បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហាកង្វះខាតទិន្នន័យជីវម៉ាសដែលអាចជឿទុកចិត្តបាននៅក្នុងព្រៃតំបន់ត្រូពិច ដោយធ្វើការប៉ាន់ប្រមាណជីវម៉ាសលើដី និងស្តុកកាបូននៅក្នុងទីជំរាលបឹង Hawassa ប្រទេសអេត្យូពី ដើម្បីគាំទ្រដល់កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងកាត់បន្ថយការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្ររួមបញ្ចូលគ្នានូវទិន្នន័យរូបភាពផ្កាយរណប និងការវាស់វែងដោយផ្ទាល់នៅទីវាល គួបផ្សំជាមួយការប្រើប្រាស់សមីការគណនាជីវម៉ាស។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Pantropic Allometric Equations (e.g., Chave et al., Brown) សមីការ Allometric ត្រូពិចសកល |
ងាយស្រួលប្រើប្រាស់សម្រាប់តំបន់ព្រៃត្រូពិចចម្រុះ និងមិនតម្រូវឱ្យកាត់រំលំដើមឈើដើម្បីសិក្សា (Non-destructive) ដែលជួយចំណេញពេលវេលា និងថវិកា។ វាប្រើអថេរច្រើនដូចជា អង្កត់ផ្ចិត កម្ពស់ និងដង់ស៊ីតេឈើ។ | មាននិន្នាការវាយតម្លៃទំហំជីវម៉ាសលើសពីការពិត (Overestimation) បើប្រៀបធៀបទៅនឹងសមីការក្នុងស្រុក ព្រមទាំងត្រូវការទិន្នន័យដង់ស៊ីតេឈើជាក់លាក់នៃពូជឈើនីមួយៗ។ | ប៉ាន់ប្រមាណជីវម៉ាសលើសប្រមាណ ១៣,០% សម្រាប់ព្រៃធម្មជាតិ និង ២០,៥% សម្រាប់ព្រៃដាំ បើធៀបនឹងសមីការក្នុងស្រុក ប៉ុន្តែនៅតែអាចទទួលយកបានជាមូលដ្ឋាននៃការសិក្សា។ |
| Local Species-Specific Allometric Equations សមីការ Allometric តាមប្រភេទពូជឈើក្នុងស្រុក |
ផ្តល់លទ្ធផលសុក្រឹតជាងសម្រាប់តំបន់ និងប្រភេទឈើជាក់លាក់ ដោយឆ្លុះបញ្ចាំងពីស្ថានភាពពិតប្រាកដនៃប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីនៅតំបន់សិក្សាដោយផ្ទាល់។ | ទាមទារការចំណាយខ្ពស់ ចំណាយពេលយូរ និងតម្រូវឱ្យមានការកាប់រំលំដើមឈើជាគំរូ (Destructive sampling) ដែលមិនអាចអនុវត្តបានក្នុងតំបន់អភិរក្ស។ | ត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាគោល (Baseline) សម្រាប់ការផ្ទៀងផ្ទាត់ និងប្រៀបធៀបភាពត្រឹមត្រូវនៃសមីការសកលក្នុងការសិក្សានេះ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារការប្រើប្រាស់រួមគ្នានូវកម្មវិធីកុំព្យូទ័រសម្រាប់វិភាគរូបភាពពីចម្ងាយ កម្លាំងពលកម្ម និងឧបករណ៍វាស់វែងព្រៃឈើនៅទីវាល។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងតំបន់ទីជំរាលបឹង Hawassa ប្រទេសអេត្យូពី ដែលជាតំបន់ព្រៃត្រូពិចសើម ប៉ុន្តែមានការរំខានខ្លាំងពីសកម្មភាពមនុស្ស (ដើមឈើភាគច្រើនមានទំហំតូច)។ ទិន្នន័យនៃសមីការ (ដូចជា Chave) មិនបានរួមបញ្ចូលដើមឈើនៅអាហ្វ្រិកក្នុងសំណាកដើមរបស់វាឡើយ ហើយការបង្វែរមកប្រើនៅតំបន់ផ្សេងអាចមានលម្អៀង។ នេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ព្រោះការយកសមីការសកលមកប្រើប្រាស់ដោយផ្ទាល់ទៅលើប្រភេទឈើអាស៊ីអាគ្នេយ៍ អាចបណ្តាលឱ្យមានលម្អៀង (Bias) ក្នុងការគណនាស្តុកកាបូនក្នុងស្រុក ប្រសិនបើមិនមានការផ្ទៀងផ្ទាត់។
វិធីសាស្ត្ររួមបញ្ចូលការវិភាគរូបភាពផ្កាយរណប និងសមីការ Allometric នេះមានអត្ថប្រយោជន៍ និងសក្តានុពលខ្លាំងណាស់សម្រាប់កម្ពុជាក្នុងការវាយតម្លៃគម្របព្រៃឈើ និងស្តុកកាបូន។
ជារួម វិធីសាស្ត្រនេះផ្តល់នូវដំណោះស្រាយដែលមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ និងសន្សំសំចៃ សម្រាប់ការវាយតម្លៃធនធានព្រៃឈើថ្នាក់ជាតិ និងគាំទ្រយ៉ាងរឹងមាំដល់គោលនយោបាយឆ្លើយតបនឹងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Above ground biomass | បរិមាណសរុបនៃសារពាង្គកាយរុក្ខជាតិរស់នៅផ្នែកខាងលើដី (ដូចជា ដើម មែក ស្លឹក ផ្កា និងផ្លែ) គិតជាទម្ងន់ស្ងួតក្នុងមួយឯកតាផ្ទៃដី ដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់ដើម្បីវាយតម្លៃបរិមាណកាបូនដែលព្រៃឈើអាចស្តុកទុកបាន។ | ដូចជាការថ្លឹងទម្ងន់រាល់ផ្នែកខាងលើដីទាំងអស់របស់ដើមឈើ (បន្ទាប់ពីហាលស្ងួតអស់ជាតិទឹក) ដើម្បីដឹងថាវាមានទម្ងន់សរុបប៉ុន្មាន។ |
| Allometric equations | សមីការគណិតវិទ្យាដែលប្រើដើម្បីប៉ាន់ប្រមាណបរិមាណជីវម៉ាស ឬទំហំសរុបនៃដើមឈើ ដោយពឹងផ្អែកលើអថេរដែលអាចវាស់វែងបានដោយងាយ ដូចជាអង្កត់ផ្ចិតដើមឈើ (DBH) កម្ពស់ និងដង់ស៊ីតេឈើ ដោយមិនចាំបាច់កាប់រំលំដើមឈើនោះទេ។ | ដូចជារូបមន្តទស្សន៍ទាយទម្ងន់របស់មនុស្សម្នាក់ដោយគ្រាន់តែវាស់កម្ពស់ និងទំហំចង្កេះរបស់គាត់។ |
| Remote sensing | បច្ចេកវិទ្យាប្រមូលទិន្នន័យពីចម្ងាយ (ឧទាហរណ៍ តាមរយៈផ្កាយរណប ឬយន្តហោះគ្មានកន្សោម) ដើម្បីវិភាគ និងធ្វើចំណាត់ថ្នាក់ប្រភេទគម្របដី និងស្ថានភាពព្រៃឈើ ដោយមិនចាំបាច់ចុះទៅវាស់វែងនៅទីតាំងផ្ទាល់។ | ដូចជាការប្រើកាមេរ៉ាថតរូបពីលើអាកាសយ៉ាងខ្ពស់ ដើម្បីមើលថាតើកន្លែងណាមានព្រៃឈើ កន្លែងណាមានផ្ទះ ឬកន្លែងណាមានទឹក។ |
| Importance value index | សន្ទស្សន៍រង្វាស់ដែលបង្ហាញពីកម្រិតនៃឥទ្ធិពល ឬសារៈសំខាន់នៃប្រភេទពូជឈើនីមួយៗនៅក្នុងប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីព្រៃឈើ ដោយផ្អែកលើកត្តាបីសំខាន់គឺ៖ ដង់ស៊ីតេ (ចំនួន) ភាពញឹកញាប់នៃការកកើត និងទំហំមុខកាត់របស់វា។ | ដូចជាការវាយតម្លៃរកសិស្សឆ្នើមប្រចាំថ្នាក់ ដោយផ្អែកលើការបូកបញ្ចូលគ្នានូវពិន្ទុប្រឡង អវត្តមាន និងការចូលរួមសកម្មភាពនានា។ |
| Diameter at breast height | រង្វាស់ស្តង់ដារនៃទំហំមុខកាត់តួដើមឈើ ដែលជាទូទៅត្រូវបានវាស់នៅកម្ពស់ ១,៣ ម៉ែត្រពីកម្ពស់ដី។ វាជាទិន្នន័យគោលដ៏សំខាន់បំផុតសម្រាប់ប្រើក្នុងសមីការ Allometric ដើម្បីគណនាជីវម៉ាស។ | ដូចជាការវាស់ទំហំចង្កេះរបស់មនុស្សម្នាក់ ប៉ុន្តែសម្រាប់ដើមឈើគេវាស់ត្រឹមកម្ពស់ដើមទ្រូងមនុស្ស។ |
| Destructive sampling | វិធីសាស្ត្រសិក្សាស្រាវជ្រាវដោយកាប់រំលំដើមឈើពិតៗ កាត់ជាផ្នែកៗ រួចយកទៅថ្លឹង និងសម្ងួតដើម្បីវាស់ទម្ងន់ជីវម៉ាសឱ្យបានច្បាស់លាស់។ វិធីនេះមានភាពសុក្រឹតខ្ពស់បំផុត តែចំណាយពេលច្រើន និងធ្វើឱ្យបាត់បង់ដើមឈើ។ | ដូចជាការកាប់ជ្រូកមួយក្បាលជាដុំៗ រួចថ្លឹងសាច់ ឆ្អឹង និងស្បែកដាច់ដោយឡែកពីគ្នា ដើម្បីចង់ដឹងទម្ងន់ពិតប្រាកដ។ |
| Pantropic allometric equations | សមីការទូទៅដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយប្រមូលទិន្នន័យពីតំបន់ព្រៃត្រូពិចជាច្រើនជុំវិញពិភពលោក ដើម្បីប្រើប្រាស់ក្នុងការប៉ាន់ស្មានជីវម៉ាសនៅតំបន់ត្រូពិចនានាផ្សេងទៀតដែលមិនមានសមីការផ្ទាល់ខ្លួនជាក់លាក់។ | ដូចជារូបមន្តខ្នាតសម្លៀកបំពាក់ស្តង់ដារអន្តរជាតិ (S, M, L) ដែលអាចយកទៅស្លៀកពាក់បានសម្រាប់មនុស្សគ្រប់ជាតិសាសន៍ ទោះបីជាវាមិនកាត់ត្រូវតាមរាង១០០% សម្រាប់បុគ្គលម្នាក់ៗក៏ដោយ។ |
| Biomass expansion factor | មេគុណ ឬសមាមាត្រសម្រាប់បំប្លែងបរិមាណឈើមានប្រយោជន៍ (Stem wood/Commercial volume) ដែលគេដឹងទំហំស្រាប់ ទៅជាបរិមាណជីវម៉ាសសរុបលើដី ដែលរាប់បញ្ចូលទាំងមែក និងស្លឹក។ | ដូចជាការយកទម្ងន់សាច់សុទ្ធទៅគុណនឹងតួលេខថេរមួយ ដើម្បីទាយរកទម្ងន់សត្វទាំងមូល (រួមទាំងឆ្អឹង និងស្បែក)។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
