បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហាកង្វះខាតចំណីសត្វនៅក្នុងតំបន់កសិកម្មចម្រុះ ដោយស្រាវជ្រាវពីលទ្ធភាពនៃការកាត់យកស្លឹកនិងដើមស្រូវ (Rice herbage) ធ្វើជាចំណីសត្វដោយមិនឲ្យប៉ះពាល់ដល់ទិន្នផលគ្រាប់ស្រូវ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានអនុវត្តតាមរយៈការពិសោធន៍នៅវាលស្រែ ដោយប្រើប្រាស់ពូជស្រូវទឹកជ្រៅ (Deepwater rice cultivar) ឈ្មោះ IR28333-10-1-1 ជាមួយនឹងកម្រិតដង់ស៊ីតេដើមស្រូវខុសៗគ្នា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Low Plant Density (100 seedlings/m²) without Cutting ការដាំដុះក្នុងដង់ស៊ីតេទាប (១០០ ដើម/ម៉ែត្រការ៉េ) ដោយមិនមានការកាត់ស្លឹក |
សន្សំសំចៃគ្រាប់ពូជ និងកាត់បន្ថយការប្រកួតប្រជែងសារធាតុចិញ្ចឹម ពន្លឺ និងទឹក រវាងដើមស្រូវក្នុងកំឡុងពេលលូតលាស់។ | មិនទទួលបានទិន្នផលស្លឹក និងដើម (Herbage yield) សម្រាប់ធ្វើជាចំណីសត្វ និងងាយប្រឈមនឹងការដួលដើមស្រូវ (Lodging) នៅពេលមានខ្យល់ ឬភ្លៀងធ្លាក់ខ្លាំង។ | ផ្តល់ទិន្នផលគ្រាប់ស្រូវប្រមាណ ៣,៩០ តោន/ហិកតា ប៉ុន្តែមិនមានទិន្នផលស្លឹក និងដើមបន្ថែមសម្រាប់ជាប្រយោជន៍សេដ្ឋកិច្ចផ្សេងឡើយ។ |
| High Plant Density (300 seedlings/m²) with Herbage Removal ការដាំដុះក្នុងដង់ស៊ីតេខ្ពស់ (៣០០ ដើម/ម៉ែត្រការ៉េ) ជាមួយការកាត់យកស្លឹក |
ទទួលបានទិន្នផលស្លឹកនិងដើមខ្ពស់សម្រាប់ធ្វើចំណីសត្វដែលមានប្រូតេអ៊ីន កាត់បន្ថយកម្ពស់ដើមដែលជួយកាត់បន្ថយការដួលដើមស្រូវ (Lodging) និងមិនប៉ះពាល់ដល់ទិន្នផលគ្រាប់។ | ទាមទារការចំណាយលើគ្រាប់ពូជច្រើនជាងមុនសម្រាប់សាបព្រោះ និងត្រូវការការគ្រប់គ្រងជីអាសូតបន្ថែមដើម្បីទ្រទ្រង់ការលូតលាស់ស្លឹកថ្មី។ | ទិន្នផលស្លឹកទទួលបានរហូតដល់ ១,១២ តោន/ហិកតា ដោយបរិមាណប្រូតេអ៊ីនសរុបកើនឡើង ហើយនៅតែរក្សាទិន្នផលគ្រាប់ស្រូវបាន ៣,៩០ តោន/ហិកតា ដដែល។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះទាមទារធនធានកសិកម្មជាមូលដ្ឋាន ទីតាំងវាលស្រែពិសោធន៍ និងឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍ដើម្បីវិភាគគុណភាពជីវម៉ាស (Biomass quality)។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅវិទ្យាស្ថានស្រាវជ្រាវស្រូវអន្តរជាតិ (IRRI) ក្នុងប្រទេសហ្វីលីពីន លើប្រភេទដី Maahas clay ក្នុងរដូវវស្សាឆ្នាំ១៩៨៩។ លទ្ធផលនេះមានសារៈសំខាន់សម្រាប់កម្ពុជាដោយសារយើងមានប្រព័ន្ធកសិកម្មពឹងផ្អែកលើទឹកភ្លៀងស្រដៀងគ្នា ប៉ុន្តែការអនុវត្តផ្ទាល់នៅកម្ពុជាគួរតែធ្វើការសាកល្បងបន្ថែមលើប្រភេទដី និងពូជស្រូវក្នុងស្រុក ដើម្បីបញ្ជាក់ពីប្រសិទ្ធភាពជាក់ស្តែង។
វិធីសាស្ត្រនៃការបង្កើនដង់ស៊ីតេ និងការកាត់យកស្លឹកស្រូវនេះ គឺពិតជាមានអត្ថប្រយោជន៍ និងសក្តានុពលខ្ពស់សម្រាប់ការអនុវត្តកសិកម្មចម្រុះនៅប្រទេសកម្ពុជា។
ការអនុវត្តបច្ចេកទេសនេះផ្តល់នូវអត្ថប្រយោជន៍ទ្វេដង (Dual-benefit) គឺធានាបានទាំងសន្តិសុខស្បៀង (គ្រាប់ស្រូវ) និងបង្កើតប្រភពចំណីសត្វដ៏មានតម្លៃ ដែលជួយលើកកម្ពស់សេដ្ឋកិច្ចគ្រួសារកសិករកម្ពុជា។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Rice herbage (ស្លឹក និងដើមស្រូវ) | ផ្នែកពណ៌បៃតងនៃដើមស្រូវ (រួមមានស្លឹក និងដើមខ្ចីៗ) ដែលគេអាចកាត់យកមកប្រើប្រាស់ជាចំណីសត្វ (គោ ក្របី) ដោយមិនធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់ទិន្នផលគ្រាប់ស្រូវ ប្រសិនបើកាត់ក្នុងដំណាក់កាលត្រឹមត្រូវ។ | ដូចជាការកាត់ស្មៅ ឬស្លឹករុក្ខជាតិយកទៅឱ្យសត្វស៊ី ដែលរុក្ខជាតិនោះនៅតែអាចលូតលាស់ និងចេញផ្លែផ្កាបានបន្តទៀត។ |
| Leaf area index (LAI) (សន្ទស្សន៍ផ្ទៃស្លឹក) | ទំហំផ្ទៃក្រឡាសរុបនៃស្លឹកស្រូវទាំងអស់ធៀបនឹងទំហំផ្ទៃដីដាំដុះ ដែលវាស់វែងពីសមត្ថភាពរបស់រុក្ខជាតិក្នុងការស្រូបយកពន្លឺព្រះអាទិត្យដើម្បីធ្វើរស្មីសំយោគ។ | ដូចជាការវាស់ទំហំដំបូលផ្ទះដែលលាតសន្ធឹងទទួលពន្លឺព្រះអាទិត្យ ផ្ទៃដំបូលកាន់តែធំ កាន់តែទទួលពន្លឺបានច្រើន។ |
| Tiller (បែកគុម្ព ឬខ្នែងស្រូវ) | ពន្លក ឬដើមថ្មីៗដែលដុះចេញពីគល់នៃដើមស្រូវមេ (Main stem) ដែលខ្នែងនីមួយៗអាចលូតលាស់បញ្ចេញកួរ និងផ្តល់ជាគ្រាប់ស្រូវបាន។ | ដូចជាមែកឈើដែលបែកចេញពីដើមធំ ដែលមែកនីមួយៗអាចបញ្ចេញផ្លែផ្កាបានដូចគ្នា។ |
| Panicle (កួរស្រូវ) | ផ្នែកចុងបង្អស់នៃដើមស្រូវ ដែលជាកន្លែងផ្ទុកផ្កា និងវិវឌ្ឍទៅជាគ្រាប់ស្រូវជាច្រើននៅពេលទុំ។ | ដូចជាចង្កោមផ្លែទំពាំងបាយជូរ ដែលមានគ្រាប់ជាច្រើនតោងជាប់នឹងទងតែមួយ។ |
| Spikelet (កញ្ចុំផ្កាស្រូវ) | ផ្កាស្រូវនីមួយៗដែលស្ថិតនៅលើកួរស្រូវ (Panicle) ដែលផ្កានីមួយៗនេះនឹងវិវឌ្ឍទៅជាគ្រាប់ស្រូវមួយគ្រាប់នៅពេលបង្កកំណើតរួច។ | ដូចជាផ្កាតូចៗនីមួយៗនៅលើចង្កោម ដែលរៀបចំខ្លួនក្លាយជាគ្រាប់នៅពេលផ្កាវាជ្រុះ។ |
| Crude protein (ប្រូតេអ៊ីនឆៅ) | បរិមាណប្រូតេអ៊ីនសរុបដែលមាននៅក្នុងចំណីសត្វ (ស្លឹកស្រូវ) ដែលត្រូវបានប៉ាន់ស្មានតាមរយៈការវាស់បរិមាណអាសូត (Nitrogen) សរុប។ វាជាសារធាតុចិញ្ចឹមដ៏សំខាន់សម្រាប់សត្វពាហនៈ។ | ដូចជាសាច់ ឬស៊ុតដែលយើងញ៉ាំដើម្បីឱ្យរាងកាយរឹងមាំ សត្វក៏ត្រូវការប្រូតេអ៊ីនពីស្លឹកស្រូវដើម្បីធំធាត់ដូចគ្នា។ |
| Harvest index (HI) (សន្ទស្សន៍ទិន្នផល) | អនុបាតនៃទម្ងន់គ្រាប់ស្រូវ (ផលដែលអាចប្រើប្រាស់ជាស្បៀង) ធៀបនឹងទម្ងន់ជីវម៉ាសសរុប (ទាំងដើម ស្លឹក និងគ្រាប់)។ វាបង្ហាញពីប្រសិទ្ធភាពរុក្ខជាតិក្នុងការបំប្លែងអាហារទៅជាគ្រាប់។ | ដូចជាការថ្លឹងទម្ងន់សាច់ដូងធៀបនឹងទម្ងន់ផ្លែដូងទាំងមូល ដើម្បីដឹងថាយើងបានសាច់ដូងដែលអាចហូបបានប៉ុន្មានភាគរយ។ |
| Deepwater rice (ស្រូវទឹកជ្រៅ ឬស្រូវឡើងទឹក) | ពូជស្រូវដែលអាចលូតលាស់បានក្នុងលក្ខខណ្ឌទឹកលិចជ្រៅ (ច្រើនជាង ៥០សង់ទីម៉ែត្រ) ដោយវាមានលទ្ធភាពបន្តលូតកម្ពស់ដើមយ៉ាងលឿនតាមកម្រិតទឹកដែលកើនឡើង។ | ដូចជាអ្នកហែលទឹកដែលអាចងើបក្បាលផុតពីទឹកជានិច្ច ទោះបីជាទឹកជំនន់ឡើងខ្ពស់ប៉ុណ្ណាក៏ដោយ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
