមរដូវកាល និងភាពសំបូរបែបនៃសត្វរុយសេះជញ្ជក់ឈាម (Tabanidae) នៅតំបន់កសិដ្ឋានភាគខាងត្បូងប្រទេសបារាំង ដើម្បីគាំទ្រដល់យុទ្ធសាស្ត្រគ្រប់គ្រង និងទប់ស្កាត់ការចម្លងរោគសត្វនាពេលអនាគត។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានប្រើប្រាស់អន្ទាក់ប្រភេទ H-Trap ចំនួន ៧ កន្លែង ដើម្បីចាប់សត្វរុយសេះជាប្រចាំក្នុងរយៈពេល ២១ សប្តាហ៍ (ពីខែឧសភា ដល់ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០១៧) រួចធ្វើការចាត់ថ្នាក់ និងវិភាគទិន្នន័យ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| H-Trap (Abiotec & Kerbl) អន្ទាក់ប្រភេទ H-Trap (ម៉ាក Abiotec និង Kerbl) |
ទាក់ទាញសត្វរុយសេះបានយ៉ាងល្អ និងមានភាពជាក់លាក់ខ្ពស់ (ចាប់បានសត្វល្អិតផ្សេងៗតិចតួច)។ ជាពិសេសមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការចាប់ប្រភេទ Haematopota។ | មិនសូវមានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការចាប់ប្រភេទដែលមិនបឺតឈាម ឬប្រភេទសត្វដែលចូលចិត្តផ្កា (ឧ. Pangonius micans) នោះទេ។ | ចាប់បានសត្វរុយសេះសរុប ៥៤.៦១៨ ក្បាល ក្នុងរយៈពេល ២១ សប្តាហ៍ ដោយប្រភេទ Haematopota italica មានរហូតដល់ ៦១%។ |
| Alternative Traps (Nzi, Vavoua, Sticky blue screen) អន្ទាក់ផ្សេងៗ (Nzi, Vavoua និងផ្ទាំងស្អិតពណ៌ខៀវ) |
ធ្លាប់ជាប្រព័ន្ធអន្ទាក់ដែលពេញនិយមសម្រាប់ការចាប់សត្វរុយទូទៅ និងអាចមានប្រយោជន៍សម្រាប់ការសិក្សាចម្រុះ។ | ការសិក្សាមុនបង្ហាញថាមានប្រសិទ្ធភាពទាបជាង H-Trap ទាំងការទាក់ទាញ និងភាពជាក់លាក់។ ពិសេសអន្ទាក់ Nzi មិនសូវមានប្រសិទ្ធភាពលើប្រភេទ Chrysops និង Haematopota នោះទេ។ | ត្រូវបានបោះបង់ចោលក្នុងការសិក្សានេះ ដោយសារផ្តល់លទ្ធផលមិនល្អដូចអន្ទាក់ប្រភេទ H-Trap។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះតម្រូវឲ្យមានការវិនិយោគលើឧបករណ៍អន្ទាក់ជាក់លាក់ សម្ភារៈប្រមូលសំណាកប្រចាំថ្ងៃ និងកម្មវិធីកុំព្យូទ័រសម្រាប់ការវិភាគស្ថិតិ។
ការសិក្សានេះធ្វើឡើងនៅកសិដ្ឋានតែមួយគត់ក្នុងតំបន់ភាគខាងត្បូងប្រទេសបារាំង (Montélimar) ដែលមានអាកាសធាតុបែបមេឌីទែរ៉ាណេ និងអំណោយផលដល់ការលូតលាស់សត្វល្អិតដោយគ្មានការប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិត។ ទិន្នន័យ និងប្រភេទសត្វ (Species) ដែលរកឃើញ គឺឆ្លុះបញ្ចាំងតែបរិបទអឺរ៉ុបប៉ុណ្ណោះ ដែលអាចមានភាពខុសគ្នាស្រឡះពីអំបូររុយសេះនៅតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ ឬប្រទេសកម្ពុជាដែលមានអាកាសធាតុត្រូពិច។
ទោះបីជាប្រភេទសត្វអាចខុសគ្នាក៏ដោយ ប៉ុន្តែវិធីសាស្ត្រតាមដាន និងបច្ចេកវិទ្យាអន្ទាក់នេះ មានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់ការអនុវត្តក្នុងវិស័យបសុសត្វនៅកម្ពុជា។
ការធ្វើបរិយាបន្នវិធីសាស្ត្រអន្ទាក់ និងការតាមដានរដូវកាលនេះ នឹងផ្តល់អត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងធំធេងដល់ការអភិវឌ្ឍប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងសត្វល្អិតចង្រៃ និងលើកកម្ពស់សុខុមាលភាពសត្វក្នុងវិស័យកសិកម្មកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Phenology (បាតុភូតវិទ្យា) | ការសិក្សាពីវដ្តជីវិតរបស់រុក្ខជាតិ និងសត្វទាក់ទងនឹងបម្រែបម្រួលអាកាសធាតុនិងរដូវកាល។ ក្នុងការអនុវត្តជាក់ស្តែង គឺការកត់ត្រាពេលវេលាដែលសត្វរុយសេះនីមួយៗចាប់ផ្តើមលេចចេញ និងបាត់ទៅវិញក្នុងរយៈពេលមួយឆ្នាំ ដើម្បីទស្សន៍ទាយចំណុចកំពូលនៃវត្តមានរបស់ពួកវា។ | ដូចជាការបង្កើតប្រតិទិនប្រចាំឆ្នាំ ដើម្បីតាមដានថារដូវណាមានសត្វល្អិតប្រភេទណាច្រើន ដើម្បីត្រៀមខ្លួនទប់ទល់ទុកជាមុន។ |
| Hematophagous (ទម្លាប់បឺតឈាម) | អាកប្បកិរិយារបស់សត្វ (ជាពិសេសសត្វល្អិតញី) ដែលពឹងផ្អែកលើការបឺតឈាមសត្វដទៃ ឬមនុស្ស ជាអាហារបំប៉នចាំបាច់ ដើម្បីឲ្យពងរបស់វាអាចលូតលាស់បានពេញលេញ។ | ដូចជាសត្វមូសញី ឬឈ្លើង ដែលត្រូវបឺតឈាមយើងដើម្បីយកសារធាតុចិញ្ចឹមទៅចិញ្ចឹមកូនរបស់វា។ |
| H-Trap (អន្ទាក់ H-Trap) | ប្រភេទអន្ទាក់សត្វល្អិតដែលរចនាឡើងដោយមានបាល់ពណ៌ខ្មៅធំនៅចំកណ្តាល ដើម្បីធ្វើត្រាប់តាមកម្តៅ និងរូបរាងរបស់សត្វធំៗ (ដូចជាគោ ឬសេះ) ដើម្បីទាក់ទាញសត្វរុយបឺតឈាមឲ្យហើរចូលទៅក្នុងកន្ត្រកប្រមូលសំណាក។ | ដូចជាការយកបាល់ពណ៌ខ្មៅទៅធ្វើជានុយបញ្ឆោតសត្វរុយឲ្យគិតថាវាជាសត្វគោ រួចចាប់វានៅពេលវាហើរចូលទៅជិត។ |
| Shannon-Wiener index (សន្ទស្សន៍សានណុន-វីណឺ) | រូបមន្តគណិតវិទ្យាដែលអ្នកស្រាវជ្រាវប្រើដើម្បីវាស់ស្ទង់ភាពចម្រុះនៃប្រភេទសត្វ (Species diversity) នៅក្នុងតំបន់ណាមួយ ដោយគិតបញ្ចូលទាំងចំនួនប្រភេទសត្វសរុប និងសមាមាត្រនៃចំនួនសត្វក្នុងប្រភេទនីមួយៗ។ | ដូចជាការវាយតម្លៃសាលារៀនមួយថាតើមានសិស្សមកពីប៉ុន្មានខេត្តខុសៗគ្នា ហើយខេត្តនីមួយៗមានសិស្សប៉ុន្មាននាក់ ដើម្បីដឹងពីភាពចម្រុះរបស់សាលានោះ។ |
| Ecotone (តំបន់អន្តរកាលអេកូឡូស៊ី) | តំបន់ព្រំប្រទល់ ឬតំបន់ផ្លាស់ប្តូររវាងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីពីរខុសគ្នា (ឧទាហរណ៍ រវាងព្រៃឈើ និងវាលស្មៅ) ដែលជារឿយៗសំបូរទៅដោយភាពចម្រុះនៃជីវសាស្ត្រខ្ពស់ ដោយសារវាអំណោយផលដល់សត្វមកពីបរិស្ថានទាំងសងខាង។ | ដូចជាតំបន់ជាយក្រុង ដែលជាព្រំប្រទល់រវាងទីក្រុងអ៊ូអរ និងជនបទស្ងាត់ជ្រងំ ដែលមានលក្ខណៈចម្រុះនៃតំបន់ទាំងពីរ។ |
| Non-target fauna (សត្វដែលមិនមែនជាគោលដៅ) | សត្វល្អិត ឬសត្វផ្សេងៗដែលជាប់អន្ទាក់ដោយចៃដន្យ ដែលមិនមែនជាប្រភេទសត្វដែលអ្នកស្រាវជ្រាវចង់ចាប់យកមកសិក្សានោះទេ។ អន្ទាក់ដែលល្អគឺមានអត្រាចាប់បានសត្វប្រភេទនេះទាបបំផុត។ | ដូចជាអ្នកបង់សំណាញ់ចង់ចាប់តែត្រីធំៗ តែបែរជាជាប់កូនក្ដាម ឬកង្កែបដែលខ្លួនមិនចង់បាន។ |
| Precocious species (ប្រភេទសត្វដើមរដូវ) | ប្រភេទសត្វដែលកើត ឬបង្ហាញវត្តមានមុនគេបង្អស់នៅដើមរដូវកាល (ឧទាហរណ៍ ចាប់ផ្តើមសកម្មតាំងពីខែឧសភា) បើប្រៀបធៀបទៅនឹងប្រភេទសត្វដទៃទៀតក្នុងអំបូរតែមួយដែលសកម្មនៅពាក់កណ្តាល ឬចុងរដូវ។ | ដូចជាផ្លែស្វាយខុសរដូវ ឬផ្លែឈើដែលទុំមុនគេបង្អស់នៅដើមរដូវវស្សា មុនពេលផ្លែឈើដទៃទុំ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
