បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះសិក្សាអំពីអាកប្បកិរិយាសង្គម ការស៊ីចំណី និងការប្រយុទ្ធគ្នារបស់កូនត្រីរ៉ស់ (Ophicephalus striatus) ដែលជាប្រភេទត្រីទឹកសាបដ៏សំខាន់សេដ្ឋកិច្ច ប៉ុន្តែកន្លងមកពុំទាន់មានរបាយការណ៍លម្អិតពីអាកប្បកិរិយារបស់វានៅឡើយ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការសិក្សាត្រូវបានធ្វើឡើងដោយការចាប់កូនត្រីរ៉ស់អាយុប្រមាណ ១០ ថ្ងៃ យកមកចិញ្ចឹមក្នុងអាងកញ្ចក់រយៈពេល ៥ ខែ និងធ្វើការសង្កេតកត់ត្រាអាកប្បកិរិយាជារៀងរាល់ថ្ងៃ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Feeding Live Prey (Water fleas, mosquito larvae, small shrimp) ការផ្តល់ចំណីរស់ (ចៃទឹក ដង្កូវទឹក កូនបង្កង) |
ត្រីចូលចិត្តស៊ីខ្លាំង ជួយជម្រុញសភាវគតិនៃការប្រមាញ់ធម្មជាតិ និងការលូតលាស់បានល្អ។ | ទាមទារពេលវេលា និងការប្រឹងប្រែងក្នុងការស្វែងរក ឬបណ្តុះចំណីរស់ជាប្រចាំដោយមិនឱ្យដាច់។ | អត្រានៃការស៊ីចំណីមានកម្រិតខ្ពស់ ដោយកូនត្រីដេញតាមចាប់ចំណីដែលមានចលនាយ៉ាងសកម្ម។ |
| Feeding Dead/Artificial Prey (Pellets, fish meal, dead insects) ការផ្តល់ចំណីងាប់ ឬចំណីសិប្បនិម្មិត (ចំណីគ្រាប់ ម្សៅត្រី សត្វល្អិតងាប់) |
ងាយស្រួលក្នុងការស្តុកទុក ប្រើប្រាស់ និងចំណាយពេលតិចក្នុងការរៀបចំសម្រាប់កសិករ។ | កូនត្រីភាគច្រើនព្រងើយកន្តើយមិនព្រមស៊ី ដោយសារចំណីគ្មានចលនាដើម្បីទាក់ទាញចំណាប់អារម្មណ៍របស់វា។ | កូនត្រីមិនសូវស៊ី ឬបដិសេធមិនស៊ីតែម្តង ដែលអាចបណ្តាលឱ្យអត្រាងាប់ខ្ពស់ក្នុងដំណាក់កាលលូតលាស់ដំបូងដោយសារខ្វះអាហារូបត្ថម្ភ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះមិនទាមទារឧបករណ៍វិទ្យាសាស្ត្រទំនើបស្មុគស្មាញទេ ប៉ុន្តែទាមទារពេលវេលាសង្កេតជាប្រចាំ និងការផ្គត់ផ្គង់ចំណីរស់ប្រចាំថ្ងៃ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងប្រទេសថៃក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩៧០ ដោយប្រើប្រាស់អាងកញ្ចក់សិប្បនិម្មិត ដែលអាចកម្រិតអាកប្បកិរិយាធម្មជាតិពិតប្រាកដរបស់ត្រី (ដូចជាការគេចពីសត្រូវ និងការស្វែងរកចំណីក្នុងទីលំហធំ)។ ទោះយ៉ាងណា ដោយសារត្រីរ៉ស់នៅប្រទេសថៃ និងកម្ពុជាមានលក្ខណៈជីវសាស្ត្រ និងអាកាសធាតុដូចគ្នា ទិន្នន័យនេះនៅតែមានតម្លៃខ្ពស់បំផុតសម្រាប់អនុវត្តក្នុងវិស័យវារីវប្បកម្មនៅកម្ពុជា។
របកគំហើញពីអាកប្បកិរិយារបស់កូនត្រីរ៉ស់ក្នុងឯកសារនេះ គឺមានសារៈសំខាន់ខ្លាំងណាស់សម្រាប់ការអភិវឌ្ឍបច្ចេកទេសបណ្តុះកូនត្រីនៅកម្ពុជាឱ្យមានប្រសិទ្ធភាព។
ការយល់ដឹងស៊ីជម្រៅពីវដ្តនៃការផ្លាស់ប្តូរអាកប្បកិរិយាស៊ីចំណី និងការរស់នៅជាហ្វូង អាចជួយកសិករកម្ពុជាកាត់បន្ថយអត្រាងាប់របស់កូនត្រី និងបង្កើនទិន្នផលក្នុងការចិញ្ចឹមបានយ៉ាងច្រើន។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Agonistic behavior (អាកប្បកិរិយាប្រយុទ្ធគ្នា) | ជាបណ្តុំនៃអាកប្បកិរិយាសង្គមដែលទាក់ទងនឹងការឈ្លោះប្រកែក ការគំរាមកំហែង ការវាយប្រហារ ការចុះចាញ់ និងការរត់គេច ដើម្បីដណ្ដើមចំណី ទឹកដី ឬកំណត់អំណាចក្នុងក្រុមត្រី។ | ដូចជាក្មេងៗឈ្លោះគ្នាដណ្តើមប្រដាប់ក្មេងលេង ដើម្បីបង្ហាញថានរណាជាអ្នកខ្លាំងជាងគេក្នុងក្រុម។ |
| Carnivorous fish (ត្រីស៊ីសាច់ជាអាហារ) | ជាប្រភេទត្រីដែលមានទម្លាប់ស៊ីសត្វដទៃ (ដូចជាកូនត្រី កង្កែប សត្វល្អិត ឬបង្កងតូចៗ) ជាអាហារចម្បងសម្រាប់ការរស់រានមានជីវិតនិងការលូតលាស់ ជាជាងការស៊ីរុក្ខជាតិ ឬសារាយ។ | ដូចជាសត្វតោ ឬខ្លា ដែលត្រូវបរបាញ់សត្វដទៃស៊ីជាអាហារប្រចាំថ្ងៃ និងមិនអាចរស់បានដោយគ្រាន់តែស៊ីស្មៅនោះទេ។ |
| Schooling behavior (អាកប្បកិរិយាហែលជាហ្វូង) | ជាសកម្មភាពដែលត្រីមួយក្រុមហែលប្រមូលផ្តុំគ្នាក្នុងទិសដៅតែមួយ និងក្នុងល្បឿនស្មើគ្នា ដើម្បីការពារខ្លួនពីសត្រូវ និងងាយស្រួលក្នុងការស្វែងរកចំណីនៅពេលពួកវានៅតូច។ | ដូចជាសិស្សសាលាដើរជាជួរតម្រៀបគ្នា ដើម្បីកុំឱ្យវង្វេងផ្លូវ និងមានសុវត្ថិភាពពីការគំរាមកំហែងផ្សេងៗ។ |
| Yolk sac (ថង់អាហារបម្រុង) | ជាថង់ផ្ទុកសារធាតុចិញ្ចឹមដែលជាប់នឹងពោះរបស់កូនត្រីទើបញាស់ថ្មីៗ ដែលដើរតួជាប្រភពផ្គត់ផ្គង់ថាមពលក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានថ្ងៃដំបូង មុនពេលប្រព័ន្ធរំលាយអាហារវាអាចដំណើរការ និងហែលរកស៊ីចំណីដោយខ្លួនឯងបាន។ | ដូចជាកញ្ចប់អាហារដែលម្តាយខ្ចប់ឱ្យកូនតាមខ្លួន ដើម្បីញ៉ាំតាមផ្លូវមុនពេលទៅដល់កន្លែងដែលអាចរកទិញម្ហូបបាន។ |
| Notochord (ឆ្អឹងខ្ចីទ្រនុងខ្នងបណ្ដោះអាសន្ន) | ជាទម្រង់រាងជាដំបងដែលអាចបត់បែនបាន ដែលលេចឡើងក្នុងដំណាក់កាលលូតលាស់ដំបូងនៃកូនត្រី (អំប្រ៊ីយ៉ុង) សម្រាប់ទ្រទ្រង់រាងកាយ មុនពេលវាវិវឌ្ឍប្រែក្លាយទៅជាឆ្អឹងកងខ្នងពេញលេញ។ | ដូចជាគ្រោងដែកបណ្ដោះអាសន្នដែលគេសាងសង់ដើម្បីទប់ទម្រង់អគារ មុនពេលចាក់សសរបេតុងឱ្យរឹងមាំ។ |
| Turbidity (ភាពល្អក់នៃទឹក) | ជារង្វាស់នៃភាពមិនថ្លានៃទឹក ដែលបណ្តាលមកពីវត្តមាននៃភាគល្អិតតូចៗអណ្តែតក្នុងទឹក។ កម្រិតនៃភាពល្អក់នេះជះឥទ្ធិពលផ្ទាល់ដល់សមត្ថភាពមើលឃើញចំណី និងទម្លាប់នៃការហែលជាហ្វូងរបស់កូនត្រី។ | ដូចជាការបើកបរយានយន្តក្នុងពេលមានអ័ព្ទក្រាស់ ដែលធ្វើឱ្យយើងមើលផ្លូវ និងអ្នកដទៃមិនសូវច្បាស់។ |
| Social hierarchy (ឋានានុក្រមសង្គម) | ជាការរៀបចំលំដាប់ថ្នាក់អំណាច ឬឥទ្ធិពលក្នុងចំណោមសត្វក្នុងក្រុមតែមួយ ដែលសត្វខ្លាំងជាង និងធំជាង មានសិទ្ធិអាទិភាពលើចំណី និងកន្លែងរស់នៅ ខណៈសត្វខ្សោយត្រូវចុះចាញ់។ | ដូចជាការរៀបចំឋានៈក្នុងកន្លែងធ្វើការ ដែលប្រធានក្រុមហ៊ុនមានអំណាចសម្រេចចិត្ត និងទទួលបានអត្ថប្រយោជន៍មុនបុគ្គលិកធម្មតា។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
