បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះវាយតម្លៃពីឥទ្ធិពលនៃកាលបរិច្ឆេទសាបព្រួស និងបរិមាណជីអាសូតទៅលើទិន្នផល សកម្មភាពចាប់យកអាសូត (Nitrogen fixation) និងការលូតលាស់របស់រុក្ខជាតិ Lupinus albus L. ប្រភេទ Kievskij Mutant។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការពិសោធន៍នេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅកសិដ្ឋាន Sonning នៃសាកលវិទ្យាល័យ Reading ចក្រភពអង់គ្លេស ដោយប្រើប្រាស់ប្លង់ពិសោធន៍បែប Split plot design។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Early Sowing (Mid-March) ការសាបព្រួសលឿន (ពាក់កណ្តាលខែមីនា) |
ដំណាំអាចប្រមូលផលបានលឿនជាងមុន។ | រុក្ខជាតិជួបប្រទះការចេញផ្កាលឿនពេកដោយសារភាពត្រជាក់ (Excessive vernalization) ដែលធ្វើឱ្យដើមទាប មែកតិច ស្លឹកឆាប់ចាស់ និងសកម្មភាពចាប់យកអាសូតទាប។ | ទិន្នផលគ្រាប់ទទួលបានចន្លោះពី ១.៥ ទៅ ២.៧ តោន/ហិកតា ហើយសកម្មភាពចាប់យកអាសូតមានត្រឹមតែ ១/៤ នៃការសាបព្រួសយឺត។ |
| Late Sowing (Early April) ការសាបព្រួសយឺត (ដើមខែមេសា) |
ជៀសវាងបញ្ហា Vernalization ធ្វើឱ្យដើមលូតលាស់បានល្អ មែកច្រើន ស្លឹកក្រចាស់ និងបង្កើនសមត្ថភាពចាប់យកអាសូតបានខ្ពស់។ | ត្រូវការពេលវេលាយូរជាងមុនបន្តិចដើម្បីឈានដល់វគ្គប្រមូលផល និងអាចប្រឈមនឹងកង្វះទឹកប្រសិនបើមិនមានភ្លៀង។ | ទិន្នផលគ្រាប់ទទួលបានខ្ពស់ចន្លោះពី ៣.២ ទៅ ៣.៩ តោន/ហិកតា (កើនឡើងទ្វេដងលើទិន្នផលមែក និង ៥០% លើដើមមេ)។ |
| Nitrogen Fertilizer Application at Sowing ការប្រើប្រាស់ជីអាសូតនៅពេលសាបព្រួស (២០ ទៅ ៨០ គ.ក្រ/ហិកតា) |
អាចជួយជំរុញការលូតលាស់នៅដំណាក់កាលដំបូង មុនពេលប្រព័ន្ធឫសអាចចាប់យកអាសូតដោយខ្លួនឯងបាន។ | មិនមានឥទ្ធិពលជាដុំកំភួនលើទិន្នផលសរុបនោះទេ ហើយការប្រើប្រាស់ច្រើនពេកអាចកាត់បន្ថយការកកើតដុំពកឫស (Nodule dry weight) និងសកម្មភាពចាប់យកអាសូត។ | គ្មានការឆ្លើយតបគួរឱ្យកត់សម្គាល់លើទិន្នផលសរុបទេ ប៉ុន្តែកម្រិត ៨០ គ.ក្រ/ហិកតា បានធ្វើឱ្យសកម្មភាពចាប់យកអាសូតធ្លាក់ចុះទាបបំផុត។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះទាមទារនូវឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍កម្រិតខ្ពស់ និងធាតុចូលកសិកម្មជាក់លាក់សម្រាប់ការវិភាគជីវគីមី និងការដាំដុះ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅចក្រភពអង់គ្លេសក្នុងឆ្នាំ ១៩៧៨ ដោយផ្តោតលើរុក្ខជាតិអាកាសធាតុត្រជាក់ និងឥទ្ធិពលនៃការចេញផ្កាដោយសារភាពត្រជាក់ (Vernalization)។ លទ្ធផលជាក់លាក់អំពីសីតុណ្ហភាពនេះមិនអាចអនុវត្តផ្ទាល់នៅប្រទេសកម្ពុជាដែលមានអាកាសធាតុត្រូពិចនោះទេ ប៉ុន្តែវិធីសាស្ត្រវាស់ស្ទង់ការចាប់យកអាសូតគឺមានតម្លៃខ្លាំងសម្រាប់ការស្រាវជ្រាវដំណាំសណ្តែកនៅកម្ពុជា។
ទោះបីជាដំណាំ Lupinus albus មិនមែនជាដំណាំដាំដុះនៅកម្ពុជាក៏ដោយ ប៉ុន្តែវិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវនៃការបន្សាំកាលបរិច្ឆេទសាបព្រួស និងការចាប់យកអាសូតអាចផ្តល់ប្រយោជន៍យ៉ាងច្រើនដល់វិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា។
ការយល់ដឹងពីអន្តរកម្មរវាងអាកាសធាតុ (កាលបរិច្ឆេទដាំដុះ) និងកម្រិតជីអាសូត គឺជាគន្លឹះក្នុងការបង្កើនទិន្នផលដំណាំអំបូរពារ (Legumes) និងលើកកម្ពស់កសិកម្មប្រកបដោយនិរន្តរភាពនៅកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Vernalization (ការជំរុញការចេញផ្កាដោយសីតុណ្ហភាពត្រជាក់) | ដំណើរការដែលរុក្ខជាតិត្រូវបានជំរុញឱ្យចេញផ្កាលឿនជាងធម្មតាបន្ទាប់ពីវាបានទទួលរងនូវសីតុណ្ហភាពត្រជាក់ក្នុងរយៈពេលមួយ ដែលជារឿយៗធ្វើឱ្យរុក្ខជាតិបញ្ចប់ការលូតលាស់ដើមនិងស្លឹកលឿនពេក ហើយផ្តល់ទិន្នផលទាប ប្រសិនបើមិនទាន់ដល់ពេលវេលាសមស្រប។ | ដូចជាការដាក់ម៉ោងរោទ៍ឱ្យរុក្ខជាតិដឹងថា រដូវរងាបានបញ្ចប់ហើយ ដល់ពេលត្រូវប្រញាប់ចេញផ្កា ទោះបីជាដើមវានៅតូចក៏ដោយ។ |
| Nitrogen fixation (ការចាប់យកអាសូត) | ដំណើរការជីវសាស្ត្រដែលបាក់តេរី (ដូចជា Rhizobium) នៅក្នុងដុំពកឫសរបស់រុក្ខជាតិអំបូរពារ (Legumes) ទាញយកឧស្ម័នអាសូតពីបរិយាកាស មកបំប្លែងជាសមាសធាតុអាសូតដែលរុក្ខជាតិអាចស្រូបយកទៅប្រើប្រាស់សម្រាប់ការលូតលាស់បាន។ | ដូចជារោងចក្រខ្នាតតូចនៅក្រោមដីដែលទាញយកខ្យល់អាកាសទទេរមកផលិតជាជីធម្មជាតិសម្រាប់ផ្តល់ឱ្យរុក្ខជាតិ។ |
| Acetylene reduction test (តេស្តកាត់បន្ថយអាសេទីឡែន) | វិធីសាស្ត្រប្រយោលនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ ដែលប្រើប្រាស់ឧស្ម័នអាសេទីឡែន (Acetylene) ដើម្បីវាស់ស្ទង់អត្រា ឬសមត្ថភាពរបស់អង់ស៊ីម Nitrogenase របស់បាក់តេរីក្នុងការចាប់យកអាសូត ដោយវាស់បរិមាណឧស្ម័នអេទីឡែន (Ethylene) ដែលវាបានបង្កើតជំនួសវិញ។ | ដូចជាការផ្តល់វត្ថុធាតុដើមសាកល្បងឱ្យម៉ាស៊ីនមួយដំណើរការ ដើម្បីវាស់ថាតើវាកំពុងធ្វើការបានលឿនប៉ុណ្ណា។ |
| Split plot design (ប្លង់ពិសោធន៍បែបបំបែកឡូត៍) | ការរចនាប្លង់ពិសោធន៍កសិកម្ម ដែលកត្តាសំខាន់មួយ (ឧទាហរណ៍៖ កាលបរិច្ឆេទសាបព្រួស) ត្រូវបានអនុវត្តលើផ្ទៃដីធំ (Main plot) ហើយកត្តាបន្ទាប់បន្សំ (ឧទាហរណ៍៖ កម្រិតជីផ្សេងៗគ្នា) ត្រូវបានអនុវត្តលើផ្ទៃដីតូចៗខាងក្នុងផ្ទៃដីធំនោះ (Sub-plot) ដើម្បីងាយស្រួលអនុវត្តនិងវិភាគអន្តរកម្ម។ | ដូចជាការបែងចែកដីចម្ការធំមួយជាពីរផ្នែកសម្រាប់សាកល្បងរដូវដាំដុះ រួចកាត់ដីនីមួយៗនោះជាប្រឡោះតូចៗបន្ថែមទៀត ដើម្បីសាកល្បងកម្រិតជីខុសៗគ្នា។ |
| Senescence (ភាពចាស់ជរារបស់រុក្ខជាតិ) | ដំណាក់កាលចុងក្រោយនៃការលូតលាស់របស់រុក្ខជាតិ ឬសរីរាង្គរុក្ខជាតិ (ដូចជាស្លឹក) ដែលពួកវាចាប់ផ្តើមប្រែពណ៌ ស្វិតស្រពោន និងបាត់បង់មុខងារជីវសាស្ត្រ (ដូចជាការធ្វើរស្មីសំយោគ) ឈានទៅរកការងាប់បន្តិចម្តងៗ។ | ដូចជាមនុស្សដែលចូលដល់វ័យជរា កម្លាំងចុះខ្សោយ និងលែងអាចធ្វើការងារបានដូចមុន។ |
| Kjeldahl digestion (វិធីសាស្ត្ររំលាយ Kjeldahl) | ដំណើរការគីមីវិភាគមួយដែលប្រើប្រាស់អាស៊ីតស៊ុលហ្វួរីកខ្លាំងនិងកម្តៅ ដើម្បីរំលាយសំណាកសរីរាង្គ (ដូចជារុក្ខជាតិ ឬដី) ក្នុងគោលបំណងបំប្លែងអាសូតសរីរាង្គទៅជាអាម៉ូញ៉ូម ដើម្បីគណនារកបរិមាណអាសូតសរុប។ | ដូចជាការរំលាយនំមួយដុំតាមរយៈកម្តៅ និងសារធាតុគីមី ដើម្បីចង់ដឹងថាតើមានជាតិប្រូតេអ៊ីនប៉ុន្មានលាក់នៅក្នុងនំនោះ។ |
| Nodule (ដុំពកឫស) | ដុំសាច់តូចៗដែលដុះនៅលើឫសរបស់រុក្ខជាតិអំបូរពារ (Legumes) ដែលបង្កើតឡើងដោយសារប្រតិកម្មរវាងឫសរុក្ខជាតិ និងបាក់តេរី ដែលជាទីតាំងសម្រាប់បាក់តេរីរស់នៅ និងចាប់យកអាសូតពីខ្យល់។ | ដូចជាផ្ទះឬបន្ទប់ធ្វើការតូចៗនៅលើឫសរុក្ខជាតិ ដែលរុក្ខជាតិសង់ឡើងសម្រាប់ឱ្យបាក់តេរីរស់នៅ និងផលិតជីឱ្យខ្លួន។ |
| Inoculum (សារធាតុចម្លងបាក់តេរីល្អ) | សារធាតុដែលផ្ទុកទៅដោយបាក់តេរីមានប្រយោជន៍នៅរស់ (ដូចជាបាក់តេរី Rhizobium) ដែលគេយកទៅប្រឡាក់ជាមួយគ្រាប់ពូជ ឬដាក់ចូលក្នុងដីមុនពេលដាំដុះ ដើម្បីធានាថារុក្ខជាតិនឹងមានបាក់តេរីគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់បង្កើតដុំពកឫស។ | ដូចជាការញ៉ាំយ៉ាអួដែលមានបាក់តេរីល្អ ដើម្បីជួយបញ្ជូនទ័ពបាក់តេរីទៅឱ្យពោះវៀនរំលាយអាហារបានល្អ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
