បញ្ហា (The Problem)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះដោះស្រាយបញ្ហាដីខ្សាច់ដែលមានជីជាតិផូស្វ័រទាបនៅក្នុងប្រទេសអេហ្ស៊ីប ដែលធ្វើឲ្យប៉ះពាល់ដល់ការលូតលាស់ និងទិន្នផលប្រេងរបស់ដំណាំល្ង (Sesamum indicum L.)។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះត្រូវបានអនុវត្តតាមរយៈការពិសោធន៍លើវាលស្រែចំនួនបីរដូវកាល (២០០៨-២០១០) ដោយប្រើប្រាស់ការរចនាប្លង់ពិសោធន៍បែប Split-plot ជាមួយការបែងចែកកម្រិតជីខុសៗគ្នា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| High-Dose Mineral Phosphorus Fertilizer (95 kg P2O5/ha) ការប្រើប្រាស់ជីផូស្វ័រគីមីកម្រិតខ្ពស់ (៩៥ គ.ក P2O5/ហិកតា) |
ជួយបង្កើនទិន្នផលគ្រាប់ល្ង ទម្ងន់គ្រាប់ និងការលូតលាស់ដើមបានល្អប្រសើរជាងការប្រើកម្រិតទាប (៥៧ និង ៧៦ គ.ក/ហិកតា)។ វាផ្តល់នូវជីវជាតិដោយផ្ទាល់និងលឿនដល់ដំណាំ។ | ត្រូវការបរិមាណជីគីមីច្រើនដែលអាចធ្វើឱ្យខាតបង់ថវិកា និងអាចរងការកកកុញផូស្វ័រក្នុងទម្រង់ដែលរុក្ខជាតិមិនអាចស្រូបយកបាន (Unavailable form) នៅក្នុងដី។ | ផ្តល់ទិន្នផលគ្រាប់ល្ងពី ២.៥៤២ ទៅ ២.៧២៦ តោន/ហិកតា ក្នុងរយៈពេល៣រដូវកាល។ |
| Biofertilizer (Phosphorin) + Moderate Mineral P (76 kg P2O5/ha) ការប្រើប្រាស់ជីជីវសាស្រ្តរំលាយផូស្វ័រ (Phosphorin) រួមជាមួយជីគីមីកម្រិតមធ្យម (៧៦ គ.ក P2O5/ហិកតា) |
កាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើជីគីមី ជួយបំលែងផូស្វ័រក្នុងដីឱ្យរុក្ខជាតិងាយស្រូបយក និងផ្តល់ទិន្នផលគ្រាប់ល្ងនិងប្រេងខ្ពស់បំផុត។ | ទាមទារការរក្សាទុកជីជីវសាស្រ្តឱ្យបានត្រឹមត្រូវ និងតម្រូវឱ្យមានបច្ចេកទេសស្រោបគ្រាប់ពូជជាមួយកាវ (Arab gum) មុនពេលដាំដុះ។ | ផ្តល់ទិន្នផលគ្រាប់ល្ងពី ២.៦៣៤ ទៅ ២.៨៧៩ តោន/ហិកតា ដែលជាលទ្ធផលខ្ពស់បំផុតក្នុងការពិសោធន៍។ |
| Foliar Potassium Spraying (2%) ការបាញ់ថ្នាំប៉ូតាស្យូមស៊ុលហ្វាតលើស្លឹក (កំហាប់ ២%) |
ងាយស្រួលអនុវត្តដោយផ្ទាល់លើស្លឹក ជួយជំរុញដំណើរការរស្មីសំយោគ បង្កើនទម្ងន់គ្រាប់ និងអត្រាប្រេងល្ងបានយ៉ាងឆាប់រហ័ស។ | ត្រូវអនុវត្តការបាញ់ថ្នាំច្រើនដង (៣ដង) ក្នុងវគ្គលូតលាស់ខុសៗគ្នា ដែលទាមទារពេលវេលា និងកម្លាំងពលកម្មបន្ថែម។ | ផ្តល់ទិន្នផលគ្រាប់ល្ងពី ២.៤៩៩ ទៅ ២.៧០៣ តោន/ហិកតា ខ្ពស់ជាងការមិនបាញ់ (០%) និងការបាញ់កំហាប់ ១%។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះមិនបានបញ្ជាក់ពីការចំណាយលម្អិតជាទឹកប្រាក់នោះទេ ប៉ុន្តែបានបង្ហាញពីតម្រូវការធាតុចូលកសិកម្មសំខាន់ៗ និងឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍មួយចំនួនដើម្បីអនុវត្តការសិក្សា។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុនិងដីខ្សាច់ទើបបង្កើតថ្មី (newly reclaimed sandy soils) នៅតំបន់ Ismailia ប្រទេសអេហ្ស៊ីប ដែលមានកម្រិត pH អាល់កាឡាំង (៧.៤១-៧.៦៨) ក្នុងរយៈពេល ៣ ឆ្នាំជាប់គ្នា។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ការស្រាវជ្រាវនេះមានសារៈសំខាន់ណាស់ ព្រោះខេត្តមួយចំនួននៅកម្ពុជាក៏មានប្រភេទដីខ្សាច់ដែលខ្វះជីជាតិផូស្វ័រ និងប៉ូតាស្យូម ដែលតម្រូវឱ្យមានការយកចិត្តទុកដាក់លើការគ្រប់គ្រងជីជាតិដីស្រដៀងគ្នានេះ។
វិធីសាស្ត្រនៃការប្រើប្រាស់ជីជីវសាស្រ្តដើម្បីរំលាយផូស្វ័រ រួមបញ្ចូលជាមួយការពង្រឹងជីវជាតិប៉ូតាស្យូមតាមស្លឹក គឺពិតជាមានសក្តានុពលខ្ពស់និងអាចអនុវត្តបានក្នុងបរិបទកសិកម្មកម្ពុជា។
ជារួម បច្ចេកទេសទាំងនេះមិនត្រឹមតែជួយបង្កើនទិន្នផល និងគុណភាពប្រេងល្ងប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងជួយលើកកម្ពស់កសិកម្មប្រកបដោយនិរន្តរភាព និងកាត់បន្ថយថ្លៃដើមសម្រាប់កសិករខ្នាតតូចនៅកម្ពុជាផងដែរ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Biofertilizer (ជីជីវសាស្រ្ត) | ជាប្រភេទជីដែលមានផ្ទុកនូវអតិសុខុមប្រាណមានជីវិតរស់នៅ (ដូចជាបាក់តេរី ឬផ្សិត) ដែលជួយបំលែងសារធាតុចិញ្ចឹមនៅក្នុងដី (ឧទាហរណ៍ ផូស្វ័រដែលរុក្ខជាតិមិនអាចស្រូបបាន) ទៅជាទម្រង់រលាយដែលអាចឲ្យរុក្ខជាតិស្រូបយកតាមឫសបានយ៉ាងងាយស្រួល។ | ដូចជាមេចុងភៅដែលជួយចម្អិនអាហារឆៅ(សារធាតុរ៉ែក្នុងដី) ឲ្យឆ្អិនស្រួលញ៉ាំសម្រាប់ក្មេងៗ(រុក្ខជាតិ)។ |
| Foliar spraying (ការបាញ់ថ្នាំលើស្លឹក) | ជាបច្ចេកទេសកសិកម្មក្នុងការផ្តល់សារធាតុចិញ្ចឹម ឬជីរាវដោយផ្ទាល់ទៅលើស្លឹករុក្ខជាតិ ដើម្បីឲ្យរុក្ខជាតិស្រូបយកជីបានលឿនតាមរយៈរន្ធតូចៗលើស្លឹក (Stomata) ជំនួសឲ្យការរង់ចាំការស្រូបតាមឫសពីក្នុងដី។ | ដូចជាការចាក់សេរ៉ូមបញ្ចូលតាមសរសៃឈាមដោយផ្ទាល់ ដើម្បីឲ្យរាងកាយទទួលបានកម្លាំងលឿនជាងការញ៉ាំអាហារតាមមាត់ធម្មតា។ |
| Phosphate dissolving bacteria (បាក់តេរីរំលាយផូស្វ័រ) | ជាប្រភេទបាក់តេរីមានប្រយោជន៍ (ដូចជាពូជ Bacillus megatherium) ដែលមានសមត្ថភាពបញ្ចេញអាស៊ីតសរីរាង្គទៅក្នុងដី ដើម្បីបំបែកសមាសធាតុផូស្វ័រដែលកកកុញរឹង ឲ្យក្លាយជាទម្រង់អ៊ីយ៉ុងរលាយក្នុងទឹក ដែលរុក្ខជាតិអាចបឺតស្រូបយកទៅប្រើប្រាស់បាន។ | ដូចជាកន្ត្រៃដែលកាត់បំបែកដុំទឹកកកធំៗ ឲ្យទៅជាទឹកកកឈូសតូចៗដើម្បីងាយស្រួលផឹក។ |
| Split plot design (ការរចនាប្លង់ពិសោធន៍បែបឡូត៍បំបែក) | ជាវិធីសាស្ត្ររៀបចំប្លង់ពិសោធន៍កសិកម្ម ដែលកត្តាស្រាវជ្រាវចម្បងទីមួយ (ឧ. កម្រិតជីផូស្វ័រ) ត្រូវបានអនុវត្តលើឡូត៍ដីធំៗ (Main plots) ហើយកត្តាទីពីរ (ឧ. កំហាប់ប៉ូតាស្យូម) ត្រូវបានអនុវត្តលើឡូត៍តូចៗ (Sub plots) ដែលបែងចែកចេញពីឡូត៍ធំនោះ ដើម្បីងាយស្រួលវាស់វែងអន្តរកម្មរវាងកត្តាទាំងពីរ។ | ដូចជាការបែងចែកសាលារៀនជាអគារធំៗសម្រាប់ថ្នាក់នីមួយៗ (ឡូត៍ធំ) រួចបែងចែកបន្ទប់រៀនតូចៗក្នុងអគារនោះសម្រាប់មុខវិជ្ជាផ្សេងៗគ្នា (ឡូត៍តូច)។ |
| Tricalcium phosphate (ទ្រីកាល់ស្យូមផូស្វាត) | ជាទម្រង់នៃសមាសធាតុផូស្វ័រនៅក្នុងដីដែលមិនងាយរលាយក្នុងទឹក (ជាពិសេសក្នុងដីខ្សាច់ដែលមានជាតិអាល់កាឡាំង) ដែលធ្វើឲ្យរុក្ខជាតិមិនអាចស្រូបយកវាទៅចិញ្ចឹមដើមបានឡើយ ទាល់តែមានជំនួយពីបាក់តេរីរំលាយផូស្វ័រដើម្បីបំបែកវា។ | ដូចជាលុយដែលត្រូវបានចាក់សោរទុកក្នុងទូដែក ដែលយើងដឹងថាមាន តែមិនអាចយកមកចាយបានភ្លាមៗ។ |
| Soxhelt continuous extraction (ការចម្រាញ់បន្តបន្ទាប់ដោយឧបករណ៍សុកសែល) | ជាបច្ចេកទេសមន្ទីរពិសោធន៍ប្រើសម្រាប់ទាញយកសារធាតុប្រេងចេញពីសរីរាង្គរឹង (ដូចជាគ្រាប់ល្ង) ដោយប្រើប្រាស់សារធាតុរំលាយសរីរាង្គ (ដូចជា Petroleum ether) ក្នុងដំណើរការកម្តៅនិងរំហួតវិលជុំជាប្រចាំរហូតទាល់តែប្រេងត្រូវទាញចេញអស់។ | ដូចជាការឆុងកាហ្វេដោយម៉ាស៊ីន ដែលទឹកក្តៅហូរច្រោះកាត់ម្សៅកាហ្វេម្តងហើយម្តងទៀតដើម្បីទាញយកជាតិកាហ្វេឲ្យអស់រលីង។ |
| Osmoregulation (ការតម្រូវសម្ពាធអូស្មូស) | ជាដំណើរការជីវសាស្ត្រដែលរុក្ខជាតិរក្សាតុល្យភាពជាតិទឹក និងកំហាប់សារធាតុរ៉ែ (ដូចជាប៉ូតាស្យូម) នៅក្នុងកោសិការបស់វា ដើម្បីការពារកុំឲ្យកោសិកាស្វិតរេចរិលនៅពេលខ្វះទឹក ឬផ្ទុះបែកនៅពេលសម្បូរទឹកពេក។ | ដូចជាប្រព័ន្ធទប់លំនឹងទឹកក្នុងទំនប់វារីអគ្គិសនី ដែលបើកនិងបិទទ្វារទឹកដើម្បីការពារកុំឲ្យទឹកហូរហៀរឬគោកស្ងួត។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
