បញ្ហា (The Problem)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះសិក្សាពីកត្តាសីតុណ្ហភាព សារធាតុចិញ្ចឹម និងវិធីសាស្ត្រចម្លងមេរោគ ដែលជះឥទ្ធិពលដល់ការលូតលាស់នៃស្ពែរផ្សិត Ustilago scitaminea ដែលបង្កជាជំងឺធ្យូង (Smut disease) ដ៏ធ្ងន់ធ្ងរលើដំណាំអំពៅ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានធ្វើការពិសោធន៍នៅក្នុងបន្ទប់ពិសោធន៍ ផ្ទះកញ្ចក់ និងវាលស្រែ ដើម្បីវាយតម្លៃពីកត្តាបរិស្ថាន និងប្រៀបធៀបបច្ចេកទេសចម្លងរោគចំនួន ៦ ផ្សេងៗគ្នា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Hypodermic injection at growing point region ការចាក់បញ្ចូលសូលុយស្យុងស្ពែរតាមរយៈសឺរ៉ាំងទៅតំបន់លូតលាស់នៃកូនអំពៅ |
ផ្តល់អត្រាឆ្លងរោគខ្ពស់បំផុត និងធានាបាននូវការប៉ះទង្គិចផ្ទាល់រវាងមេរោគផ្សិតនិងកោសិការុក្ខជាតិកំពុងលូតលាស់។ | ទាមទារពេលវេលា កម្លាំងពលកម្មច្រើន និងភាពអត់ធ្មត់ខ្ពស់ ដោយសារត្រូវចាក់ជារៀងរាល់សប្តាហ៍រហូតដល់ ៥ សប្តាហ៍ជាប់គ្នា។ | ផ្តល់អត្រាឆ្លងរោគ ១០០% ទាំងការពិសោធន៍ក្នុងផ្ទះកញ្ចក់ និងវាលស្រែជាក់ស្តែង។ |
| Cuttings injured and soaked ការចាក់ទម្លុះភ្នែកអំពៅ រួចត្រាំក្នុងសូលុយស្យុងស្ពែរផ្សិត |
ងាយស្រួលអនុវត្តជាងការចាក់សឺរ៉ាំង និងអាចធ្វើបានក្នុងបរិមាណច្រើនក្នុងពេលតែមួយ។ | អត្រាឆ្លងរោគទាបជាងការចាក់បញ្ចូលតាមសឺរ៉ាំងយ៉ាងខ្លាំង ដោយសារមេរោគអាចជ្រាបចូលបានត្រឹមតែមុខរបួសតូចៗ។ | ផ្តល់អត្រាឆ្លងរោគ ៤០% (ក្នុងផ្ទះកញ្ចក់) និង ៣៥% (នៅវាលស្រែ) ដោយប្រើប្រាស់ Teliospore។ |
| Cuttings soaked (Uninjured) ការត្រាំកង់អំពៅក្នុងសូលុយស្យុងស្ពែរផ្សិត (ដោយមិនបង្ករបួស) |
ជាវិធីសាស្ត្រសាមញ្ញបំផុត ចំណាយពេលតិច និងងាយស្រួលអនុវត្តសម្រាប់កសិករឬអ្នកស្រាវជ្រាវទូទៅ។ | មេរោគពិបាកជ្រៀតចូលទៅក្នុងកោសិការុក្ខជាតិដែលគ្មានរបួស ធ្វើឲ្យប្រសិទ្ធភាពនៃការចម្លងរោគមិនសូវខ្ពស់។ | ផ្តល់អត្រាឆ្លងរោគត្រឹមតែ ៣៦.៦៧% (ក្នុងផ្ទះកញ្ចក់) និង ២៥% (នៅវាលស្រែ)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការសិក្សានេះទាមទារឧបករណ៍មន្ទីរពិសោធន៍មូលដ្ឋាន សារធាតុចិញ្ចឹមសម្រាប់បណ្តុះផ្សិត និងទីតាំងសម្រាប់ដាំដុះសាកល្បង។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅសាកលវិទ្យាល័យ Kasetsart ប្រទេសថៃ ដោយប្រើប្រាស់ពូជអំពៅ Q 82 និងលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុទីក្រុងបាងកក។ ដោយសារកម្ពុជាមានអាកាសធាតុ និងប្រភេទដីកសិកម្មស្រដៀងគ្នានឹងប្រទេសថៃ លទ្ធផលនេះអាចយកមកអនុវត្តផ្ទាល់បាន ប៉ុន្តែគួរតែមានការធ្វើតេស្តបញ្ជាក់បន្ថែមជាមួយពូជអំពៅក្នុងស្រុក។
បច្ចេកទេសបណ្តុះស្ពែរ និងវិធីសាស្ត្រចម្លងរោគដ៏មានប្រសិទ្ធភាពនេះ មានសារៈសំខាន់ខ្លាំងសម្រាប់ការស្រាវជ្រាវ និងការអភិវឌ្ឍវិស័យដាំដុះអំពៅនៅកម្ពុជា។
ជារួម ការយល់ដឹងពីវិធីសាស្ត្រចម្លងរោគ និងលក្ខខណ្ឌលូតលាស់នៃមេរោគនេះ នឹងជួយពង្រឹងសមត្ថភាពអ្នកស្រាវជ្រាវកម្ពុជាក្នុងការទប់ស្កាត់ការខូចខាតទិន្នផលអំពៅប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Teliospore (ស្ពែរ ឬស្ប៉ាប្រភេទ Teliospore) | ជាប្រភេទស្ពែរ (spore) របស់ផ្សិតម្យ៉ាងដែលមានសំបកក្រាស់ អាចធន់នឹងមជ្ឈដ្ឋានខាងក្រៅបានយូរ និងដើរតួជាភ្នាក់ងារចម្បងក្នុងការចម្លងជំងឺធ្យូងអំពៅពីដើមមួយទៅដើមមួយទៀត។ | វាប្រៀបដូចជាគ្រាប់ពូជដ៏រឹងមាំរបស់មេរោគផ្សិត ដែលសម្ងំចាំរហូតដល់មានលក្ខខណ្ឌអំណោយផល (ដូចជាសំណើម និងសីតុណ្ហភាពត្រូវ) ទើបដុះពន្លកបង្កជំងឺ។ |
| Ustilago scitaminea (មេរោគផ្សិតបង្កជំងឺធ្យូងអំពៅ) | ជាប្រភេទមេរោគផ្សិតម្យ៉ាងដែលវាយប្រហារលើដំណាំអំពៅ ធ្វើឱ្យរុក្ខជាតិនេះបញ្ចេញនូវរចនាសម្ព័ន្ធម្យ៉ាងមានរាងដូចរំពាត់ពណ៌ខ្មៅនៅផ្នែកចុងសاقه។ | វាគឺជាមេរោគសត្រូវផ្លែផ្កា ដែលចូលទៅប្លន់យកការលូតលាស់របស់ដើមអំពៅ ហើយបំប្លែងចុងអំពៅឱ្យក្លាយជារំពាត់ពណ៌ខ្មៅពោរពេញដោយម្សៅមេរោគ។ |
| Inoculation (ការចាក់បញ្ចូលមេរោគ ឬការចម្លងរោគសិប្បនិម្មិត) | ជាដំណើរការនៃការនាំយកមេរោគ (ដូចជាស្ពែរផ្សិត) ទៅដាក់បញ្ចូលក្នុងរាងកាយរបស់រុក្ខជាតិគោលដៅដោយចេតនា ដើម្បីសិក្សាពីរបៀបដែលមេរោគនោះបង្កជំងឺ និងដើម្បីវាយតម្លៃកម្រិតនៃការឆ្លង។ | ដូចជាការចាក់វ៉ាក់សាំង ឬការចាក់មេរោគចូលទៅក្នុងកណ្តុរពិសោធន៍ ដើម្បីមើលថាតើវាឈឺដោយរបៀបណា និងរករាវរកថ្នាំព្យាបាល។ |
| Hypodermic injection (ការចាក់បញ្ចូលតាមរយៈសឺរ៉ាំង) | ជាវិធីសាស្ត្រក្នុងការប្រើប្រាស់ម្ជុលសឺរ៉ាំងពេទ្យ ដើម្បីចាក់បញ្ចូលសូលុយស្យុងដែលមានផ្ទុកមេរោគផ្សិត ទៅក្នុងជាលិកាខាងក្នុង ឬតំបន់លូតលាស់ (growing point) របស់កូនអំពៅដោយផ្ទាល់។ | ដូចជាគ្រូពេទ្យប្រើម្ជុលចាក់ថ្នាំបញ្ចូលទៅក្នុងសាច់របស់យើងផ្ទាល់ ដើម្បីឱ្យថ្នាំ ឬមេរោគចូលទៅដល់គោលដៅបានលឿននិងច្បាស់លាស់បំផុត។ |
| Mycelial growth (ការលូតលាស់សរសៃផ្សិត) | ជាការលូតលាស់បែកមែកធាងនៃសរសៃឆ្មារៗរបស់ផ្សិត (Mycelium) បន្ទាប់ពីស្ពែរបានដុះពន្លក ដែលសរសៃទាំងនេះនឹងចាក់ឫសចូលទៅស្រូបយកសារធាតុចិញ្ចឹមពីជាលិការុក្ខជាតិ ឬមជ្ឈដ្ឋានបណ្តុះ។ | ស្រដៀងនឹងការចាក់ឫសរបស់គ្រាប់រុក្ខជាតិចូលទៅក្នុងដី ដើម្បីទាញយកទឹកនិងជីជាតិមកចិញ្ចឹមដើមរបស់វា។ |
| Substrate (ស្រទាប់បណ្តុះ ឬមជ្ឈដ្ឋានសារធាតុចិញ្ចឹម) | ជាប្រភពនៃសារធាតុចិញ្ចឹម (ដូចជាជាតិស្ករ Dextrose, សារធាតុចម្រាញ់ពីរុក្ខជាតិ, ឬ Agar) ដែលត្រូវបានរៀបចំឡើងសម្រាប់ផ្តល់ចំណីឱ្យមេរោគផ្សិតលូតលាស់នៅក្នុងការពិសោធន៍។ | វាប្រៀបបាននឹងដីមានជីជាតិដែលគេរៀបចំទុកសម្រាប់បណ្តុះគ្រាប់ពូជឱ្យដុះលូតលាស់បានល្អ។ |
| Sporidial suspensions (សូលុយស្យុងស្ពែររាវ) | ជាល្បាយរាវដែលផ្សំឡើងពីទឹកបន្សុទ្ធ លាយឡំជាមួយនឹងកោសិការបស់ផ្សិត (Sporidia ឬ Teliospores) ក្នុងកំហាប់ជាក់លាក់ណាមួយ សម្រាប់យកទៅប្រើប្រាស់ក្នុងការចម្លងរោគ។ | ដូចជាការយកម្សៅទឹកដោះគោទៅកូរលាយជាមួយទឹក ដើម្បីបានជាទឹកដោះគោរាវសម្រាប់ផឹកយ៉ាងដូច្នោះដែរ ទីនេះគឺលាយមេរោគជាមួយទឹកដើម្បីងាយស្រួលយកទៅចាក់លើរុក្ខជាតិ។ |
| Smut whip (រំពាត់ធ្យូង ឬរចនាសម្ព័ន្ធរាងរំពាត់) | ជារោគសញ្ញាជាក់លាក់នៃជំងឺធ្យូងអំពៅ ដែលផ្នែកចុងនៃដើមអំពៅប្រែរូបរាងទៅជាទម្រង់វែងរលីងដូចរំពាត់ខ្វះស្លឹក និងគ្របដណ្តប់ទៅដោយភ្នាសស្តើងមួយដែលផ្ទុកម្សៅស្ពែរពណ៌ខ្មៅ។ | ដូចជាដើមរុក្ខជាតិដែលត្រូវភ្លើងឆេះខ្លោច រួចបន្សល់ទុកនូវធាងពណ៌ខ្មៅដែលប្រឡាក់ពេញទៅដោយធ្យូង។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
