បញ្ហា (The Problem)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះសិក្សាពីឥទ្ធិពលនៃពូជសណ្តែកសៀងផ្សេងៗគ្នា និងកម្រិតជីអាសូតទៅលើការលូតលាស់ និងទិន្នផលរបស់វានៅពេលដាំដុះក្នុងលក្ខខណ្ឌដីឆ្អែតទឹក (Saturated Soil Culture) និងការដាំចន្លោះជួរជាមួយស្រូវ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សានេះត្រូវបានអនុវត្តតាមរយៈការពិសោធន៍ចំនួនពីរក្នុងរដូវវស្សា និងរដូវប្រាំង ដោយប្រើប្រាស់ប្លង់ពិសោធន៍បែប Split-split plot design ជាមួយនឹងការចម្លងចំនួន៣ដង។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Monoculture Soybean under Saturated Soil Culture (SSC) ការដាំសណ្តែកសៀងជាដំណាំទោលក្នុងលក្ខខណ្ឌដីឆ្អែតទឹក |
ផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់ជាងការដាំលាយជាមួយស្រូវ (ទាំងចំនួនផ្លែ ជីវម៉ាស និងទម្ងន់គ្រាប់) ទាំងក្នុងរដូវវស្សា និងរដូវប្រាំង។ | ទាមទារការរៀបចំដី និងប្រព័ន្ធបញ្ចេញបញ្ចូលទឹកឱ្យបានត្រឹមត្រូវ។ កសិករមិនទទួលបានប្រភពចំណូលបន្ថែមពីដំណាំផ្សេងក្នុងទីតាំងតែមួយនោះទេ។ | ផ្តល់ទិន្នផល ២.០៣ តោន/ហិកតា ក្នុងរដូវវស្សា និង ១.១០ តោន/ហិកតា ក្នុងរដូវប្រាំង (ខ្ពស់ជាងការដាំចន្លោះជួរ)។ |
| Soybean-Rice Intercropping under SSC ការដាំសណ្តែកសៀងចន្លោះជួរស្រូវក្នុងលក្ខខណ្ឌដីឆ្អែតទឹក |
អាចទាញយកអត្ថប្រយោជន៍ពីការប្រើប្រាស់ផ្ទៃដីចម្រុះ ដោយទទួលបានទិន្នផលទាំងស្រូវ និងសណ្តែកសៀងក្នុងពេលតែមួយ។ | ទិន្នផលសណ្តែកសៀងធ្លាក់ចុះគួរឱ្យកត់សម្គាល់ដោយសារការប្រកួតប្រជែង (Competition) ជាមួយស្រូវក្បែរនោះ ទាំងពន្លឺ និងសារធាតុចិញ្ចឹម។ | ផ្តល់ទិន្នផលត្រឹមតែ ១.៧៨ តោន/ហិកតា ក្នុងរដូវវស្សា និង ០.៨១ តោន/ហិកតា ក្នុងរដូវប្រាំង។ |
| Application of Nitrogen Fertilizer (0 - 125 kg N/ha) ការប្រើប្រាស់ជីអាសូតក្នុងកម្រិតផ្សេងៗគ្នា |
ជាទូទៅជីអាសូតជួយជំរុញការលូតលាស់រុក្ខជាតិក្នុងលក្ខខណ្ឌដីធម្មតាដែលខ្វះសារធាតុចិញ្ចឹម។ | គ្មានប្រសិទ្ធភាពសោះក្នុងការបង្កើនទិន្នផលសណ្តែកសៀងក្នុងលក្ខខណ្ឌដីឆ្អែតទឹក ដែលនាំឱ្យខាតបង់ថវិកាដោយឥតប្រយោជន៍។ | ការប្រើប្រាស់ជីអាសូតរហូតដល់ ១២៥ គ.ក/ហិកតា មិនបានធ្វើឱ្យទិន្នផលសណ្តែកសៀងកើនឡើងខុសពីការមិនប្រើជី (០ គ.ក/ហិកតា) ឡើយ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តបច្ចេកទេសដីឆ្អែតទឹក (SSC) មិនតម្រូវឱ្យចំណាយលើជីអាសូតទេ ប៉ុន្តែទាមទារការវិនិយោគកម្លាំងពលកម្មលើការរៀបចំប្រព័ន្ធទឹក និងការថែទាំកម្ពស់ទឹកជាប្រចាំ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានអនុវត្តនៅស្ថានីយស្រាវជ្រាវកសិកម្មខេត្ត Chai Nat ប្រទេសថៃ ដែលប្រើប្រាស់ប្រភេទដីឥដ្ឋធ្ងន់ (Heavy clay soil) និងពូជជាក់លាក់ប្រចាំតំបន់។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ការស្រាវជ្រាវនេះផ្តល់ជាមូលដ្ឋានគ្រឹះដ៏ល្អ ប៉ុន្តែទាមទារឱ្យមានការសាកល្បងបន្ថែមលើប្រភេទដីផ្សេងៗទៀត (ដូចជាដីល្បាយខ្សាច់ ឬដីលិចទឹកនៅតំបន់បឹងទន្លេសាប) ដើម្បីបញ្ជាក់ពីប្រសិទ្ធភាពពេញលេញនៃការចាប់យកអាសូតតាមបែបធម្មជាតិ។
បច្ចេកទេសដាំដុះក្នុងលក្ខខណ្ឌដីឆ្អែតទឹក (SSC) ដោយមិនចាំបាច់ពឹងផ្អែកលើជីអាសូតនេះ មានសក្តានុពលខ្ពស់ខ្លាំងសម្រាប់ការអនុវត្តនៅក្នុងតំបន់កសិកម្មនៃប្រទេសកម្ពុជា។
ជារួម បច្ចេកទេសនេះផ្តល់នូវអត្ថប្រយោជន៍ទ្វេរដងគឺ ការសន្សំសំចៃថ្លៃជីអាសូត និងការធានាបាននូវទិន្នផលខ្ពស់ នៅតាមតំបន់ដែលកសិករអាចគ្រប់គ្រងកម្ពស់ទឹកបានល្អ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Saturated Soil Culture (ការដាំដុះក្នុងលក្ខខណ្ឌដីឆ្អែតទឹក) | ជាវិធីសាស្ត្រដាំដុះដោយរក្សាកម្រិតទឹកក្រោមដីឱ្យនៅថេរ (ជាទូទៅនៅក្រោមផ្ទៃដីបន្តិច) ដើម្បីឱ្យដីមានសំណើមជានិច្ចដោយមិនលិចជាំដល់គល់រុក្ខជាតិ ដែលជួយឱ្យរុក្ខជាតិមានទឹកប្រើប្រាស់ជាប់រហូត។ | ដូចជាការទុកអេប៉ុងឱ្យជក់ទឹកពេញជានិច្ច តែមិនឱ្យលិចបាតធុង ដើម្បីឱ្យឫសរុក្ខជាតិអាចបឺតជញ្ជក់ទឹកបានគ្រប់ពេល។ |
| Nitrogen fixation (ការចាប់យកអាសូតពីបរិយាកាស) | ជាដំណើរការជីវសាស្ត្រដែលបាក់តេរីនៅក្នុងដុំឫសសណ្តែក ទាញយកឧស្ម័នអាសូតពីខ្យល់មកបំប្លែងជាសារធាតុចិញ្ចឹម (ជីធម្មជាតិ) សម្រាប់ឱ្យរុក្ខជាតិលូតលាស់ដោយមិនបាច់ពឹងផ្អែកលើជីគីមី។ | ដូចជារុក្ខជាតិមានរោងចក្រផលិតជីខ្នាតតូចផ្ទាល់ខ្លួននៅនឹងឫស ដែលអាចទាញយកចំណីពីខ្យល់អាកាសបានដោយឥតគិតថ្លៃ។ |
| Intercropping (ការដាំដំណាំចន្លោះជួរ) | ជាប្រព័ន្ធកសិកម្មដែលគេដាំដំណាំពីរ ឬច្រើនប្រភេទ (ដូចជាស្រូវ និងសណ្តែក) ក្នុងពេលតែមួយ និងនៅលើផ្ទៃដីតែមួយ ដើម្បីប្រើប្រាស់ដីឱ្យអស់សក្តានុពល ទោះបីជាវាអាចបង្កការប្រកួតប្រជែងគ្នាក៏ដោយ។ | ដូចជាការចែករំលែកបន្ទប់តែមួយជាមួយមិត្តភក្តិ ដើម្បីសន្សំលុយថ្លៃឈ្នួលផ្ទះ ទោះបីជាត្រូវដណ្តើមគ្នាបើកកង្ហារក៏ដោយ។ |
| Monoculture (ការដាំដំណាំទោល) | ការអនុវត្តកសិកម្មដោយដាំដំណាំតែមួយប្រភេទគត់នៅលើផ្ទៃដីចម្ការ ដែលជួយកាត់បន្ថយការប្រកួតប្រជែងពន្លឺ និងសារធាតុចិញ្ចឹមពីរុក្ខជាតិផ្សេងៗ ធ្វើឱ្យដំណាំនោះអាចផ្តល់ទិន្នផលបានខ្ពស់។ | ដូចជាការសម្តែងចម្រៀងទោល ដែលតារាចម្រៀងទទួលបានការចាប់អារម្មណ៍និងពន្លឺភ្លើងតែម្នាក់ឯងដោយមិនបាច់ចែករំលែកជាមួយអ្នកផ្សេង។ |
| Split-split plot design (ប្លង់ពិសោធន៍បែប Split-split plot) | ជារបៀបរៀបចំប្លង់ពិសោធន៍ផ្នែកកសិកម្មដែលមានភាពស្មុគស្មាញ ដោយបែងចែកជាឡូតិ៍ធំ (ឡូតិ៍មេ) និងឡូតិ៍តូចៗបន្តបន្ទាប់ ដើម្បីសាកល្បងកត្តាច្រើនក្នុងពេលតែមួយ (ឧ. ប្រព័ន្ធដាំដុះ ពូជ និងកម្រិតជី)។ | ដូចជាការរៀបចំការប្រកួតក្នុងសាលា ដែលបែងចែកជាកម្រិតថ្នាក់ (ឡូតិ៍ធំ) បន្ទាប់មកចែកជាបន្ទប់ (ឡូតិ៍តូច) និងចុងក្រោយចែកជាក្រុមសិស្ស (ឡូតិ៍តូចបំផុត) ដើម្បីងាយស្រួលប្រៀបធៀបលទ្ធផល។ |
| Genotype (ពូជសេនេទិច) | ជាទម្រង់ហ្សែន ឬលក្ខណៈសេនេទិចខាងក្នុងរបស់ភាវៈរស់ ដែលកំណត់ពីលក្ខណៈសម្បត្តិរបស់រុក្ខជាតិ (ឧទាហរណ៍ ពូជសណ្តែកខ្លះធន់នឹងទឹក ឯពូជខ្លះទៀតមិនធន់)។ | ដូចជាប្លង់ស្ថាបត្យកម្មដែលកំណត់ពីទម្រង់ និងភាពរឹងមាំរបស់អគារមួយមុនពេលសាងសង់។ |
| Ureide (អ៊ុយរ៉េអ៊ីត) | ជាសមាសធាតុគីមីម្យ៉ាងដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅក្នុងដុំឫសសណ្តែកបន្ទាប់ពីការចាប់យកអាសូត។ អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រវាស់កម្រិត Ureide នៅក្នុងដើមសណ្តែក ដើម្បីគណនាថាតើរុក្ខជាតិនេះចាប់យកអាសូតបានប៉ុន្មាន។ | ដូចជាវិក្កយបត្រដែលរោងចក្រផលិតជីបញ្ចេញមកក្រៅ ឱ្យតែរាប់សន្លឹកវិក្កយបត្រ យើងដឹងថារោងចក្រផលិតជីបានច្រើនប៉ុនណាហើយ។ |
| Rhizobium japonicum (បាក់តេរី Rhizobium japonicum) | ជាប្រភេទបាក់តេរីរស់នៅក្នុងដី ដែលបង្កើតទំនាក់ទំនងផ្តល់ប្រយោជន៍ឱ្យគ្នាទៅវិញទៅមកជាមួយឫសសណ្តែកសៀង ដោយជួយទាញយកអាសូតពីខ្យល់មកផ្គត់ផ្គង់រុក្ខជាតិ ជាថ្នូរនឹងការទទួលបានថាមពលពីរុក្ខជាតិវិញ។ | ដូចជាជាងទងម្នាក់ដែលមកស្នាក់នៅផ្ទះអ្នកដោយមិនបង់ថ្លៃឈ្នួល ប៉ុន្តែគាត់ផលិតមាសឱ្យអ្នកជារៀងរាល់ថ្ងៃជាការតបស្នង។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
