បញ្ហា (The Problem)៖ ដោយសារតែការថយចុះគុណភាពដីដាំដុះជាបន្តបន្ទាប់នៅក្នុងតំបន់សាវ៉ាណានៃប្រទេសនីហ្សេរីយ៉ា ការសិក្សានេះមានគោលបំណងស្វែងរកកម្រិតប្រើប្រាស់ដ៏ល្អប្រសើរបំផុតនៃលាមកមាន់ និងជីផូស្វ័រដើម្បីបង្កើនទិន្នផលសណ្តែកសៀង Glycine max។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការពិសោធន៍តាមវាលត្រូវបានធ្វើឡើងក្នុងរដូវវស្សាឆ្នាំ ២០០៣ និង ២០០៥ ដោយប្រើប្រាស់ទម្រង់ប្លុកចៃដន្យពេញលេញ (Randomized Complete Block Design) ដើម្បីសាកល្បងពូជសណ្តែកសៀងពីរប្រភេទជាមួយនឹងកម្រិតជីផ្សេងៗគ្នា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Control (No Fertilizer) ការដាំដុះដោយមិនប្រើជី (វិធីសាស្ត្រត្រួតពិនិត្យ) |
មិនតម្រូវឱ្យមានការចំណាយដើមទុនលើការទិញជីគីមី ឬជីសរីរាង្គ។ | ទិន្នផលទាបបំផុត ហើយរុក្ខជាតិមិនមានការលូតលាស់ល្អ ព្រមទាំងអាចធ្វើឱ្យដីឆាប់ខ្សោះជីវជាតិក្នុងរយៈពេលវែង។ | ផ្តល់ទិន្នផលគ្រាប់ទាបបំផុត (ប្រមាណ ១,៤៧ ទៅ ១,៥១ តោន/ហិកតា) បើធៀបនឹងវិធីសាស្ត្រផ្សេងទៀត។ |
| Poultry Manure Application (1 t/ha) ការប្រើប្រាស់លាមកមាន់ (១ តោន/ហិកតា) |
ជួយកែលម្អគុណភាពដី បង្កើនជីវជាតិ សំណើម និងផ្តល់នូវលទ្ធផលល្អសូម្បីក្នុងបរិមាណប្រើប្រាស់តិចតួច។ | ត្រូវការការទុកដាក់ និងរៀបចំកំប៉ុស្តឱ្យបានត្រឹមត្រូវដើម្បីចៀសវាងបញ្ហាមេរោគ ឬការបាត់បង់គុណភាពជី។ | ទិន្នផលគ្រាប់សណ្តែកសៀងកើនឡើង ៣៣,៧% (ឡើងដល់ប្រមាណ ១,៩៦ តោន/ហិកតា) បើធៀបនឹងការមិនប្រើជី។ |
| Phosphorus Fertilization (23.3 - 26.4 kg P/ha) ការប្រើប្រាស់ជីផូស្វ័រ (កម្រិត ២៣,៣ ទៅ ២៦,៤ គ.ក្រ/ហិកតា) |
ជំរុញការលូតលាស់ស្លឹក ការអភិវឌ្ឍឫស ឫសគល់ (nodules) និងបង្កើនទម្ងន់គ្រាប់បានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។ | ទាមទារការចំណាយថវិកាទិញជីគីមី ហើយការប្រើប្រាស់លើសកម្រិតមិនផ្តល់ទិន្នផលបន្ថែមទៀតទេ។ | ផ្តល់ទិន្នផលគ្រាប់ខ្ពស់បំផុត ដោយកម្រិតសេដ្ឋកិច្ចល្អបំផុតគឺ ២៣,៣ គ.ក្រ/ហិកតា ដែលផ្តល់ទិន្នផល ១,៧ តោន/ហិកតា។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ឯកសារមិនបានបញ្ជាក់លម្អិតពីតម្លៃជាទឹកប្រាក់នៃការស្រាវជ្រាវនេះទេ ប៉ុន្តែវាទាមទារនូវធាតុចូលកសិកម្ម និងធនធានជាក់ស្តែងដូចខាងក្រោម។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅតំបន់សាវ៉ាណា (Savanna) ភាគខាងជើងនៃប្រទេសនីហ្សេរីយ៉ា ដែលមានប្រភេទដីល្បាយខ្សាច់ និងល្បាយដីឥដ្ឋ (loam and silty loam) ជាមួយនឹងកម្រិតជីវជាតិទាបដោយធម្មជាតិ។ ទោះបីជាអាកាសធាតុមានរដូវប្រាំងនិងវស្សាស្រដៀងកម្ពុជាក៏ដោយ ក៏លក្ខខណ្ឌដី និងបរិមាណទឹកភ្លៀងនៅកម្ពុជាមានភាពខុសគ្នា ដែលទាមទារឱ្យមានការធ្វើតេស្តដីជាមុនមុននឹងអនុវត្តតាមកម្រិតជីនេះទាំងស្រុង។
ការស្រាវជ្រាវនេះមានអត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់វិស័យកសិកម្មកម្ពុជា ជាពិសេសក្នុងការប្រែក្លាយកាកសំណល់សត្វទៅជាជីដើម្បីលើកកម្ពស់ទិន្នផលសណ្តែកសៀង។
ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រនេះនឹងជួយកសិករកម្ពុជាបង្កើនទិន្នផលសណ្តែកសៀងប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាពសេដ្ឋកិច្ច ព្រមទាំងចូលរួមថែរក្សាសុខភាពដីឱ្យបានគង់វង្ស។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Randomized complete block design (ការរចនាប្លុកចៃដន្យពេញលេញ) | វិធីសាស្ត្ររៀបចំការពិសោធន៍កសិកម្មដោយបែងចែកដីជាប្លុកតូចៗ ហើយចាត់ចែងការព្យាបាល (កម្រិតជីខុសៗគ្នា) ដោយចៃដន្យទៅក្នុងប្លុកនីមួយៗ ដើម្បីកាត់បន្ថយឥទ្ធិពលនៃភាពមិនស្មើគ្នានៃគុណភាពដី។ | ដូចជាការបែងចែកសិស្សពូកែនិងខ្សោយឱ្យនៅលាយឡំគ្នាគ្រប់ក្រុម ដើម្បីធានាថាការប្រកួតប្រជែងមានភាពយុត្តិធម៌។ |
| Leaf area index (សន្ទស្សន៍ផ្ទៃស្លឹក) | រង្វាស់ដែលបង្ហាញពីទំហំផ្ទៃស្លឹករុក្ខជាតិសរុបធៀបនឹងទំហំផ្ទៃដីដែលរុក្ខជាតិនោះដុះ។ វាបញ្ជាក់ពីសមត្ថភាពរបស់រុក្ខជាតិក្នុងការស្រូបយកពន្លឺព្រះអាទិត្យសម្រាប់ធ្វើរស្មីសំយោគ។ | ដូចជាការវាស់ទំហំផ្ទាំងសូឡាដែលដាក់លើដំបូលផ្ទះ ផ្ទាំងកាន់តែធំ ស្រូបពន្លឺបានកាន់តែច្រើនដើម្បីបំប្លែងជាថាមពល។ |
| Nodulation (ការកកើតឫសគល់) | ដំណើរការដែលរុក្ខជាតិអំបូរពពួកសណ្តែកបង្កើតជាដុំពកតូចៗនៅត្រង់ឫស ដែលជាកន្លែងបាក់តេរីរស់នៅ និងជួយចាប់យកអាសូតពីបរិយាកាសមកចិញ្ចឹមរុក្ខជាតិ។ | ដូចជារោងចក្រតូចៗនៅក្រោមដីដែលផលិតជីធម្មជាតិដោយឥតគិតថ្លៃឱ្យដើមសណ្តែក។ |
| Agronomic optimum (កម្រិតល្អប្រសើរបំផុតផ្នែកកសិកម្ម) | កម្រិតបរិមាណជី (ឬធាតុចូលផ្សេងៗ) ដ៏ស័ក្តិសមបំផុតដែលផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់បំផុត ដោយមិនបង្កឱ្យមានការខ្ជះខ្ជាយ ទោះបីជាបន្ថែមជីលើសពីនេះក៏ទិន្នផលលែងកើនឡើងដែរ។ | ដូចជាការចាក់សាំងឱ្យពេញធុងរថយន្ត ការចាក់លើសពីនេះនឹងធ្វើឱ្យកំពប់ចោលឥតប្រយោជន៍ និងខាតលុយ។ |
| Factorial combinations (បន្សំកត្តាពិសោធន៍) | ការសាកល្បងដោយផ្គូផ្គងកត្តាពីរ ឬច្រើនចូលគ្នា (ឧទាហរណ៍ កម្រិតលាមកមាន់ និង កម្រិតជីផូស្វ័រ) គ្រប់ជម្រើសទាំងអស់ ដើម្បីមើលពីឥទ្ធិពលរួមរបស់វាទៅលើទិន្នផល។ | ដូចជាការសាកល្បងញ៉ាំការ៉េមរសជាតិផ្សេងៗផ្គូផ្គងជាមួយទឹកស៊ីរ៉ូខុសៗគ្នា ដើម្បីរកមើលថាតើការចាប់គូមួយណាមានរសជាតិឆ្ងាញ់ជាងគេ។ |
| Mineralization (ការបំប្លែងសារធាតុសរីរាង្គទៅជារ៉ែ) | ដំណើរការដែលអតិសុខុមប្រាណក្នុងដីបំបែកសារធាតុសរីរាង្គ (ដូចជាលាមកសត្វ) ទៅជាសារធាតុចិញ្ចឹមរ៉ែ (រលាយក្នុងទឹក) ដែលរុក្ខជាតិអាចស្រូបយកតាមឫសបាន។ | ដូចជាការរំលាយអាហារក្នុងក្រពះមនុស្ស ដែលបំប្លែងសាច់ឬបន្លែឱ្យទៅជាវីតាមីនទើបរាងកាយអាចស្រូបយកបាន។ |
| Total dry matter (សារធាតុស្ងួតសរុប) | ទម្ងន់សរុបនៃរុក្ខជាតិទាំងមូល (ស្លឹក ដើម ឫស ផ្លែ) បន្ទាប់ពីយកជាតិទឹកចេញអស់ ដែលវាឆ្លុះបញ្ចាំងពីបរិមាណសារធាតុចិញ្ចឹមដែលរុក្ខជាតិផលិតបាននិងស្តុកទុក។ | ដូចជាការយកផ្លែឈើស្រស់ទៅហាលឱ្យស្ងួត ដើម្បីដឹងពីបរិមាណសាច់ពិតប្រាកដដោយមិនគិតពីជាតិទឹក។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
