បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះមានគោលបំណងកំណត់ប្រភេទ ដង់ស៊ីតេ និងជីវសាស្ត្រនៃពពួកចៃ (Mites) ដែលជាសត្វល្អិតចង្រៃបំផ្លាញដំណាំកប្បាស ព្រមទាំងស្វែងរកសត្វរំពាដែលអាចជួយទប់ស្កាត់ការរីករាលដាលនៃសត្វចង្រៃទាំងនេះនៅប្រទេសថៃ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវត្រូវបានធ្វើឡើងតាមរយៈការចុះប្រមូលសំណាកសន្លឹកកប្បាសនៅតាមបណ្តាខេត្តចំនួន១៣ ការកំណត់អត្តសញ្ញាណប្រភេទ និងការសិក្សាពិសោធន៍ពីវដ្តជីវិតនៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Biological Control using Amblyseius asiaticus ការប្រើប្រាស់សត្វរំពាប្រភេទ Amblyseius asiaticus |
ជាវិធីសាស្ត្រធម្មជាតិដែលមានប្រសិទ្ធភាពក្នុងការកាត់បន្ថយចំនួនសត្វចង្រៃ និងមិនប៉ះពាល់ដល់បរិស្ថាន។ ជួយកាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់ថ្នាំគីមីពុល។ | ទាមទារការយល់ដឹងពីវដ្តជីវិត និងការថែទាំចំនួនប្រជាករសត្វរំពាឲ្យស្របនឹងចំនួនសត្វចង្រៃ។ ងាយរងគ្រោះដោយសារការប្រើថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតទូទៅ។ | សត្វរំពាប្រភេទនេះអាចស៊ីសត្វចង្រៃ P. latus បានជាមធ្យម ៩.៣៣ ± ៣.៥២ ក្បាលក្នុងមួយថ្ងៃ។ |
| Biological Control using Amblyseius longispinosus ការប្រើប្រាស់សត្វរំពាប្រភេទ Amblyseius longispinosus |
មានសមត្ថភាពខ្ពស់ក្នុងការស៊ីសត្វចង្រៃចម្បង T. kanzawai តាំងពីវានៅជាដង្កូវ និងកូនញាស់ថ្មីៗ។ មានវត្តមានស្រាប់នៅក្នុងធម្មជាតិ។ | ប្រសិទ្ធភាពអាចធ្លាក់ចុះប្រសិនបើមិនមានចំណីគ្រប់គ្រាន់ ឬអាកាសធាតុមិនអំណោយផល។ | អាចស៊ីសត្វចង្រៃ T. kanzawai (ដំណាក់កាលដង្កូវ) បានជាមធ្យម ១២.៥៤ ± ៤.៤៣ ក្បាលក្នុងមួយថ្ងៃ។ |
| Chemical Pesticides (e.g., DDT, Etofenprox) ការប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតគីមី |
អាចសម្លាប់សត្វល្អិតចង្រៃបានលឿន និងទំហំធំក្នុងរយៈពេលខ្លី ងាយស្រួលរកទិញនិងប្រើប្រាស់។ | សម្លាប់ទាំងសត្វចង្រៃ និងសត្វរំពាដែលមានប្រយោជន៍ បង្កឲ្យមានភាពស៊ាំរបស់សត្វចង្រៃ និងប៉ះពាល់ដល់សុខភាពអ្នកប្រើប្រាស់និងបរិស្ថាន។ | ការប្រើថ្នាំគីមីធ្វើឲ្យសត្វចង្រៃមានភាពស៊ាំ និងបណ្តាលឲ្យមានការផ្ទុះឡើងនូវប្រជាករសត្វចង្រៃកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរនៅពេលក្រោយ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារធនធានចាំបាច់មួយចំនួនសម្រាប់ការចុះប្រមូលសំណាកទីវាល និងការពិសោធន៍ក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ដើម្បីតាមដានវដ្តជីវិតរបស់ពពួកចៃ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងខេត្តចំនួន១៣ នៃប្រទេសថៃ ក្នុងចន្លោះឆ្នាំ១៩៨៨ ដល់ ២០០១ លើពូជកប្បាស Srisamrong 60។ ទោះបីជាទិន្នន័យនេះមានវ័យចំណាស់ និងផ្តោតលើប្រទេសថៃក៏ដោយ ប៉ុន្តែវាមានសារៈសំខាន់សម្រាប់កម្ពុជា ព្រោះប្រទេសទាំងពីរមានអាកាសធាតុទ្វីបត្រូពិច និងប្រព័ន្ធកសិកម្មស្រដៀងគ្នា ដែលធ្វើឲ្យប្រភេទសត្វរំពា និងសត្វចង្រៃទាំងនេះអាចមានវត្តមានដូចគ្នានៅកម្ពុជា។
លទ្ធផលនៃការសិក្សានេះមានអត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅប្រទេសកម្ពុជា ជាពិសេសក្នុងការគ្រប់គ្រងសត្វចង្រៃតាមបែបជីវសាស្ត្រ (Biological Control)។
ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រត្រួតពិនិត្យជីវសាស្ត្រដែលរកឃើញក្នុងឯកសារនេះ នឹងជួយកម្ពុជាកាត់បន្ថយការចំណាយលើថ្នាំគីមី លើកកម្ពស់សុខមាលភាពកសិករ ព្រមទាំងរក្សាបាននូវតុល្យភាពបរិស្ថាន។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Phytophagous mites (ពពួកចៃស៊ីរុក្ខជាតិ) | ពពួកចៃដែលចិញ្ចឹមជីវិតដោយការជញ្ជក់ទាញយករុក្ខរស (ទឹកដម) ពីស្លឹកឬដើមរុក្ខជាតិ ដែលជាហេតុធ្វើឲ្យរុក្ខជាតិខូចខាត ក្រិន និងធ្លាក់ចុះទិន្នផល។ ឧទាហរណ៍ដូចជាប្រភេទ Tetranychus kanzawai ដែលបំផ្លាញកប្បាស។ | ដូចជាសត្វមូសដែលជញ្ជក់ឈាមមនុស្សដើម្បីរស់ តែចៃប្រភេទនេះវាជញ្ជក់ទឹកពីដើមឈើនិងស្លឹកឈើ។ |
| Predatory mites (ពពួកចៃរំពា) | ពពួកចៃដែលមានប្រយោជន៍ ដោយពួកវាដើរចាប់ស៊ីសត្វល្អិត ឬចៃចង្រៃផ្សេងទៀតជាចំណី។ កសិករនិងអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រនិយមប្រើប្រាស់ពួកវាដើម្បីទប់ស្កាត់ការរាតត្បាតនៃសត្វចង្រៃតាមបែបធម្មជាតិ។ | ដូចជាសត្វឆ្មាដែលតាមចាប់កណ្តុរក្នុងផ្ទះ ដើម្បីកុំឲ្យកណ្តុរបំផ្លាញអីវ៉ាន់ គ្រាន់តែវាមានទំហំតូចរស់នៅលើស្លឹកឈើ។ |
| Biological Control (ការគ្រប់គ្រងតាមបែបជីវសាស្ត្រ) | យុទ្ធសាស្ត្រការពារដំណាំដោយការប្រើប្រាស់សត្រូវធម្មជាតិ (ដូចជាសត្វរំពា ប៉ារ៉ាស៊ីត ឬមេរោគ) ដើម្បីកាត់បន្ថយនិងគ្រប់គ្រងចំនួនប្រជាករសត្វចង្រៃ ដោយមិនពឹងផ្អែកលើសារធាតុគីមីពុល។ | ដូចជាការចិញ្ចឹមកង្កែបក្នុងស្រែដើម្បីឲ្យវាស៊ីសត្វល្អិតចង្រៃបំផ្លាញស្រូវ ជាជាងការបាញ់ថ្នាំពុលគីមី។ |
| Fecundity (សមត្ថភាពបន្តពូជ) | សមត្ថភាពរបស់សត្វញីក្នុងការទម្លាក់ពង ឬបង្កើតកូនក្នុងមួយវដ្តជីវិតរបស់វា។ ក្នុងវិស័យកសិកម្ម ការដឹងពីកម្រិតសមត្ថភាពនេះជួយឲ្យគេអាចព្យាករណ៍ពីល្បឿននៃការផ្ទុះឡើងនៃប្រជាករសត្វចង្រៃ។ | ដូចជាម៉ាស៊ីនផលិតទំនិញ បើម៉ាស៊ីនដើរលឿន (សមត្ថភាពបន្តពូជខ្ពស់) ទំនិញ (សត្វចង្រៃ) នឹងកើនឡើងយ៉ាងកំហុក។ |
| Broad-spectrum insecticides (ថ្នាំសម្លាប់សត្វល្អិតប្រភេទសម្លាប់ទូទៅ) | ប្រភេទថ្នាំគីមីកសិកម្មដែលមានសមត្ថភាពសម្លាប់សត្វល្អិតច្រើនប្រភេទក្នុងពេលតែមួយ ដោយគ្មានការរើសមុខ ដែលជាហេតុបណ្តាលឲ្យស្លាប់ទាំងសត្វចង្រៃ និងសត្វរំពាដែលមានប្រយោជន៍។ | ដូចជាការទម្លាក់គ្រាប់បែកចូលទៅក្នុងព្រៃ ដែលសម្លាប់ទាំងសត្វអាក្រក់និងសត្វល្អដោយមិនរើសមុខ។ |
| Taxonomy (អនុក្រមសាស្ត្រ) | ការសិក្សាពីការចាត់ថ្នាក់ និងការប្រើប្រាស់លក្ខណៈរូបរាងកាយ (Morphology) របស់សត្វឬរុក្ខជាតិ ដើម្បីធ្វើការកំណត់អត្តសញ្ញាណ និងបែងចែកថាតើវាជាប្រភេទអ្វីឲ្យបានច្បាស់លាស់តាមលក្ខណៈវិទ្យាសាស្ត្រ។ | ដូចជាការពិនិត្យមើលស្នាមក្រយៅដៃ និងទម្រង់មុខ ដើម្បីកំណត់អត្តសញ្ញាណជនសង្ស័យឲ្យបានច្បាស់លាស់នៅក្នុងបញ្ជីប៉ូលីស។ |
| Population Density (ដង់ស៊ីតេប្រជាករ) | ចំនួនសរុបនៃឯកត្តៈ (ឧ. សត្វល្អិត) ដែលរស់នៅលើឯកតាផ្ទៃក្រឡា ឬបរិមាណណាមួយ (ឧទាហរណ៍ ចំនួនចៃជាមធ្យមនៅលើស្លឹកកប្បាសមួយសន្លឹក) ដើម្បីវាស់ស្ទង់កម្រិតនៃការគំរាមកំហែងដល់ដំណាំ។ | ដូចជាការរាប់ចំនួនមនុស្សដែលជិះក្នុងឡានក្រុងតែមួយ បើចំនួនមនុស្សកាន់តែច្រើនគឺមានន័យថាដង់ស៊ីតេកាន់តែខ្ពស់និងកាន់តែចង្អៀត។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
