បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះស្រាវជ្រាវពីឥទ្ធិពលនៃការកំណត់ដង់ស៊ីតេដាំដុះ និងកម្រិតនៃការប្រើប្រាស់ជីអាសូត ទៅលើទិន្នផលនិងគុណភាពនៃស័រហ្គាំចំណីសត្វ Sorghum bicolor L. Moench ក្នុងគោលបំណងបង្កើនប្រសិទ្ធភាពផលិតកម្មកសិកម្មប្រកបដោយនិរន្តរភាពនៅតំបន់ពាក់កណ្តាលស្ងួត។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សាត្រូវបានធ្វើឡើងតាមរយៈការរចនាបែបប្លុកចៃដន្យពេញលេញ (Randomized Completely Block Design - RCBD) តាមទម្រង់ Split-plot factorial ក្នុងរយៈពេលពីរឆ្នាំ (២០០៩-២០១០) ដោយមាន ៤ ការចម្លង (Replications)។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| High Plant Density (400,000 plants/ha) ការដាំដុះក្នុងដង់ស៊ីតេខ្ពស់ (៤០០,០០០ ដើម/ហត) |
បង្កើនទិន្នផលចំណីស្រស់ និងចំណីស្ងួតបានខ្ពស់បំផុត ព្រមទាំងផ្តល់កម្ពស់ដើម និងសន្ទស្សន៍ផ្ទៃស្លឹក (LAI) ល្អសម្រាប់ការផលិតជីវម៉ាស។ | កាត់បន្ថយទិន្នផលគ្រាប់ពូជ ទម្ងន់គ្រាប់ ធ្វើឱ្យដើមតូចជាងមុន និងមានការប្រកួតប្រជែងសារធាតុចិញ្ចឹមរវាងរុក្ខជាតិខ្ពស់។ | ទិន្នផលចំណីស្រស់ទទួលបាន ១៦៩.៣០ តោន/ហត និងទិន្នផលចំណីស្ងួត ១០.៩៧ តោន/ហត។ |
| Optimal Nitrogen Fertilizer (160 kg N/ha) ការប្រើប្រាស់ជីអាសូតកម្រិតល្អបំផុត (១៦០ គ.ក្រ អាសូត/ហត) |
ផ្តល់ទិន្នផលគ្រាប់ពូជខ្ពស់បំផុត និងបង្កើនភាគរយប្រូតេអ៊ីនក្នុងចំណីសត្វបានល្អប្រសើរ ដែលធានាបានទាំងបរិមាណ និងគុណភាព។ | ទាមទារការវិនិយោគលើថ្លៃដើមជីគីមី ហើយការប្រើប្រាស់លើសពីកម្រិតនេះ (ឧ. ២៤០ គ.ក្រ/ហត) មិនផ្តល់ផលចំណេញដល់ទិន្នផលគ្រាប់នោះទេ។ | ទិន្នផលគ្រាប់ ៧.១៨ តោន/ហត និងភាគរយប្រូតេអ៊ីន ១១.១៧%។ |
| Low Plant Density (250,000 plants/ha) ការដាំដុះក្នុងដង់ស៊ីតេទាប (២៥០,០០០ ដើម/ហត) |
ផ្តល់ទិន្នផលគ្រាប់ពូជច្រើនបំផុតក្នុងមួយកញ្ចុំ ទម្ងន់គ្រាប់ធ្ងន់ ទំហំដើមធំល្អ និងមានភាគរយផេះ (Ash percentage) ខ្ពស់។ | ទទួលបានទិន្នផលជីវម៉ាស ឬចំណីស្រស់/ស្ងួត ទាបបំផុត បើធៀបនឹងការដាំដុះក្នុងដង់ស៊ីតេខ្ពស់ជាងនេះ។ | ទិន្នផលគ្រាប់ ៥.៥៨ តោន/ហត (សម្រាប់កម្រិតដង់ស៊ីតេ) និងទម្ងន់ ១ពាន់គ្រាប់ ៧.៧២ ក្រាម។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារធនធានកសិកម្មស្តង់ដាររួមមាន ដីស្រែពិសោធន៍ ជីគីមី ប្រព័ន្ធទឹក និងចំណេះដឹងផ្នែកក្សេត្រសាស្ត្រមូលដ្ឋាន។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅតំបន់ Isfahan ប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ ក្នុងរយៈកម្ពស់ ១៥៧០ ម៉ែត្រ ដែលមានអាកាសធាតុពាក់កណ្តាលស្ងួត (Semi-arid) និងមានប្រភេទដីល្បាយឥដ្ឋ (Silty Clay) ក្នុងចន្លោះឆ្នាំ ២០០៩-២០១០។ ទិន្នន័យនេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារស័រហ្គាំគឺជាដំណាំដែលធន់នឹងភាពរាំងស្ងួត និងអាចដាំដុះបានល្អនៅតំបន់ដែលខ្វះខាតទឹកក្នុងរដូវប្រាំង ដែលជាដំណោះស្រាយជំនួសដំណាំពោតចំណីសត្វនៅពេលអាកាសធាតុប្រែប្រួល។
បច្ចេកទេសក្នុងការគ្រប់គ្រងដង់ស៊ីតេ និងកម្រិតជីអាសូតនេះ មានអត្ថប្រយោជន៍ និងសក្តានុពលខ្ពស់សម្រាប់ការអនុវត្តជាក់ស្តែងនៅកម្ពុជា។
តាមរយៈការអនុវត្តកម្រិតជីអាសូត និងដង់ស៊ីតេដាំដុះឱ្យបានត្រឹមត្រូវ កសិករនិងអ្នកស្រាវជ្រាវកម្ពុជាអាចធានាបាននូវសន្តិសុខចំណីសត្វ និងកាត់បន្ថយហានិភ័យនៃគ្រោះរាំងស្ងួតបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Sorghum bicolor L. Moench (ស័រហ្គាំចំណីសត្វ) | ជាប្រភេទរុក្ខជាតិពពួកស្មៅដែលគេដាំសម្រាប់យកគ្រាប់ និងកាត់ដើមឬស្លឹកធ្វើជាចំណីសត្វ (Forage) ដោយសារវាមានភាពធន់នឹងការរាំងស្ងួត និងអាចលូតលាស់បានល្អនៅតំបន់មានអាកាសធាតុក្តៅ។ | វាមានលក្ខណៈស្រដៀងនឹងដើមពោតដែរ តែវាមានកញ្ចុំគ្រាប់នៅចុងកំពូល ហើយគេច្រើនដាំវាឱ្យគោឬសត្វពាហនៈស៊ី។ |
| Leaf Area Index (LAI) (សន្ទស្សន៍ផ្ទៃស្លឹក) | ជារង្វាស់នៃក្រឡាផ្ទៃសរុបនៃស្លឹករុក្ខជាតិធៀបនឹងក្រឡាផ្ទៃដីដែលវាដុះ ដែលបង្ហាញពីសមត្ថភាពរបស់ដំណាំក្នុងការស្រូបយកពន្លឺព្រះអាទិត្យដើម្បីធ្វើរស្មីសំយោគបង្កើតការលូតលាស់។ | ស្រមៃថាអ្នកយកស្លឹកឈើទាំងអស់នៅលើដើមមួយទៅក្រាលលើដី តើវាអាចគ្របដណ្ដប់លើដីនោះបានប៉ុន្មានជាន់។ |
| Prussic acid (អាស៊ីតព្រូស៊ីក) | ជាសមាសធាតុគីមីមានជាតិពុលម្យ៉ាង (Cyanide) ដែលអាចកកើតមានក្នុងស្លឹកនិងដើមស័រហ្គាំនៅពេលវានៅខ្ចី ឬនៅពេលរុក្ខជាតិរងភាពតានតឹង (ដូចជារាំងស្ងួត) ដែលអាចធ្វើឱ្យសត្វពាហនៈពុលស្លាប់បានប្រសិនបើស៊ីច្រើន។ | ដូចជាថ្នាំបំពុលដែលរុក្ខជាតិបង្កើតឡើងដោយខ្លួនឯងដើម្បីការពារខ្លួនពីសត្វស៊ីស្លឹក នៅពេលវានៅតូច ឬខ្សោយ។ |
| Randomized Completely Block Design (RCBD) (ការរចនាប្លុកចៃដន្យពេញលេញ) | ជាវិធីសាស្ត្ររៀបចំការពិសោធន៍កសិកម្ម ដោយបែងចែកដីជាប្លុកៗ ហើយដាក់កត្តាពិសោធន៍ (ដូចជាពូជ ឬជី) ចូលទៅក្នុងប្លុកនីមួយៗដោយចៃដន្យ ដើម្បីកាត់បន្ថយភាពលម្អៀងដែលបណ្តាលមកពីគុណភាពដីខុសគ្នា។ | ដូចជាការបែងចែកសិស្សពូកែនិងខ្សោយឱ្យចូលរៀនក្នុងថ្នាក់ផ្សេងៗគ្នាដោយការចាប់ឆ្នោត ដើម្បីធានាថាការប្រឡងប្រជែងមានភាពយុត្តិធម៌។ |
| Split-plot factorial design (ការរចនាបែបបំបែកឡូត៍ពិសោធន៍) | ជាទម្រង់នៃការរៀបចំការពិសោធន៍ ដែលកត្តាមួយត្រូវបានអនុវត្តលើផ្ទៃដីធំ (Main plot) ហើយកត្តាផ្សេងទៀតត្រូវបានអនុវត្តលើផ្ទៃដីតូចៗខាងក្នុង (Subplot) ដើម្បីងាយស្រួលក្នុងការគ្រប់គ្រងការដាំដុះជាក់ស្តែងលើទីវាល។ | ដូចជាការបែងចែកចម្ការធំមួយជាដីកွက်ៗសម្រាប់ដាំដំណាំផ្សេងគ្នា រួចក្នុងដីកွက်នីមួយៗនោះគេបែងចែកជាជួរតូចៗដើម្បីសាកល្បងដាក់ជីខុសៗគ្នា។ |
| Panicle (កញ្ចុំគ្រាប់ ឬកួរ) | ជាផ្នែកចុងខាងលើបង្អស់នៃដើមស័រហ្គាំ ឬស្រូវ ដែលមានបែកមែកជាច្រើន និងជាកន្លែងដែលផ្កា ឬគ្រាប់ប្រមូលផ្តុំគ្នាក្លាយជាទិន្នផល។ | ដូចជាកួរស្រូវដែលផ្ទុកទៅដោយគ្រាប់ស្រូវរាប់រយគ្រាប់នៅផ្នែកចុងនៃដើមស្រូវ។ |
| Sodium Adsorption Ratio (SAR) (អត្រាស្រូបយកសូដ្យូម) | ជារង្វាស់ដែលបង្ហាញពីកម្រិតនៃជាតិសូដ្យូម (អំបិល) នៅក្នុងទឹកឬដី ធៀបនឹងកាល់ស្យូមនិងម៉ាញេស្យូម ដែលគេប្រើដើម្បីវាយតម្លៃថាតើទឹកនោះមានសុវត្ថិភាពសម្រាប់ការស្រោចស្រព ឬអាចធ្វើឱ្យខូចរចនាសម្ព័ន្ធដី។ | ដូចជាការពិនិត្យមើលកម្រិតជាតិប្រៃក្នុងទឹកស៊ុប បើប្រៃពេក (សូដ្យូមខ្ពស់) វានឹងមិនល្អសម្រាប់សុខភាព ឬសម្រាប់ការលូតលាស់របស់រុក្ខជាតិឡើយ។ |
| Tillers per plant (ចំនួនខ្នែង ឬការបែកគុម្ព) | ចំនួនដើមបន្ថែមដែលដុះចេញពីគល់នៃដើមចម្បងរបស់រុក្ខជាតិពពួកស្មៅ ដែលអាចជួយបង្កើនទិន្នផលសរុប ប៉ុន្តែចំនួននេះអាចថយចុះប្រសិនបើដាំក្នុងដង់ស៊ីតេញឹកពេក។ | ដូចជាកូនដើមចេកតូចៗដែលដុះបែកចេញពីគល់នៃដើមចេកធំអញ្ចឹងដែរ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
