បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះផ្តោតលើការគ្រប់គ្រងផលនេសាទត្រីប្រា (Shark catfish) និងវាយតម្លៃផលប៉ះពាល់នៃការប្រើប្រាស់ទំហំក្រឡាមងផ្សេងៗគ្នាទៅលើចំនួនប្រជាជនត្រីនៅក្នុងទន្លេមូល ប្រទេសថៃ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានធ្វើការប្រៀបធៀបទំហំក្រឡាមងចំនួនបីប្រភេទដើម្បីប៉ាន់ប្រមាណជម្រើសនៃការនេសាទ និងផលប៉ះពាល់លើត្រីដែលពេញវ័យ ដោយផ្អែកលើទិន្នន័យប្រមូលបានពីខែឧសភាដល់កក្កដា ឆ្នាំ២០០៤។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Single mesh selectivity (Holt 1963) ការគណនាជម្រើសមងនេសាទក្រឡាទោល (វិធីសាស្ត្រ Holt ឆ្នាំ ១៩៦៣) |
មានភាពងាយស្រួលក្នុងការគណនាដោយផ្អែកលើតម្រែតម្រង់លីនេអ៊ែរ (Linear regression) សូម្បីតែប្រើត្រឹមម៉ាស៊ីនគិតលេខបែបវិទ្យាសាស្ត្រធម្មតាក៏បាន។ | វាមិនបានឆ្លុះបញ្ចាំងពីទិដ្ឋភាពរួមនៃការនេសាទជាក់ស្តែង ដែលអ្នកនេសាទប្រើប្រាស់ទំហំក្រឡាមងចម្រុះបញ្ចូលគ្នាឡើយ។ | ទំហំក្រឡាមង ៤.៥, ៥.៥, និង ៦.៥ សង់ទីម៉ែត្រ ចាប់បានត្រីដែលមានប្រវែង (Lc) ២៣.៣៣, ២៨.៥២, និង ៣៣.៧១ សង់ទីម៉ែត្ររៀងគ្នា (សុទ្ធតែតូចជាងប្រវែងពេញវ័យ ៥០% ដែលមានទំហំ ៤៣.១៨ សង់ទីម៉ែត្រ)។ |
| Multi-meshes selectivity (Sparre and Venema 1998) ការគណនាជម្រើសមងនេសាទចម្រុះក្រឡា (ម៉ូដែល Sparre និង Venema ឆ្នាំ ១៩៩៨) |
ផ្តល់នូវរូបភាពកាន់តែច្បាស់អំពីផលប៉ះពាល់រួមនៃការប្រើប្រាស់មងចម្រុះទៅលើសហគមន៍ត្រី និងជួយស្វែងរកទំហំក្រឡាមងរួមដ៏ស័ក្តិសម។ | តម្រូវឱ្យមានការប្រមូលទិន្នន័យពីក្រឡាមងច្រើនប្រភេទ និងការគណនាសន្ទស្សន៍ស្មុគស្មាញជាងវិធីសាស្ត្រក្រឡាទោល។ | ប្រវែងត្រីដែលចាប់បានល្អបំផុត (Lc) ដោយមងចម្រុះគឺ ២៩.៥៦ សង់ទីម៉ែត្រ ដែលនាំឱ្យមានការណែនាំឱ្យប្រើទំហំក្រឡាមងអប្បបរមាធំជាង ៥.៥ សង់ទីម៉ែត្រ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះមិនបានបញ្ជាក់ពីការចំណាយលម្អិតទេ ប៉ុន្តែផ្អែកលើវិធីសាស្ត្រអនុវត្ត វាទាមទារបរិក្ខារនេសាទមូលដ្ឋាន និងឧបករណ៍វិភាគទិន្នន័យសាមញ្ញ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅទន្លេមូល (Mun River) ដែលជាដៃទន្លេមេគង្គក្នុងប្រទេសថៃ ដោយផ្តោតលើត្រីប្រា (Helicophagus waandersii) ក្នុងអំឡុងខែឧសភា ដល់កក្កដា ឆ្នាំ២០០៤។ ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ព្រោះប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីទន្លេមេគង្គ និងប្រភេទត្រីបន្លាស់ទីនេះមានវត្តមាន និងប្រឈមនឹងការនេសាទស្រដៀងគ្នានៅប្រព័ន្ធទន្លេសាប និងទន្លេមេគង្គកម្ពុជា។
វិធីសាស្ត្រនិងលទ្ធផលនៃការសិក្សានេះមានប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការគ្រប់គ្រងជលផលទឹកសាប និងការធ្វើវិសោធនកម្មច្បាប់នេសាទនៅប្រទេសកម្ពុជា។
ជារួម ការអនុវត្តគោលការណ៍កំណត់ទំហំមងតាមបែបវិទ្យាសាស្ត្រនេះ នឹងជួយធានាដល់និរន្តរភាពនៃធនធានត្រីប្រានៅកម្ពុជា ព្រមទាំងផ្តល់ជាជម្រើសនេសាទដែលជួយកាត់បន្ថយជម្លោះរវាងអ្នកនេសាទនិងអ្នកអភិរក្ស។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Gillnet selectivity (ជម្រើសមងនេសាទ) | សមត្ថភាពរបស់មងនេសាទក្នុងការចាប់យកប្រភេទ និងទំហំត្រីជាក់លាក់ណាមួយ ដោយអនុញ្ញាតឱ្យត្រីតូចៗឆ្លងកាត់រួច និងការពារមិនឱ្យត្រីធំពេកជាប់ក។ លក្ខណៈនេះពឹងផ្អែកជាចម្បងទៅលើទំហំក្រឡាមង និងរូបរាងរបស់ត្រី។ | ដូចជាតម្រង (ស៊ង) ដែលចម្រាញ់យកតែគ្រាប់គ្រួសដែលមានទំហំប៉ុនប្រហោងរបស់វា ហើយទុកគ្រាប់តូចៗឱ្យធ្លាក់ចុះ និងគ្រាប់ធំៗមិនអាចចូលបាន។ |
| Length at first maturity (ប្រវែងត្រីពេញវ័យដំបូង) | ប្រវែងអប្បបរមារបស់ត្រីនៅពេលដែលវាលូតលាស់ដល់វ័យដែលអាចបង្កកំណើត និងពងកូនបានជាលើកដំបូងក្នុងវដ្តជីវិតរបស់វា។ វាជារង្វាស់ដ៏សំខាន់សម្រាប់កំណត់ទំហំត្រីដែលគួរអនុញ្ញាតឱ្យចាប់ដើម្បីធានានិរន្តរភាព។ | ប្រៀបដូចជាអាយុគ្រប់ការរបស់មនុស្ស ដែលរាងកាយលូតលាស់ពេញលេញអាចមានកូនបាន។ |
| Optimum length for being caught / Lc (ប្រវែងត្រីដែលស័ក្តិសមបំផុតក្នុងការចាប់) | ទំហំប្រវែងត្រីដែលងាយនឹងជាប់មងបំផុត (អត្រាជាប់ខ្ពស់បំផុត) ផ្អែកលើទំហំក្រឡាមងជាក់លាក់ណាមួយដែលបានប្រើប្រាស់ក្នុងការនេសាទ។ | ដូចជាទំហំជើងរបស់យើងដែលត្រូវគ្នាបេះបិទជាមួយទំហំស្បែកជើងលេខជាក់លាក់ណាមួយ។ |
| Selection factor (កត្តាជម្រើស) | សមាមាត្រថេររវាងប្រវែងត្រីដែលស័ក្តិសមបំផុតក្នុងការចាប់ (Lc) និងទំហំក្រឡាមង ដែលអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រប្រើសម្រាប់វាយតម្លៃប្រសិទ្ធភាព និងទស្សន៍ទាយពីឥទ្ធិពលនៃប្រភេទមងទៅលើហ្វូងត្រី។ | ជារូបមន្តគណនាដែលប្រាប់យើងថា បើមងមានទំហំប៉ុណ្ណេះ តើវានឹងចាប់បានត្រីប៉ុនណាជាមធ្យម។ |
| Recruitment overfishing (ការនេសាទហួសកម្រិតលើត្រីបន្តពូជ) | ស្ថានភាពធ្ងន់ធ្ងរដែលការនេសាទបានចាប់យកត្រីមេពូជច្រើនពេក រហូតធ្វើឱ្យបរិមាណកូនត្រីជំនាន់ក្រោយថយចុះយ៉ាងខ្លាំង មិនអាចប៉ះប៉ូវចំនួនត្រីចាស់ដែលបាត់បង់បាន ទោះបីជាមានចំណីគ្រប់គ្រាន់ក៏ដោយ។ | ដូចជាការបេះផ្លែឈើទុំលក់អស់រលីងពីចម្ការរាល់ឆ្នាំ ដោយមិនទុកគ្រាប់ខ្លះសម្រាប់ដាំជាកូនឈើជំនួសដើមចាស់ ដែលយូរៗទៅចម្ការនោះនឹងលែងមានដើមឈើទៀត។ |
| Multimodal distribution (របាយពហុម៉ូត / របាយច្រើនកំពូល) | ទម្រង់នៃទិន្នន័យស្ថិតិដែលបង្ហាញពីការប្រមូលផ្តុំទំហំត្រីជាក្រុមៗខុសៗគ្នា (មានកំពូលច្រើនលើក្រាហ្វ) ដែលបញ្ជាក់ថាត្រីត្រូវជាប់មងតាមរបៀបផ្សេងៗគ្នា (ឧទាហរណ៍៖ ខ្លះជាប់ក ខ្លះជាប់ស្រកី ឬខ្លះជាប់ដងខ្លួន) ឬមានក្រុមអាយុត្រីខុសៗគ្នា។ | ដូចជាការតម្រង់ជួរសិស្សសាលា ដែលយើងឃើញមានក្រុមសិស្សកម្ពស់ទាប (បឋម) ក្រុមមធ្យម (អនុវិទ្យាល័យ) និងក្រុមខ្ពស់ (វិទ្យាល័យ) លេចធ្លោដាច់ៗពីគ្នា។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
