បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះវាយតម្លៃពីការប្រែប្រួលតាមរដូវកាលទៅលើផលិតកម្មទឹកដោះ និងប៉ារ៉ាម៉ែត្របន្តពូជរបស់សត្វគោពូជ Horro នៅមជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវកសិកម្ម Bako ប្រទេសអេត្យូពី។ វាដោះស្រាយបញ្ហាថាតើអាកាសធាតុ (សីតុណ្ហភាព សំណើម ពន្លឺព្រះអាទិត្យ និងខ្យល់) ជះឥទ្ធិពលផ្ទាល់ដល់ផលិតភាព និងការបន្តពូជរបស់សត្វគោក្នុងតំបន់ត្រូពិចកម្រិតណា។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានប្រមូលទិន្នន័យកំណត់ត្រាផលិតកម្ម និងការបន្តពូជរយៈពេល ១០ ឆ្នាំ (១៩៩៣-២០០២) ហើយបានប្រើប្រាស់ការវិភាគតំរែតំរង់ពហុគុណ ដើម្បីស្វែងរកទំនាក់ទំនងរវាងអថេរអាកាសធាតុ និងផលិតភាពរបស់សត្វគោ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Multiple Regression Analysis (Stepwise Selection) ការវិភាគតំរែតំរង់ពហុគុណ (ជ្រើសរើសអថេរតាមជំហាន) |
អាចកំណត់បានយ៉ាងច្បាស់នូវអថេរអាកាសធាតុសំខាន់ៗ (សីតុណ្ហភាព ពន្លឺព្រះអាទិត្យ ខ្យល់) ដែលជះឥទ្ធិពលផ្ទាល់ដល់ផលិតកម្ម។ មានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការទស្សន៍ទាយទំនាក់ទំនងនៃអថេរ។ | ទាមទារទិន្នន័យជាលេខ (Continuous data) ច្រើននិងច្បាស់លាស់។ មិនអាចពន្យល់ពីកត្តាបម្រែបម្រួលផ្សេងទៀត ដូចជាគុណភាពចំណី និងការគ្រប់គ្រងបានពេញលេញនោះទេ។ | ម៉ូដែលបានបង្ហាញថា ទិន្នផលទឹកដោះរងឥទ្ធិពលពីសីតុណ្ហភាពប្រចាំថ្ងៃ (P<0.001) ពន្លឺព្រះអាទិត្យ (P<0.001) និងល្បឿនខ្យល់ (P<0.05) ចំណែកឯចំនួនថ្ងៃមិនបង្កកំណើត (Days open) រងឥទ្ធិពលពីសីតុណ្ហភាព។ |
| General Linear Models (GLM) Procedure នីតិវិធីម៉ូដែលលីនេអ៊ែរទូទៅ |
ស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់ការវាយតម្លៃនិងប្រៀបធៀបឥទ្ធិពលនៃអថេរប្រភេទ (Categorical variables) ដូចជាខែដែលសត្វសម្រាលកូន ឬលំដាប់នៃការសម្រាលកូន (Parity)។ | ទាមទារការបែងចែកក្រុមទិន្នន័យឲ្យបានត្រឹមត្រូវ និងទំហំគំរូ (Sample size) គ្រប់គ្រាន់សម្រាប់ក្រុមនីមួយៗ ដើម្បីធានាបាននូវភាពត្រឹមត្រូវនៃស្ថិតិ។ | រកឃើញថាទិន្នផលទឹកដោះកើនឡើងពីការសម្រាលកូនលើកទី១ ដល់ទី៤ និងបង្ហាញថាទិន្នផលទឹកដោះមិនមានភាពខុសគ្នាយ៉ាងខ្លាំងរវាងរដូវកាលនីមួយៗឡើយ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តការសិក្សានេះ ទាមទារឱ្យមានប្រព័ន្ធកត់ត្រាទិន្នន័យប្រវត្តិរយៈពេលយូរ និងការប្រើប្រាស់កម្មវិធីកុំព្យូទ័រផ្នែកស្ថិតិឯកទេសដើម្បីធ្វើការវិភាគគំរូ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅមជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវកសិកម្ម Bako ប្រទេសអេត្យូពី ដោយផ្តោតលើកំណត់ត្រាគោពូជ Horro (ប្រភេទពូជ Bos indicus) ចំនួន ៤៧៣ ក្បាលរយៈពេល ១០ ឆ្នាំ ក្នុងតំបន់ដែលមានអាកាសធាតុត្រូពិចនិងស៊ុបត្រូពិច។ វាមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារយើងមានអាកាសធាតុក្តៅសើម និងចិញ្ចឹមពូជគោស្រដៀងគ្នា (ពូជគោសេប៊ូ) ទោះបីជាប្រភេទចំណីធម្មជាតិតាមរដូវកាល និងសន្ទស្សន៍កម្តៅមានភាពខុសគ្នាបន្តិចបន្តួចក្តី។
វិធីសាស្ត្រនៃការតាមដាននិងវិភាគនេះ គឺពិតជាមានអត្ថប្រយោជន៍សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជាក្នុងការវាយតម្លៃពីផលប៉ះពាល់នៃការប្រែប្រួលអាកាសធាតុលើកសិកម្ម។
សរុបមក ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រនេះនឹងជួយដល់អ្នកជំនាញកសិកម្មកម្ពុជា កែលម្អការគ្រប់គ្រងចំណីសត្វ និងការបន្តពូជឱ្យស្របតាមរដូវកាល ដើម្បីបង្កើនផលិតភាពអតិបរមា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Temperature Humidity Index (សន្ទស្សន៍សីតុណ្ហភាពនិងសំណើម) | ជារង្វាស់ដែលរួមបញ្ចូលសីតុណ្ហភាព និងសំណើមខ្យល់ ដើម្បីវាយតម្លៃពីកម្រិតនៃភាពតានតឹងដោយសារកម្តៅ (Heat stress) ទៅលើសត្វពាហនៈ។ សន្ទស្សន៍កាន់តែខ្ពស់ មានន័យថាសត្វកាន់តែទទួលរងផលប៉ះពាល់អវិជ្ជមាន។ | ដូចជាការវាស់ស្ទង់ថា "តើអាកាសធាតុក្តៅស្អុះស្អាប់កម្រិតណា" ដែលធ្វើឱ្យសត្វមានអារម្មណ៍មិនស្រួល ហត់នឿយ និងមិនចង់ស៊ីចំណី។ |
| Days open (ចំនួនថ្ងៃមិនបង្កកំណើត / ចំនួនថ្ងៃទំនេរ) | គឺជារយៈពេលគិតជាថ្ងៃ ចាប់ពីពេលដែលមេគោសម្រាលកូនរួច រហូតដល់ពេលដែលវាអាចបង្កកំណើត (មានផ្ទៃពោះ) ម្តងទៀតដោយជោគជ័យ។ ចំនួនថ្ងៃកាន់តែតិច បង្ហាញពីប្រសិទ្ធភាពនៃការបន្តពូជកាន់តែល្អ។ | ដូចជាពេលវេលាសម្រាករបស់ម្តាយ មុនពេលរាងកាយត្រៀមខ្លួនរួចរាល់ក្នុងការមានកូនមួយទៀត។ |
| Services per conception (ចំនួនដងនៃការបង្កាត់ពូជដើម្បីឱ្យមានគភ៌) | ជាចំនួនដងមធ្យមដែលមេគោមួយក្បាលត្រូវទទួលការបង្កាត់ពូជ (ដោយធម្មជាតិ ឬសិប្បនិម្មិត) ទើបអាចមានផ្ទៃពោះដោយជោគជ័យ។ | ដូចជាការរាប់ចំនួនដងដែលសិស្សម្នាក់ត្រូវប្រលងឡើងវិញរហូតដល់ប្រលងជាប់។ |
| Parity (លំដាប់នៃការសម្រាលកូន) | សំដៅលើចំនួនដងដែលមេគោមួយក្បាលបានសម្រាលកូនរួច។ វាជួយកសិករដឹងពីបទពិសោធន៍និងវ័យរបស់មេគោ ដែលជាទូទៅទាក់ទងយ៉ាងជិតស្និទ្ធនឹងបរិមាណនៃការផលិតទឹកដោះ។ | ដូចជាការហៅស្រ្តីម្នាក់ថាជាម្តាយដែលមានកូនទីមួយ កូនទីពីរ ឬកូនទីបី។ |
| Multiple regression analysis (ការវិភាគតំរែតំរង់ពហុគុណ) | ជាវិធីសាស្ត្រស្ថិតិដែលប្រើដើម្បីស្វែងយល់ពីទំនាក់ទំនងរវាងអថេរគោលដៅមួយ (ឧ. ទិន្នផលទឹកដោះ) និងអថេរជះឥទ្ធិពលជាច្រើន (ឧ. សីតុណ្ហភាព សំណើម ខ្យល់) ក្នុងពេលតែមួយ ដើម្បីមើលថាតើកត្តាណាមានឥទ្ធិពលខ្លាំងជាងគេ។ | ដូចជាការរកមើលថាតើគ្រឿងផ្សំច្រើនមុខ (អំបិល ស្ករ ម្ទេស) នីមួយៗរួមចំណែកធ្វើឱ្យស៊ុបមួយចានមានរសជាតិឆ្ងាញ់កម្រិតណា។ |
| Post partum anoestrous interval (រយៈពេលអត់អ័រម៉ូនបង្កាត់ពូជក្រោយសម្រាល) | ជារយៈពេលដែលមេគោមិនបង្ហាញសញ្ញានៃការចង់បង្កាត់ពូជ (អត់រកឈ្មោល) បន្ទាប់ពីវាទើបនឹងសម្រាលកូនរួច ដែលជារឿយៗបណ្តាលមកពីកង្វះអាហារូបត្ថម្ភ ឬភាពតានតឹងដោយសារអាកាសធាតុ។ | ដូចជារយៈពេលដែលរាងកាយបិទប្រព័ន្ធបន្តពូជជាបណ្តោះអាសន្ន ដើម្បីសន្សំថាមពលទុកចិញ្ចឹមកូនដែលទើបនឹងកើត។ |
| Bos indicus (ពូជគោសេប៊ូ / គោតំបន់ត្រូពិច) | ជាប្រភេទពូជគោដែលមានដើមកំណើតនៅតំបន់អាស៊ី (ដូចជាគោស្រុកនៅកម្ពុជា) ដែលមានបូកនៅលើខ្នង និងមានភាពធន់ទ្រាំខ្ពស់នឹងអាកាសធាតុក្តៅ សត្វល្អិតចង្រៃ និងជំងឺនានា។ | ជាប្រភេទគោ "អ្នកស្រុកក្តៅ" ដែលមានប្រព័ន្ធការពាររាងកាយពីកម្តៅនិងសត្វល្អិតបានល្អជាងគោនៅតំបន់ត្រជាក់រងា។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
