បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហាកង្វះទិន្នន័យលក្ខណៈរូបវន្ត និងធារាសាស្ត្រនៃស៊េរីដី Korat និង Roi-et នៅភាគឦសានប្រទេសថៃ ដែលទិន្នន័យទាំងនេះមានភាពចាំបាច់សម្រាប់ការរចនាប្រព័ន្ធស្រោចស្រព និងការគ្រប់គ្រងទឹកកសិកម្ម។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះបានធ្វើការពិសោធន៍លើសំណាកដីនៅជម្រៅរហូតដល់ ១០០ សង់ទីម៉ែត្រ ដោយប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រវាស់ស្ទង់ក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍និងនៅទីវាល។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Double Ring Infiltrometer វិធីសាស្ត្រវាស់អត្រាជ្រាបទឹកនៅទីវាល |
ផ្តល់ទិន្នន័យជាក់ស្តែងពីទីវាល និងឆ្លុះបញ្ចាំងពីលក្ខខណ្ឌផ្ទៃដីពិតប្រាកដ។ មានភាពងាយស្រួលក្នុងការដំឡើងនិងអនុវត្ត។ | ត្រូវការបរិមាណទឹកច្រើន និងចំណាយពេលយូរដើម្បីទទួលបានអត្រាជ្រាបទឹកថេរ។ អាចរងឥទ្ធិពលពីកត្តាបរិស្ថានខាងក្រៅ។ | កំណត់បានអត្រាជ្រាបទឹកថេរ ៧៨ mm/hr សម្រាប់ដី Korat និង ៦ mm/hr សម្រាប់ដី Roi-et។ |
| Falling Head Permeameter វិធីសាស្ត្រវាស់កម្រិតចម្លងធារាសាស្ត្រក្នុងបន្ទប់ពិសោធន៍ |
មានភាពជាក់លាក់ខ្ពស់ក្នុងការវាស់ស្ទង់ចរន្តទឹកកាត់តាមសំណាកដីមិនរំខាន (Undisturbed soil) ក្នុងស្ថានភាពឆ្អែតទឹក។ | តម្រូវឱ្យមានការប្រុងប្រយ័ត្នខ្ពស់ក្នុងការយកសំណាកដី ដើម្បីកុំឱ្យខូចទម្រង់ដើម។ មិនតំណាងឱ្យចលនាទឹកនៅពេលដីមិនទាន់ឆ្អែតទឹកទាំងស្រុង។ | រកឃើញតម្លៃចម្លងធារាសាស្ត្រឆ្អែត (Ksat) មធ្យម ១០៣ cm/day សម្រាប់ Korat និងចន្លោះ ០.៩ ដល់ ២៩ cm/day សម្រាប់ Roi-et។ |
| Hanging Column and Pressure Plate Methods វិធីសាស្ត្រវាស់ខ្សែកោងចរិតលក្ខណៈទឹកក្នុងដី |
អាចវាស់ស្ទង់បានទាំងសក្តានុពលទឹកកម្រិតទាបនិងខ្ពស់ ដើម្បីគូរខ្សែកោងចរិតលក្ខណៈដីបានយ៉ាងលម្អិត។ | ទាមទារឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍ពិសេស និងប្រើរយៈពេលយូររហូតដល់សំណើមដីឈានដល់តុល្យភាព (Equilibrium)។ | កំណត់បានកម្រិតសំណើមដីនៅចំណុចសមត្ថភាពផ្ទុក (Field Capacity) គឺ ០.១២ សម្រាប់ Korat និង ០.១៨ សម្រាប់ Roi-et។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារការរួមបញ្ចូលគ្នារវាងឧបករណ៍វាស់ស្ទង់នៅទីវាល និងបរិក្ខារមន្ទីរពិសោធន៍ដីកម្រិតស្តង់ដារ ដែលតម្រូវឱ្យមានការវិនិយោគមធ្យមទៅខ្ពស់លើសម្ភារៈ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងតំបន់ភាគឦសាននៃប្រទេសថៃ (ឆ្នាំ១៩៩៦) ផ្តោតលើស៊េរីដី Korat និង Roi-et ។ ទោះបីជាទិន្នន័យមានចំណាស់បន្តិចក្តី ប៉ុន្តែវាមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារខេត្តភាគពាយ័ព្យ (ដូចជា បន្ទាយមានជ័យ ឧត្តរមានជ័យ និងសៀមរាប) មានលក្ខណៈភូមិសាស្ត្រ អាកាសធាតុ និងប្រភេទដីស្រដៀងគ្នានេះយ៉ាងខ្លាំង។
វិធីសាស្ត្រ និងលទ្ធផលនៃការសិក្សានេះអាចយកមកអនុវត្តដោយផ្ទាល់ក្នុងការអភិវឌ្ឍប្រព័ន្ធកសិកម្ម និងធារាសាស្ត្រនៅប្រទេសកម្ពុជា។
ការយកគំរូតាមវិធីសាស្ត្រវាស់ស្ទង់នេះ នឹងជួយស្ថាប័នកម្ពុជាធ្វើផែនការប្រព័ន្ធស្រោចស្រពបានច្បាស់លាស់ និងជៀសវាងការខាតបង់ថវិកាលើការគ្រប់គ្រងទឹកខុសបច្ចេកទេស។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Saturated hydraulic conductivity (កម្រិតចម្លងធារាសាស្ត្រក្នុងសភាពឆ្អែតទឹក) | ជារង្វាស់ដែលបង្ហាញពីល្បឿននៃចលនាទឹកដែលអាចហូរឆ្លងកាត់រន្ធប្រហោងនៃដី នៅពេលដែលរន្ធប្រហោងទាំងអស់នៃដីនោះពេញទៅដោយទឹក (ឆ្អែតទឹកទាំងស្រុង)។ | ដូចជាការវាស់ល្បឿនទឹកដែលហូរចេញពីបំពង់ទីបដែលពោរពេញដោយដីខ្សាច់ ធៀបនឹងដីឥដ្ឋ នៅពេលយើងចាក់ទឹកចូលពេញ។ |
| Infiltration rate (អត្រាជ្រាបទឹកចូលក្នុងដី) | គឺជាល្បឿនដែលទឹកនៅលើផ្ទៃដីជ្រាបចូលទៅក្នុងទម្រង់ដីខាងក្រោម ដែលជាកត្តាសំខាន់សម្រាប់កំណត់បរិមាណទឹកហូរលើដី (Runoff) និងការដក់ទឹក។ | ដូចជាល្បឿនដែលអេប៉ុងបូមយកទឹកដែលកំពប់នៅលើតុ។ |
| Soil water characteristic curves (ខ្សែកោងចរិតលក្ខណៈទឹកក្នុងដី) | ជាក្រាហ្វដែលបង្ហាញពីទំនាក់ទំនងរវាងបរិមាណទឹកដែលមានក្នុងដី និងកម្លាំងដែលដីទាញទប់ទឹកនោះ (សក្តានុពលទឹក) ដែលប្រាប់យើងពីការលំបាក ឬងាយស្រួលសម្រាប់រុក្ខជាតិក្នុងការស្រូបយកទឹកទៅប្រើប្រាស់។ | ដូចជាតារាងដែលបង្ហាញពីកម្លាំងដែលអ្នកត្រូវប្រើដើម្បីច្របាច់យកទឹកចេញពីអេប៉ុងដែលសើមខ្លាំង ធៀបនឹងអេប៉ុងដែលជិតស្ងួត។ |
| Field capacity (សមត្ថភាពផ្ទុកទឹករបស់ដី / ចំណុចសំណើមដីឆ្អែត) | ជាបរិមាណទឹកដែលនៅសេសសល់ក្នុងដី បន្ទាប់ពីទឹកដែលលើសត្រូវបានស្រកចុះអស់ដោយសារទំនាញផែនដី (ជាធម្មតា ២ ទៅ ៣ ថ្ងៃក្រោយពេលភ្លៀងធ្លាក់ ឬស្រោចស្រពជោក)។ វាជាកម្រិតទឹកដ៏ល្អបំផុតសម្រាប់រុក្ខជាតិ។ | ដូចជាទឹកដែលនៅតោងជាប់នឹងសម្លៀកបំពាក់របស់អ្នក បន្ទាប់ពីអ្នកលើកវាចេញពីធុងទឹក ហើយទុកឱ្យស្រក់ទឹកតក់ៗអស់។ |
| Permanent wilting point (ចំណុចស្រពោនអចិន្ត្រៃយ៍) | ជាកម្រិតសំណើមដីទាបបំផុត ដែលកម្លាំងទាញរបស់ដីមានទំហំធំធេងពេក រហូតដល់ឫសរុក្ខជាតិមិនអាចស្រូបយកទឹកបានទៀតទេ ទោះបីជាមានទឹកតិចតួចក្នុងដីក៏ដោយ បណ្តាលឱ្យរុក្ខជាតិស្រពោននិងងាប់។ | ដូចជាពេលដែលទឹកក្នុងកែវនៅសល់តិចតួចពេក រហូតដល់បំពង់បឺតមិនអាចបឺតយកបាន ទោះអ្នកខំប្រឹងបឺតយ៉ាងណាក៏ដោយ។ |
| Bulk density (ដង់ស៊ីតេដុំដី) | គឺជារង្វាស់នៃម៉ាសរបស់ដីស្ងួតក្នុងមួយឯកតាមាឌសរុប (រួមទាំងរន្ធប្រហោងខ្យល់និងទឹកក្នុងដី) ដែលត្រូវបានគេប្រើសម្រាប់វាយតម្លៃភាពហាប់ណែនរបស់ដី និងភាពងាយស្រួលសម្រាប់ការចាក់ឫស។ | ដូចជាការថ្លឹងទម្ងន់នំប៉័ងមួយដុំពេញ ដើម្បីដឹងថាតើវាហាប់ណែនប៉ុនណា បើធៀបនឹងនំប៉័ងមួយដុំទៀតដែលមានទំហំប៉ុនគ្នា។ |
| Total porosity (កម្រិតសរុបនៃរន្ធប្រហោងដី) | គឺជាភាគរយនៃមាឌសរុបរបស់ដីដែលជាចន្លោះប្រហោង (មិនមែនជាភាគល្អិតរឹង) ដែលចន្លោះទាំងនេះដើរតួជាកន្លែងសម្រាប់ផ្ទុកខ្យល់ និងទឹកនៅក្នុងដី។ | ដូចជាទំហំនៃរន្ធតូចៗទាំងអស់នៅក្នុងអេប៉ុងបូកបញ្ចូលគ្នា ធៀបនឹងទំហំអេប៉ុងទាំងមូល។ |
| Hanging column method (វិធីសាស្ត្រព្យួរជួរឈរ) | ជាបច្ចេកទេសមន្ទីរពិសោធន៍ប្រើសម្រាប់វាស់សំណើមដីនៅកម្រិតសក្តានុពលទឹកខ្ពស់ (ជិតឆ្អែតទឹក) ដោយប្រើជួរឈរទឹកដើម្បីបង្កើតសម្ពាធអវិជ្ជមាន (កម្លាំងបឺត) ទៅលើសំណាកដី។ | ដូចជាការប្រើបំពង់ទុយោដើម្បីបឺតទឹកចេញពីអាងដោយប្រើទំនាញផែនដី ដើម្បីដឹងថាដីអាចទប់ទល់នឹងកម្លាំងបឺតនោះបានប៉ុនណា។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
