បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហានៃការប្រកួតប្រជែងរបស់ស្មៅនៅក្នុងផលិតកម្មសណ្តែកសៀង ដោយវាយតម្លៃពីផលប៉ះពាល់នៃការអនុវត្តកសិកម្ម (ការភ្ជួររាស់ និងការប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់ស្មៅ) ទៅលើបរិមាណ និងការចែកចាយគ្រាប់ពូជស្មៅក្នុងដី (Weed seedbank)។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានធ្វើការប្រមូលសំណាកដីជារៀងរាល់ឆ្នាំរយៈពេល៤ឆ្នាំ (២០០៧-២០១០) ពីទីតាំងខុសគ្នាពីរនៅក្នុងប្រទេសស៊ែប៊ី ដែលមានវិធីសាស្ត្រភ្ជួររាស់ និងកម្ចាត់ស្មៅខុសគ្នា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Shallow Tillage + Regular Herbicide Application ការភ្ជួររាស់រាក់ រួមជាមួយនឹងការប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់ស្មៅជាប្រចាំ (អនុវត្តនៅ Backi Maglic) |
អាចកាត់បន្ថយចំនួនគ្រាប់ពូជស្មៅសរុបនៅក្នុងស្តុកដីពីមួយឆ្នាំទៅមួយឆ្នាំបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាពតាមរយៈការប្រើប្រាស់ថ្នាំ។ | គ្រាប់ពូជស្មៅភាគច្រើននៅសេសសល់ និងប្រមូលផ្តុំនៅស្រទាប់ដីខាងលើ (០-១០សង់ទីម៉ែត្រ) ដែលងាយនឹងដុះពន្លកឡើងវិញប្រសិនបើមិនគ្រប់គ្រងឲ្យបានល្អ។ | បរិមាណគ្រាប់ពូជសរុបបានថយចុះពី ៣៨២៣៣ (ឆ្នាំ២០០៨) មកត្រឹម ១១០០៧ គ្រាប់/ម៉ែត្រការ៉េ (ឆ្នាំ២០១០) ដោយប្រមូលផ្តុំនៅស្រទាប់ដីរាក់។ |
| Deep Tillage + Reduced Herbicide Application ការភ្ជួររាស់ជ្រៅ រួមជាមួយនឹងការកាត់បន្ថយថ្នាំសម្លាប់ស្មៅ (អនុវត្តនៅ Krivaja) |
ជួយកប់គ្រាប់ពូជស្មៅទៅក្នុងស្រទាប់ដីជ្រៅ (២០-៣០សង់ទីម៉ែត្រ) ដែលធ្វើឲ្យពួកវាពិបាកទទួលពន្លឺ និងមិនងាយដុះពន្លកភ្លាមៗ។ | ដោយសារការកាត់បន្ថយថ្នាំ ចំនួនស្តុកគ្រាប់ពូជស្មៅក្នុងដីកើនឡើងជាបន្តបន្ទាប់រៀងរាល់ឆ្នាំ បង្កើតជាហានិភ័យលាក់កំបាំងរយៈពេលវែងនៅពេលមានការរាស់គាស់ដីម្តងទៀត។ | បរិមាណគ្រាប់ពូជសរុបបានកើនឡើងពី ៥៥១៦ (ឆ្នាំ២០០៧) ដល់ ២៣៦៣២ គ្រាប់/ម៉ែត្រការ៉េ (ឆ្នាំ២០១០) ដោយប្រមូលផ្តុំច្រើននៅស្រទាប់ដីជ្រៅ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារឧបករណ៍យកសំណាកដី ឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍មូលដ្ឋានសម្រាប់ការញែកគ្រាប់ពូជ និងចំណេះដឹងផ្នែកក្សេត្រសាស្ត្រក្នុងការកំណត់អត្តសញ្ញាណប្រភេទស្មៅ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងតំបន់ Vojvodina ប្រទេសស៊ែប៊ី ដែលមានប្រភេទដី Chernozem សម្បូរជីជាតិ (Humus ៤%) និងអាកាសធាតុតំបន់ត្រជាក់ (Temperate climate)។ សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ទិន្នន័យនេះចាំបាច់ត្រូវមានការកែសម្រួល ដោយសារយើងមានអាកាសធាតុត្រូពិចក្តៅសើម ប្រភេទដីខុសគ្នា (ឧ. ដីល្បាយខ្សាច់ ដីក្រហម) និងពូជស្មៅក្នុងស្រុកដែលមានវដ្តជីវិតលូតលាស់លឿនជាង និងអាចដុះពេញមួយឆ្នាំ។
វិធីសាស្ត្រតាមដានធនាគារគ្រាប់ពូជស្មៅក្នុងដីនេះ គឺមានសារៈប្រយោជន៍ខ្ពស់សម្រាប់ការកែលម្អប្រព័ន្ធដាំដុះដំណាំសណ្តែកសៀង និងដំណាំសាកវប្បកម្មផ្សេងៗនៅកម្ពុជា។
ការស្វែងយល់ពីចំនួន និងទីតាំងជម្រៅនៃគ្រាប់ពូជស្មៅក្នុងដី នឹងជួយកសិករកម្ពុជាផ្លាស់ប្តូរទម្លាប់ពីការចាំបាញ់ថ្នាំពេលស្មៅដុះហើយ ទៅជាការការពារ និងគ្រប់គ្រងទុកជាមុនប្រកបដោយនិរន្តរភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Weed seedbank (ធនាគារគ្រាប់ពូជស្មៅក្នុងដី) | បរិមាណសរុបនៃគ្រាប់ពូជស្មៅដែលមានជីវិត និងលាក់ខ្លួននៅក្រោមស្រទាប់ដីផ្សេងៗ ដែលរង់ចាំលក្ខខណ្ឌអំណោយផល (ទឹក ពន្លឺ សីតុណ្ហភាព) ដើម្បីដុះពន្លកនៅពេលអនាគត។ ការសិក្សាពីស្តុកនេះជួយកំណត់ពីសក្តានុពលនៃការកកើតស្មៅចង្រៃនៅរដូវបន្ទាប់។ | វាប្រៀបដូចជាគណនីសន្សំប្រាក់ក្នុងធនាគារដែរ តែនេះគឺជាការសន្សំគ្រាប់ពូជស្មៅដោយលាក់ទុកក្នុងដី ដែលវាអាចដកមកប្រើ (ដុះឡើង) នៅពេលមានឱកាស។ |
| Soil tillage (ការភ្ជួររាស់ដី) | សកម្មភាពកសិកម្មក្នុងការវាយបំបែក និងកូរพลิកដី (ភ្ជួររាក់ ឬភ្ជួរជ្រៅ) ដើម្បីត្រៀមដាំដុះ ដែលសកម្មភាពនេះជះឥទ្ធិពលផ្ទាល់ដល់ទីតាំងរបស់គ្រាប់ពូជស្មៅ ថាតើវាត្រូវកប់ទៅជ្រៅ ឬត្រូវរុញច្រានឱ្យឡើងមកលើផ្ទៃដី។ | វាប្រៀបដូចជាការប្រើស្លាបព្រាកូរបាយឆាក្នុងខ្ទះ ដែលធ្វើឱ្យសាច់ (គ្រាប់ស្មៅ) លិចទៅក្រោម ឬផុសមកលើ។ |
| Dicotyledonous weed (ស្មៅពន្លកសន្លឹកពីរ) | ប្រភេទរុក្ខជាតិស្មៅចង្រៃដែលពន្លកដំបូងរបស់វាមានសន្លឹកកូទីលេដុងចំនួនពីរ (ឧទាហរណ៍ Amaranthus retroflexus) ដែលភាគច្រើនជាប្រភេទស្មៅស្លឹកទូលាយ។ វាមានសារៈសំខាន់ក្នុងការស្គាល់ប្រភេទនេះ ដើម្បីជ្រើសរើសប្រភេទថ្នាំសម្លាប់ស្មៅឱ្យបានត្រឹមត្រូវ។ | វាប្រៀបដូចជាកូនរុក្ខជាតិដែលទើបញាស់ចេញពីគ្រាប់ ហើយលាដៃទាំងពីររបស់វាឡើងមកលើព្រមគ្នា។ |
| Monocotyledonous weed (ស្មៅពន្លកសន្លឹកមួយ) | ប្រភេទស្មៅចង្រៃដែលពន្លកដំបូងចេញមកមានតែសន្លឹកមួយប៉ុណ្ណោះ (ឧទាហរណ៍ Echinochloa crus-galli) ដែលភាគច្រើនជាអំបូរស្មៅស្លឹកតូចស្រួចៗ និងមានប្រព័ន្ធឫសស្ញែ។ | វាប្រៀបដូចជាទំពាំងឬស្សីដែលដុះចេញពីដីមកមានរាងស្រួចតែមួយ មិនទាន់បែកមែកធាងជាពីរ។ |
| Amaranthus retroflexus (ស្មៅចង្រៃ Amaranthus retroflexus) | ជាប្រភេទស្មៅចង្រៃស្លឹកទូលាយដ៏លេចធ្លោមួយ ដែលមានសមត្ថភាពផលិតគ្រាប់តូចៗយ៉ាងច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់ ហើយគ្រាប់ទាំងនោះអាចរស់ក្នុងដីបានយូរ និងងាយប្រកួតប្រជែងដណ្តើមជីជាតិ ពន្លឺ និងទឹកពីដំណាំសណ្តែកសៀងយ៉ាងសកម្ម។ | វាប្រៀបដូចជាសត្រូវលាក់មុខដែលពងកូនបានរាប់ម៉ឺន ហើយរង់ចាំពេលកសិករភ្លេចខ្លួនដើម្បីដុះវាយលុកពេញចម្ការ។ |
| Herbicide (ថ្នាំកម្ចាត់ស្មៅ) | សារធាតុគីមីដែលកសិករប្រើប្រាស់សម្រាប់បាញ់កម្ចាត់ ឬទប់ស្កាត់ការលូតលាស់របស់ស្មៅចង្រៃនៅក្នុងចម្ការ ដើម្បីកាត់បន្ថយការប្រកួតប្រជែងរវាងស្មៅនិងដំណាំ ដែលជួយទប់ស្កាត់មិនឱ្យស្មៅទាំងនោះបង្កើតគ្រាប់ពូជទម្លាក់ចូលដីបន្ថែមទៀត។ | វាប្រៀបដូចជាថ្នាំអង់ទីប៊ីយ៉ូទិកដែលយើងផឹកដើម្បីសម្លាប់មេរោគក្នុងខ្លួន តែនេះគឺជាថ្នាំសម្រាប់បាញ់សម្លាប់រុក្ខជាតិរំខានក្នុងចម្ការ។ |
| Analysis of variance / ANOVA (ការវិភាគភាពប្រែប្រួលនៃទិន្នន័យ) | ជាវិធីសាស្ត្រស្ថិតិមួយប្រើសម្រាប់ពិនិត្យមើលថាតើមានភាពខុសគ្នាជាដុំកំភួន (Significant difference) រវាងក្រុមទិន្នន័យច្រើនឬទេ ដូចជាការប្រៀបធៀបចំនួនគ្រាប់ស្មៅនៅតាមជម្រៅដី ៣ កម្រិតផ្សេងគ្នា ដើម្បីបញ្ជាក់ថាទិន្នន័យនោះមិនមែនកើតឡើងដោយចៃដន្យ។ | វាប្រៀបដូចជាការធ្វើតេស្តប្រៀបធៀបពិន្ទុសិស្ស ៣ ថ្នាក់ ដើម្បីរកមើលថាថ្នាក់ណាពូកែជាងគេពិតប្រាកដ ឬមួយពួកគេមានសមត្ថភាពប្រហាក់ប្រហែលគ្នា។ |
| Seed extraction (ការចម្រាញ់បំបែកគ្រាប់ពូជពីដី) | ដំណើរការក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ដែលប្រើឧបករណ៍រែង (Sieves) និងទឹកដើម្បីលាងសម្អាតកម្ទេចកំទីដី និងសារធាតុសរីរាង្គផ្សេងៗចេញ ដើម្បីបន្សល់ទុកតែគ្រាប់ពូជរុក្ខជាតិសុទ្ធសម្រាប់យកមករាប់ និងកំណត់អត្តសញ្ញាណ។ | វាប្រៀបដូចជាការរែងរកមាសក្នុងទន្លេ ដោយលាងជម្រះដីខ្សាច់ និងគ្រួសចេញ ដើម្បីយកតែគ្រាប់មាសសុទ្ធ។ |
| Persistent seeds (គ្រាប់ពូជធន់ទ្រាំក្នុងដី) | លក្ខណៈរបស់គ្រាប់ពូជស្មៅមួយចំនួន (ដូចជា Chenopodium album) ដែលមានសំបករឹង ឬលក្ខណៈជីវសាស្ត្រពិសេស អាចសម្ងំដេក (Dormancy) ក្នុងដីបានច្រើនឆ្នាំដោយមិនស្អុយរលួយ ឬងាប់ រហូតដល់វាត្រូវបានភ្ជួររុញមកក្បែរផ្ទៃដីទើបវាដុះពន្លក។ | វាប្រៀបដូចជាសត្វខ្លាឃ្មុំដែលសម្ងំដេកក្នុងរូងតាំងពីរដូវរងាដ៏យូរ ហើយភ្ញាក់ឡើងវិញភ្លាមៗនៅពេលមានកម្តៅថ្ងៃសមស្រប។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
