បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះផ្តោតលើការពង្រីកភាពចម្រុះនៃសេនេទិចក្នុងខ្សែស្រឡាយពូជពោតតំបន់ត្រូពិច ដើម្បីបង្កើតការបំបែកលក្ខណៈវិជ្ជមានសម្រាប់ទទួលបានទិន្នផលខ្ពស់ និងលក្ខណៈក្សេត្រសាស្ត្រល្អប្រសើរដោយប្រើប្រាស់ពូជពីបរទេស។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានបញ្ចូលហ្សែនពូជបរទេសពីតំបន់ចំនួន៥ ទៅក្នុងខ្សែស្រឡាយពូជពោតតំបន់ត្រូពិចតាមរយៈការបង្កាត់ត្រឡប់ បន្ទាប់មកធ្វើការវាយតម្លៃលើពូជកាត់ពាក់កណ្តាលបរទេសកម្រិត ២៥% និង ១២,៥% ព្រមទាំងកូនកាត់សាកល្បងរបស់ពួកវា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| 12.5% Exotic Inbred Lines (2 Backcrosses - BC2) ខ្សែស្រឡាយពូជកាត់ដែលមានហ្សែនបរទេស ១២,៥% (បង្កាត់ត្រឡប់២ដង) |
មានភាពធន់នឹងជំងឺស្លឹកខ្ពស់ជាង និងផ្តល់ទិន្នផលល្អប្រសើរនៅពេលបង្កាត់ជាកូនកាត់សាកល្បង (Testcross hybrids)។ ឆាប់ទុំ និងមានកម្រិតសំណើមគ្រាប់ទាប។ | ទាមទារពេលវេលាយូរជាងមុនក្នុងការបង្កាត់ត្រឡប់២ដង ហើយអាចបាត់បង់អាឡែលបរទេសល្អៗមួយចំនួនធៀបនឹងកម្រិត២៥%។ | កូនកាត់សាកល្បងអាចផ្តល់ទិន្នផលរហូតដល់ ៩,៥១ តោន/ហិកតា ដែលប្រហាក់ប្រហែលនឹងពូជពាណិជ្ជកម្ម។ |
| 25% Exotic Inbred Lines (1 Backcross - BC1) ខ្សែស្រឡាយពូជកាត់ដែលមានហ្សែនបរទេស ២៥% (បង្កាត់ត្រឡប់១ដង) |
រក្សាបាននូវភាពចម្រុះនៃសេនេទិចបរទេសច្រើនជាង និងមានជម្រើសទិន្នផលអតិបរមាខ្ពស់ជាងសម្រាប់កម្រិតខ្សែស្រឡាយដោយឡែក (Per se)។ | ងាយរងការឆ្លងជំងឺស្លឹក និងផ្តល់លទ្ធផលមិនសូវល្អនៅពេលបង្កាត់ជាកូនកាត់ (Hybrid combination)។ | មានពិន្ទុឆ្លងជំងឺស្លឹកខ្ពស់ និងផ្តល់ទិន្នផលកូនកាត់ជាមធ្យមទាបជាងពូជប្រភេទ១២,៥%។ |
| Commercial Hybrid (Monsanto 949) ពូជកូនកាត់ពាណិជ្ជកម្ម (Monsanto 949 ជាពូជធៀប) |
មានភាពធន់នឹងជំងឺស្លឹកខ្ពស់បំផុត និងផ្តល់ទិន្នផលសរុបមានស្ថិរភាពខ្ពស់។ | មានសំណើមគ្រាប់ខ្ពស់ជាងពូជកាត់បរទេស ប្រើពេលយូរជាងបន្តិចក្នុងការប្រមូលផល ហើយជាពូជដែលត្រូវទិញពីបរទេសដោយចំណាយខ្ពស់។ | ផ្តល់ទិន្នផលមធ្យម ៩,៩០ តោន/ហិកតា ជាមួយនឹងអត្រាសំណើម ២៧,៧% ពេលប្រមូលផល។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះទាមទារធនធានកសិកម្មជាក់ស្តែងដូចជា ដីស្រែពិសោធន៍ ពេលវេលាបង្កាត់ពូជច្រើនរដូវ និងចំណេះដឹងផ្នែកសេនេទិចកសិកម្ម។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅស្ថានីយ៍ស្រាវជ្រាវក្នុងប្រទេសថៃ (Suwan Farm, Salaengphan) និងប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី (Kediri) ដែលមានអាកាសធាតុត្រូពិច។ ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់ និងពាក់ព័ន្ធខ្លាំងសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារយើងមានលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ ដី និងប្រព័ន្ធកសិកម្មស្រដៀងគ្នាខ្លាំងទៅនឹងទីតាំងស្រាវជ្រាវទាំងនេះ។
វិធីសាស្ត្រនៃការបញ្ចូលហ្សែនបរទេស (Introgression) នេះមានសក្តានុពលខ្ពស់សម្រាប់ការអភិវឌ្ឍពូជពោតក្រហមនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ដើម្បីកាត់បន្ថយការនាំចូលគ្រាប់ពូជ។
ការផលិតខ្សែស្រឡាយពូជកាត់ដែលមានហ្សែនបរទេស ១២,៥% គឺជាយុទ្ធសាស្ត្រជាក់ស្តែងមួយសម្រាប់ស្ថាប័នស្រាវជ្រាវនៅកម្ពុជា ក្នុងការបង្កើតពូជពោតកូនកាត់ពាណិជ្ជកម្មផ្ទាល់ខ្លួនដែលប្រកួតប្រជែងបានជាមួយពូជនាំចូល។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Transgressive segregation (ការបំបែកលក្ខណៈហួសព្រំដែនមេបា) | ដំណើរការសេនេទិចដែលកូនកាត់ជំនាន់ក្រោយ បង្ហាញលក្ខណៈ (ដូចជាទិន្នផល ឬកម្ពស់) ខ្ពស់ជាង ឬទាបជាងកម្រិតអតិបរមា ឬអប្បបរមារបស់មេបាដើមទាំងសងខាង ដោយសារការប្រមូលផ្តុំនូវអាឡែល (Alleles) ល្អៗពីប្រភពខុសៗគ្នាចូលគ្នាតែមួយ។ | ដូចជាកូនដែលកើតមកមានកម្ពស់ខ្ពស់ជាងឪពុកម្តាយទាំងសងខាង ដោយសារទទួលបានហ្សែនកម្ពស់ល្អៗពីម្តាយផង និងពីឪពុកផងមកផ្គុំគ្នា។ |
| Introgression (ការបញ្ចូលហ្សែនឆ្លងពូជ) | ការផ្ទេរឬបញ្ចូលហ្សែនពីពូជមួយ (ជាទូទៅពូជបរទេស ឬពូជព្រៃ) ទៅក្នុងជម្រើសពូជមួយទៀត (ពូជក្នុងស្រុក) តាមរយៈការបង្កាត់កាត់ និងការបង្កាត់ត្រឡប់ (Backcrossing) ជាច្រើនជំនាន់ ដើម្បីពង្រឹងលក្ខណៈខ្សោយរបស់ពូជក្នុងស្រុក។ | ដូចជាការយកម៉ាស៊ីនទំនើបពីឡានបរទេស មកដំឡើងបញ្ចូលក្នុងឡានដែលផលិតក្នុងស្រុក ដើម្បីឲ្យវាដើរលឿនជាងមុន ដោយរក្សារូបរាងឡានក្នុងស្រុកឲ្យនៅដដែល។ |
| Exotic germplasm (ធនធានសេនេទិចបរទេស) | សំណុំហ្សែន គ្រាប់ពូជ ឬកោសិការុក្ខជាតិ ដែលមានប្រភពមកពីតំបន់ភូមិសាស្ត្រ ឬអាកាសធាតុផ្សេងពីតំបន់ដាំដុះបច្ចុប្បន្ន ដែលគេយកមកប្រើប្រាស់ដើម្បីបង្កើនភាពចម្រុះនៃសេនេទិច និងបញ្ចូលលក្ខណៈថ្មីៗក្នុងការបង្កាត់ពូជក្នុងស្រុក។ | ដូចជាការនាំចូលគ្រឿងទេសពីប្រទេសផ្សេង មកបន្ថែមក្នុងមុខម្ហូបប្រចាំគ្រួសារ ដើម្បីបង្កើតរសជាតិថ្មីប្លែកដែលមិនធ្លាប់មាន។ |
| Inbred lines (ខ្សែស្រឡាយពូជសុទ្ធ) | ពូជរុក្ខជាតិដែលត្រូវបានបង្កាត់ជាមួយខ្លួនឯង (Self-pollination) ជាច្រើនជំនាន់ជាប់ៗគ្នា រហូតដល់ហ្សែនរបស់វាមានភាពស្ងប់ ឬដូចគ្នាទាំងស្រុង (Homozygous) ដើម្បីយកទៅប្រើជាមេបាសម្រាប់ផលិតពូជកូនកាត់ពាណិជ្ជកម្ម។ | ដូចជាការបន្សុទ្ធមាសទាល់តែបានមាសសុទ្ធ ១០០% មុននឹងយកវាទៅលាយជាមួយលោហៈផ្សេង ដើម្បីធ្វើជាគ្រឿងអលង្ការដ៏រឹងមាំមួយ។ |
| Heterosis (ភាពខ្លាំងរបស់កូនកាត់) | បាតុភូតដែលកូនកាត់ជំនាន់ទី១ (F1) បង្ហាញការលូតលាស់ ទិន្នផល ភាពធន់ ឬទំហំ ល្អប្រសើរជាងមធ្យមភាគ ឬកម្រិតអតិបរមារបស់មេបាពូជសុទ្ធទាំងសងខាងរបស់វា។ គេស្គាល់ម្យ៉ាងទៀតថា Hybrid Vigor។ | ដូចជាការយកលោហៈទន់ពីរប្រភេទមកស្លលាយបញ្ចូលគ្នា ហើយទទួលបានលោហៈធាតុថ្មីមួយដែលរឹងមាំជាងលោហៈដើមទាំងពីរឆ្ងាយណាស់។ |
| Combining ability (សមត្ថភាពរួមផ្សំ) | សមត្ថភាពរបស់ខ្សែស្រឡាយពូជមេបាមួយ ក្នុងការបញ្ជូនលក្ខណៈល្អៗ (ហ្សែនមានប្រយោជន៍) ទៅកាន់កូនកាត់ នៅពេលដែលវាត្រូវបានគេយកទៅបង្កាត់ជាមួយពូជដទៃ។ វាជាសូចនាករវាស់ស្ទង់ថា តើពូជនោះអាចបង្កើតកូនកាត់បានល្អកម្រិតណា។ | ដូចជាកីឡាករម្នាក់ដែលមិនត្រឹមតែពូកែខ្លួនឯង តែថែមទាំងចេះលេងស៊ីចង្វាក់ជាមួយមិត្តរួមក្រុមណាក៏បាន ដើម្បីទទួលបានជ័យជម្នះរួម។ |
| Testcross hybrids (កូនកាត់សាកល្បង) | កូនកាត់ដែលកើតចេញពីការបង្កាត់រវាងខ្សែស្រឡាយពូជថ្មីដែលទើបបង្កើត (ពូជមានហ្សែនបរទេស) ជាមួយនឹងពូជតេស្ត (Tester) ដែលគេស្គាល់ប្រវត្តិហ្សែនច្បាស់លាស់ ដើម្បីវាយតម្លៃសមត្ថភាពរួមផ្សំ និងសក្តានុពលទិន្នផលរបស់ពូជថ្មីនោះ។ | ដូចជាការឲ្យបេក្ខជនថ្មី សាកល្បងធ្វើការជាមួយបុគ្គលិកឆ្នើមប្រចាំក្រុមហ៊ុន ដើម្បីសាកល្បងមើលថាតើគាត់អាចសម្របខ្លួន និងបង្កើតលទ្ធផលការងារបានល្អកម្រិតណា។ |
| Backcrossing (ការបង្កាត់ត្រឡប់) | បច្ចេកទេសបង្កាត់ពូជដោយយកកូនកាត់ជំនាន់ថ្មី ទៅបង្កាត់ត្រឡប់ជាមួយមេបាដើមណាមួយរបស់វាវិញ (Recurrent parent) ជាច្រើនដង ដើម្បីរក្សាលក្ខណៈទូទៅភាគច្រើនរបស់មេបានោះ ប៉ុន្តែបញ្ចូលបន្ថែមតែលក្ខណៈពិសេសមួយចំនួនពីមេបាម្ខាងទៀត។ | ដូចជាការថតចម្លងឯកសារដើមច្រើនដង ដោយបន្ថែមតែចំណុចសំខាន់ថ្មីមួយបន្ទាត់ចូលក្នុងច្បាប់ចម្លងនីមួយៗ ដើម្បីកុំឲ្យបាត់បង់អត្ថន័យនៃឯកសារដើមទាំងស្រុង។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
