បញ្ហា (The Problem)៖ ការខ្វះខាតជាតិផូស្វ័រ (Phosphorus deficiency) ជារឿយៗតែងតែកម្រិតទិន្នផលសណ្តែកកួរនៅលើដីដែលរិចរិលខ្លាំង ហេតុនេះការស្វែងរកជម្រើសជីសរីរាង្គនិងជីវសាស្រ្តជំនួសជីគីមីដើម្បីកែលម្អដីគឺជារឿងចាំបាច់។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះបានប្រើប្រាស់ពិសោធន៍ក្នុងផើងដោយអនុវត្តតាមរចនាសម្ព័ន្ធវិភាគបែប Factorial ដើម្បីវាយតម្លៃប្រសិទ្ធភាពនៃការកែលម្អដីផ្សេងៗគ្នា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Poultry Manure (Organic Fertilizer) ការប្រើប្រាស់លាមកមាន់ (ជីសរីរាង្គ) |
ជួយកែលម្អរចនាសម្ព័ន្ធដី បង្កើនជីវជាតិផូស្វ័រ (P) សារធាតុសរីរាង្គក្នុងដី និងផ្តល់ទិន្នផលគ្រាប់ខ្ពស់បំផុត។ មានតម្លៃថោក និងអាចរកបានងាយស្រួល។ | ទាមទារបរិមាណច្រើនក្នុងការប្រើប្រាស់ និងត្រូវការពេលវេលាដើម្បីបំបែកសារធាតុចិញ្ចឹមចូលទៅក្នុងដី (Mineralization) បើធៀបនឹងជីគីមី។ | បង្កើនទិន្នផលគ្រាប់សណ្តែកកួរបាន ៥៥,៧% ធៀបនឹងដីធម្មតា និងផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់បំផុត (៤៨,២៣ ក្រាម/ដើម សម្រាប់ពូជ FUAMPEA-2)។ |
| Single Super Phosphate (SSP) ការប្រើប្រាស់ជីគីមីផូស្វាត (SSP) |
បញ្ចេញសារធាតុចិញ្ចឹមបានលឿន និងជួយបង្កើនបរិមាណប្រូតេអ៊ីនឆៅ (Crude Protein) នៅក្នុងគ្រាប់សណ្តែកកួរបានយ៉ាងល្អ។ | មានតម្លៃថ្លៃ ប្រឈមនឹងបញ្ហាជីក្លែងក្លាយនៅលើទីផ្សារ និងអាចបង្កផលប៉ះពាល់ដល់បរិស្ថានប្រសិនបើប្រើប្រាស់លើសកម្រិត។ | បង្កើនទិន្នផលបាន ២៨,១% ធៀបនឹងដីធម្មតា និងផ្តល់បរិមាណប្រូតេអ៊ីនឆៅខ្ពស់បំផុតក្នុងគ្រាប់ (៣៤,២%)។ |
| Bacillus subtilis Inoculant ការប្រើប្រាស់បាក់តេរីជីវសាស្រ្ត Bacillus subtilis |
ជួយជំរុញការលូតលាស់រុក្ខជាតិនៅដំណាក់កាលដំបូង ជំរុញការចេញផ្កាបានលឿន និងមានភាពស្និទ្ធស្នាលចំពោះបរិស្ថាន។ | ប្រសិទ្ធភាពធ្លាក់ចុះនៅដំណាក់កាលលូតលាស់បន្ទាប់ ហើយភាពស័ក្តិសមរបស់វាអាស្រ័យទៅលើប្រភេទពូជសណ្តែកកួរ។ | បង្កើនទិន្នផលបាន ១៩% ធៀបនឹងដីធម្មតា និងជួយឱ្យមានចំនួនគ្រាប់ច្រើនជាងគេ (៣០,៩២ គ្រាប់/ដើម)។ |
| Control (Unamended Soil) ដីធម្មតា (មិនមានការកែលម្អ) |
មិនចំណាយប្រាក់លើការទិញជី ឬវត្ថុធាតុដើមបន្ថែម។ | ដីមានកម្រិតផូស្វ័រទាប ធ្វើឱ្យដំណាំលូតលាស់ខ្សោយ និងទទួលបានទិន្នផលតិចបំផុត។ | ទទួលបានទិន្នផលទាបបំផុតត្រឹមតែ ១៥,៤០ ក្រាម/ដើម សម្រាប់ពូជ FUAMPEA-2។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះទាមទារការរៀបចំធនធានកសិកម្ម និងឧបករណ៍វិភាគមន្ទីរពិសោធន៍ក្នុងកម្រិតមធ្យម ដើម្បីអនុវត្តការពិសោធន៍និងការវាស់វែង។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុត្រូពិច និងនៅលើដីល្បាយខ្សាច់ (Sandy loam) នៃទីក្រុង Ibadan ប្រទេសនីហ្សេរីយ៉ា ដោយពឹងផ្អែកលើពូជសណ្តែកកួរជាក់លាក់ចំនួនពីរ។ យ៉ាងណាក្តី លក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ ប្រភេទដីរិចរិល និងកម្រិតផូស្វ័រទាបនេះមានភាពស្រដៀងគ្នាខ្លាំងទៅនឹងតំបន់កសិកម្មជាច្រើននៅប្រទេសកម្ពុជា ដែលធ្វើឱ្យលទ្ធផលនេះមានតម្លៃអាចយកមកអនុវត្តបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។
វិធីសាស្រ្តប្រើប្រាស់លាមកមាន់ និងបាក់តេរីជីវសាស្រ្តនេះ គឺពិតជាមានសក្តានុពលខ្ពស់សម្រាប់ការអភិវឌ្ឍវិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា ជាពិសេសសម្រាប់ការកែលម្អដីដែលខ្វះជីវជាតិ និងកាត់បន្ថយការចំណាយលើជីគីមី។
សរុបមក ការរួមបញ្ចូលគ្នានៃជីសរីរាង្គ (លាមកមាន់) និងជីជីវសាស្រ្ត គឺជាដំណោះស្រាយប្រកបដោយចីរភាព និងចំណាយតិចសម្រាប់កសិករកម្ពុជាក្នុងការបង្កើនទិន្នផល និងរក្សាគុណភាពដីយូរអង្វែង។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Single Super Phosphate (ជីផូស្វាតធម្មតា / ជីគីមី SSP) | ប្រភេទជីគីមីដែលផ្តល់នូវសារធាតុចិញ្ចឹមផូស្វ័រ (P) ខ្ពស់និងរហ័សដល់ដី ដែលជួយជំរុញការលូតលាស់ឫសរុក្ខជាតិ និងការចេញផ្កាផ្លែបានលឿន ប៉ុន្តែវាអាចមានតម្លៃថ្លៃនិងប៉ះពាល់ដល់បរិស្ថានប្រសិនបើប្រើប្រាស់លើសកម្រិត។ | ដូចជាថ្នាំប៉ូវកម្លាំងដែលផ្តល់ថាមពលភ្លាមៗដល់រាងកាយ ធ្វើឱ្យរុក្ខជាតិលូតលាស់លឿនក្នុងរយៈពេលខ្លី។ |
| Biofertilizer (ជីជីវសាស្រ្ត) | ប្រភេទជីដែលមានផ្ទុកនូវអតិសុខុមប្រាណមានប្រយោជន៍ (ដូចជាបាក់តេរីរស់) ដែលនៅពេលយកទៅដាក់ក្នុងដី ពួកវាជួយបំបែករ៉ែធាតុចិញ្ចឹមដែលកកស្ទះក្នុងដី ឱ្យក្លាយជាសារធាតុដែលឫសរុក្ខជាតិអាចស្រូបយកបានដោយងាយ។ | ដូចជាមេដំបែដែលជួយឱ្យម្សៅឡើងនំប៉័ងអញ្ចឹងដែរ បាក់តេរីទាំងនេះជួយរំលាយអាហារក្នុងដីឱ្យរុក្ខជាតិងាយស្រូបយក។ |
| Mineralization (ការបំបែកជាសារធាតុរ៉ែ / រ៉ែកម្ម) | ដំណើរការជីវសាស្រ្តនៅក្នុងដី ដែលអតិសុខុមប្រាណជួយបំបែកសារធាតុសរីរាង្គស្មុគស្មាញ (ដូចជាលាមកសត្វ ឬស្លឹកឈើពុកផុយ) ទៅជាទម្រង់សារធាតុរ៉ែសាមញ្ញ (Inorganic forms) ដែលឫសរុក្ខជាតិអាចបឺតស្រូបយកទៅប្រើប្រាស់បាន។ | ដូចជាប្រព័ន្ធរំលាយអាហារក្នុងក្រពះមនុស្ស ដែលកិនបំបែកសាច់និងបន្លែទៅជាជីវជាតិដើម្បីចិញ្ចឹមរាងកាយ។ |
| Harvest Index (សន្ទស្សន៍ទិន្នផល / អត្រាប្រមូលផល) | រង្វាស់សម្រាប់គណនាភាគរយនៃទិន្នផលសេដ្ឋកិច្ច (ដូចជាគ្រាប់សណ្តែកដែលអាចលក់បាន) ធៀបនឹងទម្ងន់ជីវម៉ាសសរុបនៃរុក្ខជាតិទាំងមូល (រួមទាំងដើម ស្លឹក និងឫស)។ វាបង្ហាញពីប្រសិទ្ធភាពរបស់រុក្ខជាតិក្នុងការបញ្ជូនអាហារទៅចិញ្ចឹមគ្រាប់ពូជ។ | ដូចជាការគណនាប្រាក់ចំណេញសុទ្ធ បន្ទាប់ពីដកការចំណាយសរុបចេញពីចំណូលសរុបនៃការលក់ទំនិញ។ |
| Nodulation (ការបង្កើតកន្តួតឫស) | ដំណើរការដែលរុក្ខជាតិអំបូរពពួកសណ្តែកបង្កើតពកតូចៗ (កន្តួត) នៅលើឫសរបស់វា ដោយធ្វើសហជីវីជាមួយបាក់តេរីដើម្បីទាញយកឧស្ម័នអាសូត (N) ពីបរិយាកាសមកបំប្លែងជាជីសម្រាប់ចិញ្ចឹមដើមនិងស្លឹក។ | ដូចជារុក្ខជាតិសាងសង់ "រោងចក្រផលិតជីផ្ទាល់ខ្លួន" តូចៗនៅក្រោមដី ដើម្បីចាប់យកខ្យល់អាកាសមកធ្វើជាចំណី។ |
| Proximate Composition (សមាសភាពជីវជាតិមូលដ្ឋាន) | ការវិភាគគីមីនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ដើម្បីកំណត់បរិមាណសារធាតុចិញ្ចឹមសំខាន់ៗនៅក្នុងអាហារ ឬគ្រាប់ធញ្ញជាតិ ដូចជា កម្រិតប្រូតេអ៊ីនឆៅ ជាតិខ្លាញ់ ជាតិសរសៃ កាបូអ៊ីដ្រាត និងសំណើម។ | ដូចជាការអានតារាងព័ត៌មានអាហារូបត្ថម្ភ (Nutrition Facts) នៅលើសំបកកញ្ចប់នំ ដើម្បីដឹងថាមានជាតិស្ករ និងប្រូតេអ៊ីនប៉ុន្មាន។ |
| Plant growth-promoting rhizobacteria (បាក់តេរីជំរុញការលូតលាស់រុក្ខជាតិនៅតំបន់ឫស / PGPR) | ពពួកបាក់តេរីល្អៗ (ដូចជា Bacillus subtilis) ដែលរស់នៅតោងជុំវិញឫសរុក្ខជាតិ ហើយបញ្ចេញសារធាតុអង់ស៊ីមឬអាស៊ីតសរីរាង្គ ដែលជួយការពារជំងឺនិងជំរុញការស្រូបយកជីជាតិរបស់រុក្ខជាតិឱ្យកាន់តែលឿននិងរឹងមាំ។ | ដូចជាអង្គរក្ស ឬគ្រូពេទ្យប្រចាំកាយដែលឈរយាមនៅក្បែរឫសរុក្ខជាតិ ដើម្បីការពារមេរោគនិងបញ្ចុកថ្នាំប៉ូវរាល់ថ្ងៃ។ |
| Sandy loam (ដីល្បាយខ្សាច់) | ប្រភេទដីដែលមានលាយឡំរវាងខ្សាច់ច្រើន ល្បាប់មធ្យម និងដីឥដ្ឋតិចតួច ដែលមានលក្ខណៈងាយស្រួលក្នុងការជ្រាបទឹកចូល ប៉ុន្តែមិនសូវសំបូរជីវជាតិ និងមិនសូវមានសមត្ថភាពរក្សាជាតិសំណើមបានយូរនោះទេ។ | ដូចជាស្បៃចម្រោះទឹកដែលទឹកអាចហូរឆ្លងកាត់បានយ៉ាងងាយនិងមិនដក់ទឹកយូរ ដែលទាមទារឱ្យគេថែមជីកំប៉ុសដើម្បីជួយទប់សំណើម។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
