Original Title: Selection of KDML105 Calli Tolerance to Glyphosate
Source: li01.tci-thaijo.org
Disclaimer: Summary generated by AI based on the provided document. Please refer to the original paper for full scientific accuracy.

ការជ្រើសរើសកោសិកា Calli នៃស្រូវពូជ KDML105 ដែលធន់នឹងថ្នាំសម្លាប់ស្មៅ Glyphosate

ចំណងជើងដើម៖ Selection of KDML105 Calli Tolerance to Glyphosate

អ្នកនិពន្ធ៖ Suriyan Cha-um (National Center for Genetic Engineering and Biotechnology), Srisom Surawattananon (Kasetsart University), Kramolpun Namwongprom (Kasetsart University), Chalermchai Wongwattana (Srinakharinwirot University)

ឆ្នាំបោះពុម្ព៖ 1999 Kasetsart J. (Nat. Sci.)

វិស័យសិក្សា៖ Agricultural Biotechnology

១. សេចក្តីសង្ខេបប្រតិបត្តិ (Executive Summary)

បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះផ្តោតលើការដោះស្រាយបញ្ហាការគ្រប់គ្រងស្មៅចង្រៃក្នុងស្រែ ដោយបង្កើតពូជស្រូវផ្កាម្លិះ (KDML105) ដែលមានលក្ខណៈធន់នឹងថ្នាំសម្លាប់ស្មៅប្រភេទ glyphosate តាមរយៈបច្ចេកទេសបណ្តុះជាលិការុក្ខជាតិ។

វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានធ្វើការបណ្តុះនិងជ្រើសរើសកោសិកាដែលធន់នឹងថ្នាំសម្លាប់ស្មៅក្នុងមជ្ឈដ្ឋានសិប្បនិម្មិត មុននឹងបណ្តុះឱ្យក្លាយជាកូនរុក្ខជាតិ រួចយកទៅសាកល្បងកម្រិតភាពធន់ទាំងក្នុងបំពង់សាកល្បងនិងក្នុងលក្ខខណ្ឌដាំដុះធម្មជាតិ។

ការបណ្តុះនិងជ្រើសរើសកោសិកា Calli ក្នុងមជ្ឈដ្ឋានសិប្បនិម្មិត (In vitro Selection)
ការបណ្តុះកោសិកាឱ្យលូតលាស់ជាកូនរុក្ខជាតិ (Plantlet Regeneration)
ការធ្វើតេស្តកម្រិតភាពធន់នឹងថ្នាំសម្លាប់ស្មៅលើកូនរុក្ខជាតិក្នុងបំពង់សាកល្បង (In vitro Phytotoxicity Test)
ការសាកល្បងបាញ់ថ្នាំសម្លាប់ស្មៅពី 0 ទៅ 2000 mg/l លើកូនរុក្ខជាតិដាំក្នុងផើង (In vivo Greenhouse Test)

លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖

កោសិកា Calli ដែលត្រូវបានជ្រើសរើសយកមកបណ្តុះរយៈពេល 8 សប្តាហ៍ (S8) អាចលូតលាស់ជាកូនរុក្ខជាតិ និងអាចរស់រានមានជីវិតក្នុងមជ្ឈដ្ឋានដែលមានថ្នាំ glyphosate កំហាប់ 5x10^-5 M។
ការប្រើប្រាស់ថ្នាំ glyphosate ក្នុងកំហាប់ទាប 10^-5 M បានជំរុញឱ្យចំនួនបែកគុម្ព និងចំនួនឫសរបស់កូនរុក្ខជាតិមានការកើនឡើងក្នុងលក្ខខណ្ឌ In vitro។
ទោះបីជាការលូតលាស់ត្រូវបានរារាំងនិងរងការពុលនៅពេលប្រើប្រាស់ glyphosate កំហាប់ខ្ពស់ក្នុងផើងក៏ដោយ កូនរុក្ខជាតិ S8 បានបង្ហាញពីរោគសញ្ញាពុលតិចជាងកូនរុក្ខជាតិដែលជ្រើសរើសត្រឹម 4 សប្តាហ៍ (S4)។

២. ការវិភាគលើប្រសិទ្ធភាព និងដែនកំណត់ (Performance & Constraints)

វិធីសាស្ត្រ (Method)	គុណសម្បត្តិ (Pros)	គុណវិបត្តិ (Cons)	លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result)
4-week In Vitro Selection (S4) ការជ្រើសរើសកោសិកាក្នុងបំពង់សាកល្បងរយៈពេល ៤ សប្តាហ៍ (S4)	ចំណាយពេលខ្លីក្នុងការបណ្តុះ និងកាត់បន្ថយហានិភ័យនៃការខូចខាតកោសិកាដោយសារការស្នាក់នៅក្នុងមជ្ឈដ្ឋានគីមីយូរពេក។	កូនរុក្ខជាតិទទួលបានភាពធន់នឹងថ្នាំសម្លាប់ស្មៅក្នុងកម្រិតទាបនៅឡើយ ហើយរងការពុល (Phytotoxicity) ខ្លាំងនៅពេលដាំក្នុងផ្ទះកញ្ចក់ហើយបាញ់ថ្នាំកំហាប់ខ្ពស់។	អាចបង្កើតកូនរុក្ខជាតិបាន ប៉ុន្តែរងការពុលខ្លាំងនៅពេលបាញ់ថ្នាំកំហាប់ពី ១០០០ ទៅ ២០០០ mg/l។
8-week In Vitro Selection (S8) ការជ្រើសរើសកោសិកាក្នុងបំពង់សាកល្បងរយៈពេល ៨ សប្តាហ៍ (S8)	ទទួលបានកូនរុក្ខជាតិដែលមានភាពធន់នឹងថ្នាំសម្លាប់ស្មៅខ្ពស់ជាង និងបង្ហាញរោគសញ្ញាពុលតិចជាងយ៉ាងច្បាស់នៅពេលអនុវត្តផ្ទាល់លើរុក្ខជាតិ។	ទាមទារពេលវេលាយូរជាងមុន ដែលអាចធ្វើឱ្យអត្រានៃការលូតលាស់ត្រឡប់មកជាកូនរុក្ខជាតិ (Regeneration rate) ធ្លាក់ចុះ។	កូនរុក្ខជាតិអាចរស់រានមានជីវិតក្នុងមជ្ឈដ្ឋានដែលមានថ្នាំ Glyphosate កំហាប់ 5x10^-5 M និងបង្ហាញការពុលតិចតួចបំផុតក្នុងផ្ទះកញ្ចក់ធៀបនឹង S4។

ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារការបំពាក់ឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍បណ្តុះជាលិការុក្ខជាតិស្តង់ដារ សារធាតុគីមីចាំបាច់ និងកន្លែងគ្រប់គ្រងបរិស្ថានសម្រាប់ផ្ទះកញ្ចក់។

Laboratory Equipment: ទាមទារឧបករណ៍បណ្តុះជាលិកាដូចជា ទូសុវត្ថិភាពជីវសាស្ត្រ (Laminar flow hood), ម៉ាស៊ីនសម្លាប់មេរោគ (Autoclave) និងបន្ទប់បណ្តុះដែលអាចគ្រប់គ្រងពន្លឺ និងសីតុណ្ហភាព (25±2 °C) បាន។
Chemicals & Media: ត្រូវការមជ្ឈដ្ឋានបណ្តុះ MS (Murashige and Skoog), អរម៉ូនលូតលាស់ (Kinetin, 2,4-D), Phytagel និងថ្នាំសម្លាប់ស្មៅ Glyphosate សុទ្ធ។
Plant Material: គ្រាប់ពូជស្រូវផ្កាម្លិះ KDML105 (ឬអាចជំនួសដោយពូជស្រូវក្នុងស្រុករបស់កម្ពុជាដែលមានលក្ខណៈប្រហាក់ប្រហែល ដូចជាពូជផ្ការំដួល)។
Expertise: ត្រូវការអ្នកជំនាញផ្នែកជីវបច្ចេកវិទ្យាកសិកម្ម (Agricultural Biotechnology) និងអ្នកបច្ចេកទេសបណ្តុះជាលិការុក្ខជាតិ។

៣. ការពិនិត្យសម្រាប់បរិបទកម្ពុជា/អាស៊ីអាគ្នេយ៍

ភាពលំអៀងនៃទិន្នន័យ (Data Bias)៖

ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងដោយប្រើប្រាស់ពូជស្រូវផ្កាម្លិះថៃ (KDML105) នៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍នៃប្រទេសថៃ ដែលមានលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុប្រហាក់ប្រហែលប្រទេសកម្ពុជា។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ លក្ខខណ្ឌនៃប្រភេទដីកសិកម្ម អាកាសធាតុជាក់ស្តែង និងប្រភេទស្មៅចង្រៃដែលមាននៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាអាចមានភាពខុសគ្នា ដែលទាមទារឱ្យមានការសាកល្បងផ្ទាល់លើទីវាលបន្ថែមទៀតនៅកម្ពុជាមុននឹងយកទៅចែកចាយជូនកសិករ។

លទ្ធភាពនៃការអនុវត្ត (Applicability)៖

វិធីសាស្ត្រជ្រើសរើសពូជតាមរយៈការបណ្តុះជាលិកានេះ (In vitro selection) មានសក្តានុពលខ្ពស់ខ្លាំងសម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា ក្នុងការដោះស្រាយបញ្ហាស្មៅចង្រៃដោយមិនចាំបាច់ប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យាបំប្លែងសេនេទិច (GMOs)។

វិទ្យាស្ថានស្រាវជ្រាវ និងអភិវឌ្ឍន៍កសិកម្មកម្ពុជា (CARDI): ស្ថាប័ននេះអាចយកបច្ចេកទេសនេះទៅកែលម្អពូជស្រូវក្រអូបរបស់កម្ពុជា (ដូចជាពូជផ្ការំដួល ឬសែនក្រអូប) ឱ្យមានភាពធន់នឹងថ្នាំសម្លាប់ស្មៅ ដើម្បីជួយសម្រួលដល់កសិករក្នុងការថែទាំ។
ខេត្តផលិតស្រូវសំខាន់ៗ (ឧ. បាត់ដំបង បន្ទាយមានជ័យ ព្រៃវែង): កសិករនៅតំបន់ទាំងនេះនិយមធ្វើស្រែពង្រោះដែលងាយប្រឈមនឹងបញ្ហាស្មៅដុះគាបសង្កត់ស្រូវ។ ការមានពូជស្រូវធន់នឹង Glyphosate នឹងជួយឱ្យពួកគេអាចប្រើថ្នាំសម្លាប់ស្មៅដោយសុវត្ថិភាព ដោយមិនធ្វើឱ្យខូចខាតដល់ទិន្នផលស្រូវ។
សាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទកសិកម្ម (RUA) និងសាកលវិទ្យាល័យជាតិបាត់ដំបង (NUBB): អាចបញ្ចូលវិធីសាស្ត្របណ្តុះជាលិការុក្ខជាតិនេះទៅក្នុងកម្មវិធីសិក្សា និងគម្រោងស្រាវជ្រាវថ្នាក់បរិញ្ញាបត្រជាន់ខ្ពស់ ដើម្បីបណ្តុះបណ្តាលធនធានមនុស្សផ្នែកជីវបច្ចេកវិទ្យាកសិកម្ម។

ការប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្របណ្តុះជាលិកាដើម្បីជ្រើសរើសភាពធន់នេះ គឺជាជម្រើសដ៏ស័ក្តិសម និងមានសុវត្ថិភាពមួយដែលអាចជួយបង្កើនផលិតភាពស្រូវរបស់កម្ពុជាឱ្យកាន់តែមានភាពប្រកួតប្រជែង។

៤. ផែនការសកម្មភាពសម្រាប់និស្សិត (Actionable Roadmap)

ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖

រៀបចំនិងបណ្តុះកោសិកា Callus ជាមូលដ្ឋាន: ចាប់ផ្តើមដោយការយកគ្រាប់ពូជស្រូវគោលដៅ (ឧ. ផ្ការំដួល) មកបណ្តុះលើមជ្ឈដ្ឋាន MS Medium ដែលមានលាយអរម៉ូន 2,4-D កម្រិត 2 mg/l ក្នុងបន្ទប់ងងឹតរយៈពេល ២ ទៅ ៤ សប្តាហ៍ ដើម្បីជំរុញឱ្យកើតកោសិកា Callus។
កំណត់កម្រិតថ្នាំសម្លាប់ស្មៅសម្រាប់ការជ្រើសរើស: បង្កើតមជ្ឈដ្ឋាន Selection Medium ដោយប្រើ MS Medium លាយជាមួយអរម៉ូន Kinetin (1 mg/l) និងបន្ថែមថ្នាំសម្លាប់ស្មៅ Glyphosate ក្នុងកំហាប់ប្រែប្រួល (ឧទាហរណ៍៖ ចាប់ពី 10^-5 ដល់ 10^-4 M) ដើម្បីរកកម្រិតដ៏ស័ក្តិសម។
ដំណើរការជ្រើសរើសរយៈពេល ៨ សប្តាហ៍ (In Vitro Selection): ផ្ទេរកោសិកា Calli ទៅបណ្តុះលើមជ្ឈដ្ឋានជ្រើសរើសដែលមានថ្នាំ Glyphosate ក្នុងបន្ទប់មានពន្លឺ (16 ម៉ោង/ថ្ងៃ)។ ផ្លាស់ប្តូរមជ្ឈដ្ឋានថ្មីរៀងរាល់ ២ សប្តាហ៍ម្តងរហូតដល់គ្រប់ ៨ សប្តាហ៍ រួចរើសយកកោសិកាណាដែលនៅរស់រានមកបណ្តុះឱ្យចេញជាកូនរុក្ខជាតិកម្រិតបឋម (Plantlets)។
សាកល្បងភាពធន់នឹងថ្នាំក្នុងផ្ទះកញ្ចក់ (In Vivo Testing): ប្តូរកូនរុក្ខជាតិដែលទទួលបានទៅដាំក្នុងផើងដីធម្មជាតិក្នុងផ្ទះកញ្ចក់។ នៅពេលអាយុបាន ១ ខែ ត្រូវធ្វើការបាញ់សាកល្បងថ្នាំ Glyphosate (កម្រិតពី 250 ដល់ 2000 mg/l) រួចកត់ត្រារោគសញ្ញាពុល និងអត្រារស់រានមានជីវិតបន្ទាប់ពី ៤ សប្តាហ៍។
វាយតម្លៃទិន្នផល និងការបន្តពូជ: រុក្ខជាតិដែលធន់និងមានសុខភាពល្អជាងគេ ត្រូវទុកឱ្យវាលូតលាស់រហូតដល់ពេលប្រមូលផល។ ប្រមូលគ្រាប់ពូជ (Seeds) រួចយកទៅដាំសាកល្បងលើទីវាលបន្ត ដើម្បីវាយតម្លៃទិន្នផលជាក់ស្តែង និងភាពស្ថិតស្ថេរនៃសេនេទិចឆ្លងកាត់ជំនាន់។

៥. វាក្យសព្ទបច្ចេកទេស (Technical Glossary)

ពាក្យបច្ចេកទេស	ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation)	និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition)
Calli (កោសិកាខាលូស ឬ កោសិកាមិនទាន់បែងចែករូបរាង)	ជាបណ្តុំកោសិការុក្ខជាតិដែលមិនទាន់មានរូបរាងច្បាស់លាស់ (មិនទាន់ក្លាយជាស្លឹក ដើម ឬឫស) ដែលត្រូវបានបណ្តុះនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ដើម្បីយកទៅអភិវឌ្ឍជាកូនរុក្ខជាតិថ្មី។	ដូចជាដីឥដ្ឋទន់ៗដែលគេទើបតែច្របាច់ចូលគ្នា មិនទាន់បានសូនជារូបរាងក្អម ឬចាននៅឡើយ។
Glyphosate (គ្លីហ្វូសាត ឬ ថ្នាំសម្លាប់ស្មៅ)	ជាប្រភេទសារធាតុគីមី ឬថ្នាំសម្លាប់ស្មៅទូទៅដែលស្រូបចូលតាមស្លឹក ហើយសម្លាប់រុក្ខជាតិដោយរារាំងការផលិតប្រូតេអ៊ីនចាំបាច់របស់វា។	ដូចជាថ្នាំពុលដែលចូលទៅកាត់ផ្តាច់ចរន្តអគ្គិសនីនៅក្នុងរោងចក្រ ធ្វើឱ្យរោងចក្រមិនអាចផលិតទំនិញបាន ហើយត្រូវបិទទ្វារ។
In vitro (ការពិសោធន៍ក្នុងបំពង់កែវ)	ជាការបណ្តុះ ឬការធ្វើតេស្តលើកោសិកា និងជាលិកានៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ (ក្នុងដប ឬចានកញ្ចក់) ក្រោមលក្ខខណ្ឌដែលអាចគ្រប់គ្រងបានយ៉ាងតឹងរ៉ឹង ជាជាងការដាំផ្ទាល់នៅលើដីធម្មជាតិ។	ដូចជាការចិញ្ចឹមកូនទារកនៅក្នុងទូកញ្ចក់សិប្បនិម្មិតនៅមន្ទីរពេទ្យ ដែលមានការគ្រប់គ្រងសីតុណ្ហភាព និងចំណីអាហារត្រឹមត្រូវ។
Phytotoxicity (ភាពពុលចំពោះរុក្ខជាតិ)	ជារោគសញ្ញា ឬផលប៉ះពាល់អវិជ្ជមានដែលកើតមានលើរុក្ខជាតិដោយសារសារធាតុគីមី (ដូចជាថ្នាំសម្លាប់ស្មៅ) ដែលធ្វើឱ្យរុក្ខជាតិលែងលូតលាស់ ខ្លោចស្លឹក ឬងាប់។	ដូចជាអាការៈប្រតិកម្មថ្នាំ ឬការពុលអាហាររបស់មនុស្ស ដែលធ្វើឱ្យរាងកាយចុះខ្សោយ និងឈឺចាប់។
Regeneration (ការបណ្តុះលូតលាស់ឡើងវិញជាកូនរុក្ខជាតិ)	ជាដំណើរការជំរុញកោសិកាខាលូស (Callus) នៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ឱ្យលូតលាស់បែងចែកចេញជាសរីរាង្គផ្សេងៗដូចជា ដើម ស្លឹក និងឫស ក្លាយជាកូនរុក្ខជាតិពេញលេញមួយ។	ដូចជាការយកដីឥដ្ឋដែលមិនទាន់មានរាងមកសូននិងឆ្លាក់ចេញជារូបចម្លាក់ដ៏រស់រវើក។
EPSP synthase (អង់ស៊ីម EPSP synthase)	ជាប្រភេទអង់ស៊ីមដ៏សំខាន់នៅក្នុងរុក្ខជាតិដែលទទួលខុសត្រូវក្នុងការផលិតអាស៊ីតអាមីណូចាំបាច់សម្រាប់រស់រានមានជីវិត ដែលវាគឺជាគោលដៅចម្បងដែលថ្នាំ Glyphosate ចូលទៅវាយប្រហារនិងរារាំង។	ដូចជាចុងភៅឯកនៅក្នុងភោជនីយដ្ឋាន បើចុងភៅនោះត្រូវគេចាប់ខ្លួន (រារាំងដោយថ្នាំ) ភោជនីយដ្ឋានទាំងមូលនឹងមិនមានម្ហូបលក់ ហើយត្រូវបិទទ្វារ។
kinetin (គីនេទីន / អរម៉ូនលូតលាស់)	ជាប្រភេទអរម៉ូនរុក្ខជាតិសិប្បនិម្មិត (ស្ថិតក្នុងក្រុម Cytokinin) ដែលគេលាយបញ្ចូលក្នុងមជ្ឈដ្ឋានបណ្តុះ ដើម្បីជំរុញការបែងចែកកោសិកា និងជួយឱ្យកោសិកាខាលូសលូតលាស់ចេញជាពន្លកឬដើមថ្មី។	ដូចជាវីតាមីនប៉ូវកម្លាំង ឬជីបំប៉នពិសេសដែលយើងផ្តល់ឱ្យកោសិកា ដើម្បីជួយឱ្យវាឆាប់ធំធាត់លូតលាស់ជាស្លឹកនិងដើម។

៦. ប្រធានបទពាក់ព័ន្ធ (Further Reading)

អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖

ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖