បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការគ្រប់គ្រងស្មៅចង្រៃក្នុងការដាំដុះសណ្តែកសៀង ដោយស្វែងរកពូជ Glycine max ដែលអាចទ្រាំទ្រនឹងថ្នាំសម្លាប់ស្មៅមិនរើសមុខ glyphosate ដើម្បីកាត់បន្ថយការពុលដល់ដំណាំ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះបានប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រជ្រើសរើសរុក្ខជាតិទាំងមូលនៅក្នុងផ្ទះកញ្ចក់ និងការជ្រើសរើសកោសិកាតាមរយៈការបណ្តុះជាលិកាក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Greenhouse Whole Plant Selection ការជ្រើសរើសរុក្ខជាតិទាំងមូលក្នុងផ្ទះកញ្ចក់ |
ឆ្លុះបញ្ចាំងពីការលូតលាស់ជាក់ស្តែងរបស់រុក្ខជាតិនៅក្នុងដី និងងាយស្រួលក្នុងការវាស់វែងកម្ពស់ព្រមទាំងទម្ងន់។ វាជួយឲ្យឃើញពីការឆ្លើយតបទាំងមូលរបស់រុក្ខជាតិទៅនឹងថ្នាំសម្លាប់ស្មៅ។ | ត្រូវការទំហំទីតាំងធំ ចំណាយពេលវេលាយូរក្នុងការរង់ចាំការលូតលាស់ និងអាចរងឥទ្ធិពលពីកត្តាបរិស្ថានមួយចំនួនបើទោះបីជានៅក្នុងផ្ទះកញ្ចក់ក៏ដោយ។ | ពូជ Doikham និង S.J.5 បង្ហាញភាពធន់ខ្ពស់បំផុតចំពោះថ្នាំ glyphosate ក្នុងកម្រិត ០,៥ គ.ក សារធាតុសកម្ម/ហិកតា ខណៈពូជផ្សេងទៀតងាយរងគ្រោះ។ |
| Tissue Culture (Cell Suspension Selection) ការជ្រើសរើសតាមរយៈការបណ្តុះជាលិកា (Cell Suspension) |
អាចត្រួតពិនិត្យបរិស្ថានបាន១០០% ប្រើប្រាស់កន្លែងតូច និងអនុញ្ញាតឲ្យធ្វើតេស្តលើកោសិការាប់លានក្នុងពេលតែមួយ។ វាជួយសន្សំសំចៃពេលវេលាក្នុងការស្វែងរកកោសិកាដែលធន់ទ្រាំ។ | ទាមទារឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍ទំនើប អ្នកជំនាញបច្ចេកទេសច្បាស់លាស់ និងភាពក្រៀវ (sterile condition) ខ្ពស់បំផុត។ លទ្ធផលនៃកោសិកាជួនកាលមិនអាចឆ្លុះបញ្ចាំងទាំងស្រុងទៅនឹងរុក្ខជាតិពិត។ | កោសិកាអាចរស់រានរហូតដល់កំហាប់ថ្នាំ 10^-2 M ហើយមានសមត្ថភាពបន្ស៊ាំខ្លួន (adapt) បន្ថែមទៀតនៅពេលផ្ទេរទៅមជ្ឈដ្ឋានដែលមានថ្នាំលើកទី២។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារការបំពាក់ឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍ជីវបច្ចេកវិទ្យាកម្រិតស្តង់ដារ និងផ្ទះកញ្ចក់ (Greenhouse) សម្រាប់ការដាំដុះ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងប្រទេសថៃ (សាកលវិទ្យាល័យ Kasetsart) ដោយប្រើប្រាស់ពូជសណ្តែកសៀង Glycine max និងប្រភេទដីជាក់លាក់របស់ប្រទេសថៃ។ នេះមានសារៈសំខាន់ និងមានភាពអំណោយផលសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ព្រោះអាកាសធាតុ និងប្រភេទដីកសិកម្មនៃប្រទេសទាំងពីរមានភាពស្រដៀងគ្នាខ្លាំង ដែលធ្វើឱ្យលទ្ធផលនេះអាចយកមកប្រៀបធៀប ឬអនុវត្តនៅកម្ពុជាបានយ៉ាងងាយស្រួល។
វិធីសាស្ត្រនៃការបណ្តុះជាលិកា និងការស្វែងរកពូជធន់នឹងថ្នាំសម្លាប់ស្មៅនេះ គឺមានប្រយោជន៍ និងសក្តានុពលខ្លាំងណាស់សម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា។
បច្ចេកទេសនេះមិនត្រឹមតែជួយដោះស្រាយបញ្ហាស្មៅចង្រៃក្នុងការដាំដុះប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងផ្តល់មូលដ្ឋានគ្រឹះដ៏រឹងមាំសម្រាប់ការស្រាវជ្រាវជីវបច្ចេកវិទ្យាកសិកម្មនៅកម្ពុជា ដើម្បីឈានទៅរកការធ្វើកសិកម្មទំនើបផងដែរ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Glyphosate (ថ្នាំសម្លាប់ស្មៅ Glyphosate) | ជាប្រភេទថ្នាំសម្លាប់ស្មៅសកម្មរាលដាល (systemic) ដែលមិនរើសមុខ វាធ្វើការដោយជ្រាបចូលទៅក្នុងរុក្ខជាតិ ហើយទៅទប់ស្កាត់ដំណើរការសំយោគអាស៊ីតអាមីណូសំខាន់ៗ ដែលធ្វើឱ្យរុក្ខជាតិឈប់លូតលាស់និងងាប់។ | ដូចជាថ្នាំបំពុលដែលចូលទៅកាត់ផ្តាច់ប្រព័ន្ធផលិតស្បៀងរបស់រុក្ខជាតិ ធ្វើឱ្យរុក្ខជាតិអត់អាហារស្លាប់។ |
| Tissue culture (ការបណ្តុះជាលិកា) | ជាបច្ចេកទេសកសិកម្មជីវសាស្ត្រ ដែលគេយកបំណែកតូចៗនៃរុក្ខជាតិ (ដូចជាចុងត្រួយ ឬស្លឹក) ទៅបណ្តុះនៅក្នុងមជ្ឈដ្ឋានសិប្បនិម្មិត ដែលមានសារធាតុចិញ្ចឹមគ្រប់គ្រាន់ ក្នុងលក្ខខណ្ឌគ្មានមេរោគ ដើម្បីបំបែកជាកោសិកា ឬលូតលាស់ជារុក្ខជាតិថ្មីរាប់ពាន់ដើម។ | ដូចជាការយកកូនមែកឈើមួយចំអាម ទៅដាំក្នុងទូកញ្ចក់ពិសេសដែលមានជីគ្រប់គ្រាន់ ដើម្បីឱ្យវាដុះជាដើមថ្មីដ៏ច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់ដោយមិនបាច់ប្រើគ្រាប់ពូជ។ |
| Cell suspension (ការព្យួរកោសិកាក្នុងសូលុយស្យុងរាវ) | ជាការបណ្តុះកោសិការុក្ខជាតិឱ្យនៅដាច់ៗពីគ្នា និងអណ្តែតនៅក្នុងមជ្ឈដ្ឋានទឹករាវ (Liquid medium) ដែលត្រូវបានរលាក់ជានិច្ច ដើម្បីឱ្យកោសិកាទទួលបានអុកស៊ីហ្សែន និងសារធាតុចិញ្ចឹមស្មើៗគ្នា ដែលងាយស្រួលក្នុងការធ្វើតេស្តបន្ស៊ាំជាមួយសារធាតុគីមី។ | ដូចជាការបណ្តែតគ្រាប់តាប៉្យូកាក្នុងទឹកដោះគោក្រឡុក ដែលគ្រាប់នីមួយៗអាចស្រូបយករសជាតិទឹកដោះគោបានស្មើៗគ្នាពីគ្រប់ទិសទី។ |
| EPSP (5-enolpyruvylshikimic acid-3-phosphate) synthase (អង់ស៊ីម EPSP synthase) | ជាអង់ស៊ីមដ៏សំខាន់មួយនៅក្នុងរុក្ខជាតិដែលទទួលខុសត្រូវលើការផលិតអាស៊ីតអាមីណូប្រភេទក្លិនប្រហើរ (aromatic amino acids)។ វាក៏ជាគោលដៅចម្បងតែមួយគត់ដែលថ្នាំសម្លាប់ស្មៅ Glyphosate វាយប្រហារដើម្បីសម្លាប់រុក្ខជាតិ។ | ដូចជាម៉ាស៊ីនភ្លើងកណ្តាលនៅក្នុងរោងចក្រ បើមានគេមកបិទម៉ាស៊ីននេះ (ដោយថ្នាំ Glyphosate) រោងចក្រទាំងមូលនឹងគាំងលែងដំណើរការ។ |
| Callus (កាលុស / ដុំកោសិកា) | ជាបណ្តុំនៃកោសិការុក្ខជាតិដែលបន្តពូជយ៉ាងលឿនតាមរយៈការបណ្តុះជាលិកា ប៉ុន្តែមិនទាន់វិវឌ្ឍទៅជាសរីរាង្គច្បាស់លាស់ណាមួយ (ដូចជាឫស ដើម ឬស្លឹក) នៅឡើយទេ រហូតទាល់តែមានការផ្តល់អរម៉ូនបន្ថែម។ | ដូចជាដុំដីឥដ្ឋទន់ៗដែលត្រៀមរួចជាស្រេចសម្រាប់យកទៅសូនជារូបរាងផ្សេងៗ (ឫស ដើម ស្លឹក) តាមសេចក្តីត្រូវការ។ |
| Phytotoxicity (ការពុលដល់រុក្ខជាតិ) | ជាកម្រិតនៃផលប៉ះពាល់ ឬការខូចខាតដែលបង្កឡើងដោយសារធាតុគីមី (ដូចជាថ្នាំសម្លាប់ស្មៅ ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិត ឬជីក្នុងកម្រិតលើស) ទៅលើការលូតលាស់ រូបរាង និងរចនាសម្ព័ន្ធរបស់រុក្ខជាតិ។ | ដូចជាអាការៈប្រតិកម្មថ្នាំ ឬពុលចំណីអាហារ ដែលកើតមានលើមនុស្សនៅពេលទទួលទានរបស់ខុស។ |
| Hemacytometer (ឧបករណ៍រាប់កោសិកា) | ជាបន្ទះកញ្ចក់ពិសេសម្យ៉ាងមានក្រឡាតូចៗ ដែលគេប្រើប្រាស់រួមជាមួយមីក្រូទស្សន៍ ដើម្បីរាប់ចំនួនកោសិកាជាក់លាក់ដែលមាននៅក្នុងបរិមាណសូលុយស្យុងរាវមួយ។ វគ្គនេះជួយតាមដានអត្រារស់រានមានជីវិតរបស់កោសិកា។ | ដូចជាក្រឡាអុកតូចៗដែលគេគូសលើកញ្ចក់ ដើម្បីងាយស្រួលរាប់ចំនួនស្រមោចដែលកំពុងវារកាត់ក្នុងតំបន់នីមួយៗ ដោយមិនឱ្យច្រឡំគ្នា។ |
| Feulgen reagent (ថ្នាំពណ៌ Feulgen) | ជាសារធាតុគីមីម្យ៉ាងដែលប្រើសម្រាប់លាបពណ៌ទៅលើ DNA នៅក្នុងកោសិកា ដើម្បីធ្វើឱ្យកោសិកាមានពណ៌ក្រហម ឬស្វាយ ដែលជួយឱ្យអ្នកស្រាវជ្រាវងាយស្រួលមើលឃើញ និងរាប់ចំនួនកោសិកាដែលនៅរស់នៅក្រោមមីក្រូទស្សន៍។ | ដូចជាការបាញ់ថ្នាំពណ៌បញ្ចាំងពន្លឺទៅលើមនុស្សនៅក្នុងទីងងឹត ដើម្បីងាយស្រួលរាប់ចំនួនថាមានមនុស្សប៉ុន្មាននាក់កំពុងឈរនៅទីនោះ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
