បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះដោះស្រាយបញ្ហាការខ្វះខាតទឹកសម្រាប់ការដាំដុះអំពៅ ដោយស្វែងរកអត្រាស្រោចស្រពដ៏ប្រសើរបំផុតដើម្បីរក្សាទិន្នផលខ្ពស់សម្រាប់ពូជអំពៅ ខនកែន ៣ (Khon Kaen 3)។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះប្រើប្រាស់ការរចនាពិសោធន៍បែប Randomized Complete Block (RCB) ដោយបែងចែកជា ៥ វិធីសាស្ត្រស្រោចស្រពផ្សេងៗគ្នា ដោយផ្អែកលើអត្រារំហួតទឹកសន្សំ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| No Irrigation (Control) ការមិនស្រោចស្រព (ទុកតាមធម្មជាតិ) |
មិនចំណាយថវិកាលើប្រព័ន្ធស្រោចស្រព ឧបករណ៍វាស់ស្ទង់ ឬកម្លាំងពលកម្មបន្ថែមឡើយ។ | ទិន្នផលធ្លាក់ចុះយ៉ាងខ្លាំងនៅពេលជួបគ្រោះរាំងស្ងួត ស្លឹកនិងថ្នាំងអំពៅលូតលាស់មិនបានល្អ។ | ផ្តល់ទិន្នផលទាបបំផុតត្រឹមតែ ១៣,៩ តោន/រ៉ៃ ប៉ុណ្ណោះ។ |
| Irrigation 12 mm (at 40mm or 60mm cumulative evaporation) ការស្រោចស្រព ១២ ម.ម (នៅពេលរំហួតសន្សំដល់ ៤០ ឬ ៦០ ម.ម) |
ជួយសន្សំសំចៃទឹកបានច្រើនជាងការស្រោច ២៤ ម.ម និងធ្វើឱ្យអំពៅលូតលាស់បានប្រសើរជាងការមិនស្រោចទឹកទាល់តែសោះ។ | បរិមាណទឹកនៅមិនទាន់គ្រប់គ្រាន់ដើម្បីទាញយកសក្តានុពលទិន្នផលអតិបរមារបស់អំពៅបាននៅឡើយ។ | ផ្តល់ទិន្នផលមធ្យមចន្លោះពី ១៥,៩ ទៅ ១៦,១ តោន/រ៉ៃ។ |
| Irrigation 24 mm (at 40mm or 60mm cumulative evaporation) ការស្រោចស្រព ២៤ ម.ម (នៅពេលរំហួតសន្សំដល់ ៤០ ឬ ៦០ ម.ម) |
ជំរុញការលូតលាស់ចំនួនដើម ចំនួនស្លឹក និងការយឺតប្រវែងថ្នាំងបានយ៉ាងល្អបំផុត។ ការរង់ចាំរំហួតដល់ ៦០ ម.ម ជួយសន្សំទឹកបានច្រើនជាងការស្រោចនៅរំហួត ៤០ ម.ម ដោយរក្សាទិន្នផលស្មើគ្នា។ | ត្រូវការការវិនិយោគខ្ពស់លើប្រព័ន្ធទឹក និងការយកចិត្តទុកដាក់ខ្ពស់ក្នុងការកត់ត្រារំហួតទឹក។ | ផ្តល់ទិន្នផលខ្ពស់បំផុតចន្លោះពី ១៨,២ ទៅ ១៨,៣ តោន/រ៉ៃ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តបច្ចេកទេសនេះទាមទារការវិនិយោគជាមធ្យមលើការរៀបចំប្រព័ន្ធស្រោចស្រព និងឧបករណ៍វាស់ស្ទង់អាកាសធាតុប្រចាំថ្ងៃ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅមជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវដំណាំចម្ការខនកែន (Khon Kaen) ប្រទេសថៃ ដែលមានលក្ខខណ្ឌដីខ្សាច់លាយដីកណ្ដេង (Sandy loam) និងអាកាសធាតុត្រូពិកស្ងួត។ ទិន្នន័យនេះពិតជាមានសារៈសំខាន់សម្រាប់កម្ពុជា ព្រោះតំបន់ដាំអំពៅភាគច្រើនរបស់យើងជួបប្រទះបញ្ហាខ្វះខាតទឹកនៅរដូវប្រាំង និងមានប្រភេទដីស្រដៀងគ្នានេះដែរ ដែលធ្វើឱ្យលទ្ធផលអាចយកមកអនុវត្តបានដោយមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់។
បច្ចេកទេសគ្រប់គ្រងទឹកនេះមានប្រយោជន៍យ៉ាងខ្លាំងសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍវិស័យកសិកម្មខ្នាតធំ និងការផលិតអំពៅឧស្សាហកម្មនៅកម្ពុជា។
ជារួម ការរៀបចំប្រព័ន្ធស្រោចស្រពដោយផ្អែកលើការវាស់វែងរំហួតទឹកជាក់ស្តែង អាចជួយកម្ពុជាបង្កើនទិន្នផលអំពៅប្រកបដោយនិរន្តរភាព និងកាត់បន្ថយហានិភ័យបម្រែបម្រួលអាកាសធាតុ។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| cumulative evaporation (អត្រារំហួតសន្សំ) | ទំហំឬបរិមាណទឹកសរុបដែលបានរំហួតចេញពីផ្ទៃដី និងរុក្ខជាតិក្នុងរយៈពេលជាក់លាក់ណាមួយ (វាស់ជាមីលីម៉ែត្រ)។ នៅក្នុងការស្រាវជ្រាវនេះ គេប្រើវាជាសូចនាករសម្រាប់កំណត់ថា ពេលណាដែលដីបាត់បង់សំណើមដល់កម្រិតដែលត្រូវចាប់ផ្តើមផ្តល់ទឹកស្រោចស្រពបន្ថែមដល់ដំណាំ។ | ដូចជាការតាមដានមើលថាតើទឹកក្នុងធុងហួតអស់ប៉ុន្មានរាល់ថ្ងៃ ដើម្បីដឹងថាពេលណាទើបយើងត្រូវដងទឹកចាក់បំពេញធុងនោះវិញ។ |
| Dripping irrigation (ប្រព័ន្ធស្រោចស្រពបន្តក់) | ប្រព័ន្ធផ្តល់ទឹកដល់ដំណាំដោយផ្ទាល់ទៅតំបន់ឫស ក្នុងបរិមាណតិចៗនិងយឺតៗតាមរយៈបំពង់ដែលមានប្រហោងតូចៗ។ វាជួយកាត់បន្ថយការបាត់បង់ទឹកតាមរយៈរំហួតលើផ្ទៃដី និងសន្សំសំចៃទឹកបានយ៉ាងប្រសើរ ជាពិសេសនៅតំបន់ដែលខ្វះខាតទឹក។ | ដូចជាការដាក់សេរ៉ូមចូលសរសៃឈាមមនុស្សបន្តិចម្តងៗ ដើម្បីឱ្យរាងកាយស្រូបយកបានល្អដោយមិនកំពប់ ឬខ្ជះខ្ជាយ។ |
| Field capacity (សមត្ថភាពផ្ទុកទឹករបស់ដី) | បរិមាណទឹកអតិបរមាដែលដីអាចទប់ជាប់ ឬផ្ទុកបាននៅក្នុងចន្លោះប្រហោងរបស់វា បន្ទាប់ពីមានភ្លៀងធ្លាក់ ឬការស្រោចស្រពរួចរាល់ ហើយទឹកដែលលើសបានហូរជ្រាបចុះក្រោមអស់តាមរយៈទំនាញផែនដី។ | ដូចជាអេប៉ុងដែលស្រូបទឹកពេញល្មម ដោយទប់ទឹកជាប់មិនឱ្យស្រក់តក់ៗចុះក្រោម។ |
| Permanent wilting point (ចំណុចស្រពោនអចិន្ត្រៃយ៍) | កម្រិតសំណើមដីដែលទាបបំផុត ដែលរុក្ខជាតិលែងមានកម្លាំងគ្រប់គ្រាន់ក្នុងការទាញយកទឹកពីដីបានទៀតឡើយ (ទោះបីជាមានទឹកសេសសល់ក្នុងដីបន្តិចបន្តួចក៏ដោយ) ដែលបណ្តាលឱ្យរុក្ខជាតិស្រពោនជាអចិន្ត្រៃយ៍ ហើយអាចងាប់បើមិនមានការស្រោចស្រពសង្គ្រោះទាន់ពេល។ | ដូចជាការជញ្ជក់ទឹកក្រឡុកចុងក្រោយពីកែវ ដែលនៅសល់តែបន្តិចបន្តួចជាប់បាតកែវយ៉ាងស្អិត តែទុយោបឺតលែងចេញ។ |
| internode elongation (ការលូតលាស់ប្រវែងថ្នាំង) | ដំណើរការលូតវែងនៃចន្លោះរវាងថ្នាំងមួយទៅថ្នាំងមួយទៀតរបស់ដើមអំពៅ។ ការលូតលាស់នេះរងឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងពីបរិមាណទឹកដែលដំណាំទទួលបាន ហើយជាកត្តាសំខាន់ដែលកំណត់កម្ពស់ និងទិន្នផលសរុបរបស់អំពៅ។ | ដូចជាការលូតកម្ពស់របស់កុមារក្នុងវ័យកំពុងធំធាត់ ប្រសិនបើទទួលបានអាហារនិងទឹកគ្រប់គ្រាន់ ពួកគេនឹងលូតកម្ពស់បានលឿននិងខ្ពស់។ |
| commercial cane sugar (បរិមាណស្ករពាណិជ្ជកម្ម / CCS) | រង្វាស់ភាគរយនៃបរិមាណស្ករសុទ្ធដែលអាចចម្រាញ់ចេញពីអំពៅនៅក្នុងរោងចក្រ ដើម្បីវាយតម្លៃគុណភាព និងកំណត់តម្លៃរបស់អំពៅនៅលើទីផ្សារ។ អំពៅមានតម្លៃខ្ពស់ លុះត្រាតែមានតម្លៃ CCS ខ្ពស់។ | ដូចជាការវាស់កម្រិតជាតិផ្អែមនៅក្នុងផ្លែឈើ ដើម្បីកំណត់ថាតើផ្លែឈើនោះមានរស់ជាតិឆ្ងាញ់ និងអាចលក់បានថ្លៃកម្រិតណា។ |
| RCB (ការរចនាពិសោធន៍បែបប្លុកចៃដន្យពេញលេញ) | វិធីសាស្ត្ររៀបចំការពិសោធន៍កសិកម្មដោយបែងចែកដីជាឡូតិ៍ (ប្លុក) ដែលមានលក្ខណៈដូចគ្នា ហើយចាត់ចែងវិធីសាស្ត្រពិសោធន៍ចូលទៅក្នុងប្លុកនីមួយៗដោយចៃដន្យ។ វាជួយកាត់បន្ថយភាពលម្អៀងនៃលទ្ធផល ដែលបណ្តាលមកពីភាពខុសគ្នានៃគុណភាពដីពីកន្លែងមួយទៅកន្លែងមួយ។ | ដូចជាការបែងចែកសិស្សពូកែនិងខ្សោយឱ្យស្មើៗគ្នាចូលទៅក្នុងក្រុមនីមួយៗមុនពេលប្រកួតប្រជែង ដើម្បីធានាថាការប្រកួតមានភាពយុត្តិធម៌ និងមិនលម្អៀង។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
