បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះផ្តោតលើការស្វែងរក និងជ្រើសរើសរុក្ខជាតិត្រួតពិនិត្យដែលមិនចាប់យកអាសូត (Non-fixing control plants) ឱ្យបានត្រឹមត្រូវបំផុត ដើម្បីយកមកវាស់ស្ទង់ការចាប់យកអាសូត (N2 fixation) របស់សណ្តែកសៀងដោយប្រើវិធីសាស្ត្រពង្រាវអ៊ីសូតូប 15N។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានអនុវត្តតាមរយៈការដាំដុះពិសោធន៍នៅតំបន់ភាគខាងជើង និងភាគឦសាននៃប្រទេសថៃ ដោយប្រៀបធៀបសណ្តែកសៀងជាមួយរុក្ខជាតិផ្សេងៗ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Non-nodulating soybean isolines (To1-0, A62-2) ការប្រើប្រាស់ពូជសណ្តែកសៀងជប៉ុនមិនមានដុំពកឫស (To1-0, A62-2) |
មានលក្ខណៈរូបសាស្ត្រ និងប្រព័ន្ធឫសស្រដៀងសណ្តែកសៀងធម្មតា ដែលធ្វើឱ្យវាជារុក្ខជាតិស្តង់ដារ (Control) ដ៏ល្អបំផុត។ វាផ្តល់នូវលក្ខខណ្ឌបរិស្ថានជុំវិញឫសដូចគ្នាទៅនឹងសណ្តែកសៀងដែលកំពុងសិក្សា។ | ទាមទារការស្វែងរកពូជជាក់លាក់ពីបរទេស ហើយក្នុងករណីខ្លះអាចមានការលូតលាស់មិនល្អប្រសិនបើអាកាសធាតុមិនអំណោយផល។ | ផ្តល់តម្លៃ A-value និងអត្រាប្រសិទ្ធភាពប្រើប្រាស់ជី (%FUE) កៀកបំផុតទៅនឹងសណ្តែកសៀងធម្មតា ដែលបង្ហាញថាវាជារុក្ខជាតិត្រួតពិនិត្យដ៏មានសុក្រឹតភាពខ្ពស់បំផុត។ |
| Cereals (Maize, Sorghum, Barley) ការប្រើប្រាស់ដំណាំធញ្ញជាតិ (ពោត សណ្តែកបាយ/Sorghum ស្រូវសាលី/Barley) |
ងាយស្រួលរកពូជ និងអាចដាំដុះបានយ៉ាងល្អនៅក្នុងលក្ខខណ្ឌដីជាច្រើនប្រភេទ។ អាចប្រើជាជម្រើសជំនួសបាននៅពេលពូជសណ្តែកសៀងគ្មានដុំពកឫសមានបញ្ហាក្នុងការលូតលាស់។ | មានប្រព័ន្ធរូបសាស្ត្រឫស និងសក្ដានុពលនៃការស្រូបយកអាសូតខុសពីសណ្តែកសៀង ដែលអាចធ្វើឱ្យការគណនាមានការលម្អៀង។ | ស័ក្តិសមក្នុងការប្រើប្រាស់ក្នុងលក្ខខណ្ឌ ឬទីតាំងមួយចំនួន (ដូចជាខេត្តឈៀងម៉ៃ) ប៉ុន្តែមិនមានភាពសុក្រឹតជាសកលដូចពូជសណ្តែកសៀងមិនមានដុំពកឫសនោះទេ។ |
| Upland Rice and Wheat ការប្រើប្រាស់ស្រូវចម្ការ និងស្រូវសាលី (Wheat) |
ជារុក្ខជាតិដែលមិនចាប់យកអាសូតពីខ្យល់ដោយធម្មជាតិ និងមានភាពធន់ទ្រាំនឹងលក្ខខណ្ឌដីស្ងួត។ | ប្រព័ន្ធឫសរាក់ និងវដ្តនៃការស្រូបយកសារធាតុចិញ្ចឹមខុសគ្នាឆ្ងាយពីសណ្តែកសៀង (Glycine max)។ | បង្ហាញពីគម្លាតយ៉ាងខ្លាំងនៃតម្លៃ %FUE និង A-values ដែលធ្វើឱ្យវាមិនត្រូវបានណែនាំឱ្យប្រើជារុក្ខជាតិត្រួតពិនិត្យចម្បងឡើយ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារធនធានមន្ទីរពិសោធន៍កម្រិតខ្ពស់ និងសារធាតុគីមីពិសេសសម្រាប់ការវិភាគអ៊ីសូតូប ដែលមានតម្លៃថ្លៃ និងទាមទារកិច្ចសហការអន្តរជាតិ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅតំបន់បីផ្សេងគ្នានៃប្រទេសថៃ (ភាគខាងជើង កណ្តាល និងឦសាន) ក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៨០។ ទោះបីជាប្រភេទដី និងអាកាសធាតុមានភាពស្រដៀងគ្នានឹងប្រទេសកម្ពុជាក៏ដោយ ក៏ពូជបាក់តេរីក្នុងដី (Indigenous rhizobia) និងលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុបច្ចុប្បន្នអាចមានការប្រែប្រួល ដែលតម្រូវឱ្យមានការធ្វើតេស្តផ្ទៀងផ្ទាត់ឡើងវិញនៅក្នុងបរិបទដីកម្ពុជា។
វិធីសាស្ត្រនេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងណាស់សម្រាប់ការអភិវឌ្ឍវិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា ជាពិសេសក្នុងការស្វែងរកពូជដំណាំដែលសន្សំសំចៃជី។
ការយល់ដឹងច្បាស់ពីការចាប់យកអាសូតដោយប្រើវិធីសាស្ត្រត្រឹមត្រូវ នឹងជួយកម្ពុជាកាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើជីគីមី លើកកម្ពស់កសិកម្មនិរន្តរភាព និងកាត់បន្ថយចំណាយដើមទុនរបស់កសិករ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| 15N Dilution Method (វិធីសាស្ត្រពង្រាវអ៊ីសូតូប 15N) | ជាវិធីសាស្ត្រវាស់ស្ទង់បរិមាណអាសូតដែលរុក្ខជាតិស្រូបយកពីខ្យល់ ដោយការដាក់ជីដែលមានផ្ទុកអ៊ីសូតូបធ្ងន់ (15N) ទៅក្នុងដី ហើយប្រៀបធៀបកំហាប់ 15N នៅក្នុងរុក្ខជាតិដែលចាប់យកអាសូត (ឧ. សណ្តែកសៀង) ជាមួយរុក្ខជាតិត្រួតពិនិត្យដែលមិនចាប់យកអាសូត។ ការថយចុះនៃកំហាប់ 15N បញ្ជាក់ពីបរិមាណអាសូតដែលបានមកពីខ្យល់។ | ដូចជាការលាយទឹកស៊ីរ៉ូពណ៌ក្រហមទៅក្នុងទឹកធម្មតា រួចវាស់មើលភាពសាបនៃពណ៌នៅក្នុងកែវ ដើម្បីដឹងថាមានទឹកប៉ុន្មានត្រូវបានបន្ថែមពីប្រភពផ្សេងទៀតនៅពេលក្រោយ។ |
| Non-nodulating isolines (ពូជរុក្ខជាតិមិនមានដុំពកឫស) | ជាពូជរុក្ខជាតិ (ដូចជាសណ្តែកសៀង) ដែលមានលក្ខណៈហ្សែន ឬរូបរាងដូចគ្នាបេះបិទទៅនឹងពូជធម្មតា ប៉ុន្តែបាត់បង់សមត្ថភាពក្នុងការបង្កើតដុំពកនៅឫសសម្រាប់ផ្ទុកបាក់តេរីដើម្បីចាប់យកអាសូតពីបរិយាកាស។ ពួកវាត្រូវពឹងផ្អែកលើអាសូតក្នុងដីទាំងស្រុង ដែលធ្វើឱ្យវាស័ក្តិសមបំផុតសម្រាប់ប្រើជារុក្ខជាតិស្តង់ដារ (Control) ក្នុងការពិសោធន៍។ | ដូចជាកូនភ្លោះពីរនាក់ ដែលម្នាក់មានហោប៉ៅសម្រាប់ផ្ទុកលុយ (ចាប់អាសូត) ឯម្នាក់ទៀតគ្មានហោប៉ៅ ដែលធ្វើឱ្យយើងងាយស្រួលប្រៀបធៀបថាតើប្រាក់ចំណូលប៉ុន្មានបានមកពីខាងក្រៅ។ |
| Indigenous rhizobia (បាក់តេរីរ៉ាយហ្សូប៊ីមក្នុងស្រុក/ធម្មជាតិ) | ជាប្រភេទបាក់តេរីធម្មជាតិដែលមានស្រាប់នៅក្នុងដីនៃតំបន់ណាមួយ ដែលមានសមត្ថភាពតោងរស់នៅជាមួយឫសរុក្ខជាតិអំបូរពពួកសណ្តែក ហើយជួយចាប់យកឧស្ម័នអាសូតពីបរិយាកាសមកបំប្លែងជាសារធាតុចិញ្ចឹមទម្លាក់ចូលដី។ | ដូចជាកម្មករក្នុងស្រុកដែលមានជំនាញស្រាប់ក្នុងការទាញយកធនធានពីខ្យល់អាកាសមកប្រើប្រាស់ ដោយយើងមិនចាំបាច់ទៅជួលកម្មករពីក្រៅមកនោះទេ។ |
| Dinitrogen fixation (ការចាប់យកអាសូត) | ជាដំណើរការជីវសាស្ត្រដែលឧស្ម័នអាសូតនៅក្នុងបរិយាកាស (N2) ត្រូវបានបំប្លែងទៅជាទម្រង់សមាសធាតុគីមីផ្សេងទៀត (ដូចជាអាម៉ូញាក់) ដែលរុក្ខជាតិអាចស្រូបយកទៅប្រើប្រាស់សម្រាប់ការលូតលាស់ ដោយមានការជួយជ្រោមជ្រែងពីបាក់តេរីនៅក្នុងដី។ | ដូចជាការចាប់យកខ្យល់អាកាសទទេៗមកបំប្លែងជាជីធម្មជាតិសម្រាប់បំប៉នដើមឈើឱ្យលូតលាស់ ដោយមិនចាំបាច់ទិញជីគីមី។ |
| A-Value (តម្លៃ A) | ជាសូចនាករដែលបង្ហាញពីបរិមាណសារធាតុចិញ្ចឹម (ជាពិសេសអាសូត) ដែលមានស្រាប់នៅក្នុងដី និងមានទម្រង់ងាយស្រួលសម្រាប់រុក្ខជាតិអាចស្រូបយកទៅប្រើប្រាស់បាន។ វាត្រូវបានវាស់វែងដោយប្រើប្រាស់បច្ចេកទេសអ៊ីសូតូបបន្ទាប់ពីការដាក់ជីរួច។ | ដូចជាការវាស់ស្ទង់បរិមាណម្ហូបអាហារដែលមានស្រាប់នៅក្នុងទូទឹកកក ដែលមនុស្សអាចយកមកញ៉ាំបានភ្លាមៗដោយមិនបាច់ទៅទិញនៅផ្សារ។ |
| Mass spectrometer (ម៉ាស៊ីនវិភាគម៉ាស់) | ជាឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍ដ៏ស្មុគស្មាញដែលប្រើសម្រាប់បំបែក និងវាស់វែងបរិមាណនៃអ៊ីសូតូបផ្សេងៗគ្នា (ដូចជា 14N និង 15N) នៅក្នុងសំណាករុក្ខជាតិ ឬដី ដោយផ្អែកលើទម្ងន់ម៉ាស់របស់វាដើម្បីកំណត់សមាមាត្រយ៉ាងសុក្រឹត។ | ដូចជាម៉ាស៊ីនរែងគ្រាប់ខ្សាច់ ដែលអាចញែកគ្រាប់ខ្សាច់ធ្ងន់ និងគ្រាប់ខ្សាច់ស្រាលចេញពីគ្នា ដើម្បីរាប់ចំនួនរបស់វាបានយ៉ាងត្រឹមត្រូវ។ |
| FUE / Fertilizer Use Efficiency (ប្រសិទ្ធភាពនៃការប្រើប្រាស់ជី) | ជាភាគរយនៃបរិមាណជីដែលរុក្ខជាតិអាចស្រូបយកបានជាក់ស្តែង ធៀបទៅនឹងបរិមាណជីសរុបដែលកសិករបានដាក់ទៅក្នុងដី។ ការគណនានេះជួយបង្ហាញថាតើការដាក់ជីមានប្រសិទ្ធភាពកម្រិតណា និងមានការខ្ជះខ្ជាយ (ហូរជ្រាប ឬហួត) កម្រិតណា។ | ដូចជាការគណនាថាតើយើងចាក់សាំង ១០លីត្រ ម៉ូតូស៊ីអស់ប៉ុន្មានលីត្រពិតប្រាកដ និងហួតចោលអត់ប្រយោជន៍អស់ប៉ុន្មានលីត្រ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
