បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះពិនិត្យទៅលើបញ្ហាជំងឺរំពាត់ខ្មៅ (Smut disease) លើដំណាំអំពៅដែលបង្កឡើងដោយផ្សិត Ustilago scitaminea ដែលបណ្តាលឱ្យខូចខាតដល់ទិន្នផល និងគុណភាពស្ករអំពៅយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរនៅជុំវិញពិភពលោក ក៏ដូចជានៅក្នុងប្រទេសថៃ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អត្ថបទនេះធ្វើការពណ៌នាអំពីលក្ខណៈជីវសាស្ត្រនៃការចម្លងជំងឺ និងបានណែនាំអំពីវិធានការបច្ចេកទេសកសិកម្មដើម្បីការពារ និងគ្រប់គ្រងការរាលដាលនៃជំងឺនេះ។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Resistant Cultivars ការប្រើប្រាស់ពូជអំពៅធន់នឹងជំងឺ |
ជាវិធីសាស្ត្រល្អបំផុតនិងមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការការពាររយៈពេលវែង។ ជួយកាត់បន្ថយការចំណាយរបស់កសិករលើថ្នាំគីមី និងពលកម្ម។ | ទាមទារពេលវេលាយូរក្នុងការស្រាវជ្រាវនិងបង្កាត់ពូជ។ មេរោគអាចបំប្លែងខ្លួនបំបែកភាពធន់របស់ពូជអំពៅនៅពេលអនាគត។ | ជាវិធានការដែលត្រូវបានផ្តល់អនុសាសន៍ខ្ពស់បំផុត ដោយការសិក្សារកឃើញពូជចំនួន ១៣ ដែលមានលក្ខណៈធន់នឹងជំងឺនេះ។ |
| Hot Water Treatment ការត្រាំកូនពូជក្នុងទឹកក្ដៅ |
អាចសម្លាប់មេរោគផ្សិតដែលបង្កប់ខ្លួននៅខាងក្នុងភ្នែកអំពៅបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព ដោយមិនប្រើប្រាស់សារធាតុគីមី។ | ទាមទារការគ្រប់គ្រងសីតុណ្ហភាពយ៉ាងតឹងរ៉ឹងបំផុត បើក្តៅពេកអាចធ្វើឱ្យភ្នែកអំពៅងាប់ បើត្រជាក់ពេកមិនអាចសម្លាប់មេរោគបាន។ | ការត្រាំទឹកក្ដៅនៅសីតុណ្ហភាព ៥២°C រយៈពេល ១៨ នាទី ជួយកម្ចាត់មេរោគជំងឺរំពាត់ខ្មៅមុនពេលយកទៅដាំបានយ៉ាងមានសុវត្ថិភាព។ |
| Chemical Seed Treatment ការត្រាំកូនពូជជាមួយថ្នាំសម្លាប់ផ្សិតគីមី |
ងាយស្រួលអនុវត្តសម្រាប់កសិករ និងមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការការពារកូនពូជពីការវាយប្រហាររបស់ស្ព័រផ្សិតដែលមានក្នុងដី។ | ត្រូវចំណាយថវិកាទិញថ្នាំគីមី និងអាចបណ្តាលឱ្យមានហានិភ័យដល់សុខភាពអ្នកប្រើប្រាស់ និងបរិស្ថាន។ | ការប្រើថ្នាំ Triadimefon (500 ppm, 30 នាទី) ឬ Propiconazol (200 ppm, 15 នាទី) អាចទប់ស្កាត់ការកកើតជំងឺនេះបានយ៉ាងល្អ។ |
| Roguing / Physical Removal ការដកនិងបំផ្លាញចោលដើមដែលមានជំងឺ |
ជាវិធានការទប់ស្កាត់ការឆ្លងរាលដាលភ្លាមៗ និងកាត់បន្ថយប្រភពចម្លងស្ព័រផ្សិតទៅកាន់ដើមផ្សេងទៀតនៅក្នុងចម្ការ។ | ទាមទារកម្លាំងពលកម្មច្រើនក្នុងការដើរត្រួតពិនិត្យជាប្រចាំ ហើយអាចមិនទាន់ពេលវេលាប្រសិនបើស្ព័របានហោះតាមខ្យល់រួចរាល់។ | ជួយកាត់បន្ថយភាពធ្ងន់ធ្ងរនៃជំងឺ ជាពិសេសនៅពេលរកឃើញរោគសញ្ញានៅដំណាក់កាលដំបូងនៃការដាំដុះ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តវិធានការគ្រប់គ្រងជំងឺរំពាត់ខ្មៅទាមទារនូវធនធាននិងបរិក្ខារខុសៗគ្នា អាស្រ័យលើវិធីសាស្ត្រនីមួយៗដែលកសិករ ឬក្រុមហ៊ុនជ្រើសរើសយកមកអនុវត្ត។
ការសិក្សានេះផ្អែកលើទិន្នន័យ និងការស្រាវជ្រាវដែលធ្វើឡើងនៅមជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវដំណាំចម្ការខេត្តសុផាន់បុរី (Suphanburi) ប្រទេសថៃ ក៏ដូចជាការដកស្រង់ពីការសិក្សាអន្តរជាតិផ្សេងៗ។ ដោយសារស្ថានភាពអាកាសធាតុត្រូពិច និងលក្ខណៈដីនៅប្រទេសថៃមានភាពប្រហាក់ប្រហែលគ្នាយ៉ាងខ្លាំងទៅនឹងប្រទេសកម្ពុជា លទ្ធផលនិងវិធានការណែនាំនៅក្នុងឯកសារនេះមានតម្លៃខ្ពស់បំផុត និងអាចយកមកអនុវត្តដោយផ្ទាល់នៅក្នុងបរិបទកសិកម្មកម្ពុជា។
វិធីសាស្ត្រគ្រប់គ្រង និងការពារជំងឺរំពាត់ខ្មៅនេះគឺមានសារៈសំខាន់ និងអាចអនុវត្តបានយ៉ាងពេញលេញសម្រាប់វិស័យកសិ-ឧស្សាហកម្មដំណាំអំពៅនៅកម្ពុជា។
សរុបមក ការសង្កត់ធ្ងន់ទៅលើការប្រើប្រាស់ពូជធន់ និងការសម្អាតកូនពូជមុនពេលដាំ គឺជាយុទ្ធសាស្ត្រគន្លឹះដែលអាចជួយសង្គ្រោះទិន្នផល និងរក្សាស្ថិរភាពនៃផលិតកម្មស្ករអំពៅនៅកម្ពុជាបានយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Ustilago scitaminea (មេរោគផ្សិតអ៊ូស្ទីឡាហ្គោ ស្ក៊ីតាមីណេអា) | ជាប្រភេទមេរោគផ្សិតដែលបង្កឱ្យមានជំងឺរំពាត់ខ្មៅ (Smut disease) លើដំណាំអំពៅ វាចូលទៅវាយប្រហារកោសិកាលូតលាស់របស់រុក្ខជាតិ ធ្វើឱ្យខូចខាតទិន្នផល និងកាត់បន្ថយកម្រិតជាតិស្ករពាណិជ្ជកម្មយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ | ដូចជាមេរោគដែលចូលទៅបំផ្លាញប្រព័ន្ធលូតលាស់របស់មនុស្ស ធ្វើឱ្យរាងកាយប្រែប្រួលខុសប្រក្រតី និងមិនអាចលូតលាស់បានល្អ។ |
| Teliospores (ស្ព័រតេលីយ៉ូ) | ជាកោសិកាបង្កកំណើត ឬប្រៀបបាននឹងគ្រាប់ពូជតូចៗរបស់មេរោគផ្សិតដែលមានពណ៌ខ្មៅ។ វាអាចហោះហើរតាមខ្យល់ទៅទុំលើភ្នែកអំពៅផ្សេងទៀតដើម្បីចម្លងរោគ និងអាចរស់រានមានជីវិតលាក់ខ្លួននៅក្នុងដីបានយ៉ាងយូរ។ | ដូចជាគ្រាប់ធូលីតូចៗដែលរសាត់តាមខ្យល់ ហើយនៅពេលធ្លាក់ចំកន្លែងមានសំណើម វានឹងដុះពន្លកឡើងបង្កជាជំងឺភ្លាមៗ។ |
| Whip-like sorus (រោគសញ្ញារាងដូចរំពាត់) | ជារោគសញ្ញាជាក់លាក់នៃជំងឺរំពាត់ខ្មៅ ដែលលេចចេញជាទម្រង់រាងវែងដូចរំពាត់តូចៗពណ៌ខ្មៅដុះចេញពីចុងត្រួយ ឬភ្នែកចំហៀងរបស់ដើមអំពៅ ដោយរំពាត់នេះផ្ទុកទៅដោយស្ព័រមេរោគរាប់លានដែលអាចហោះហើរទៅចម្លងដើមផ្សេង។ | ដូចជាផ្សិតពុលដែលដុះចេញពីគល់ឈើផុយៗ ហើយត្រៀមខ្លួនបញ្ចេញធូលីពុលរាប់លានគ្រាប់ទៅក្នុងអាកាស។ |
| Ratooning (ការរក្សាគល់អំពៅចាស់ / ការទុកពន្លកគល់) | ជាបច្ចេកទេសកសិកម្មដែលកសិករប្រមូលផលដោយកាត់យកតែដើមអំពៅ ហើយទុកគល់និងឫសចាស់នៅក្នុងដីដើម្បីឱ្យវាដុះពន្លកសារជាថ្មីនៅរដូវបន្ទាប់។ ការទុកគល់ច្រើនឆ្នាំពេក ធ្វើឱ្យមេរោគក្នុងដីប្រមូលផ្តុំ និងបង្កជំងឺកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរ។ | ដូចជាការប្រើប្រាស់ដីដដែលៗដោយមិនបានសម្អាត ដែលធ្វើឱ្យមេរោគមានឱកាសកកកុញកាន់តែច្រើនឡើងៗពីមួយឆ្នាំទៅមួយឆ្នាំ។ |
| CCS - Commercial Cane Sugar (បរិមាណស្ករពាណិជ្ជកម្ម) | ជារង្វាស់ស្តង់ដារដែលប្រើសម្រាប់វាស់កម្រិតជាតិស្ករសុទ្ធដែលអាចចម្រាញ់ចេញពីដើមអំពៅសម្រាប់ធ្វើអាជីវកម្មពាណិជ្ជកម្ម។ ដើមអំពៅដែលឆ្លងជំងឺរំពាត់ខ្មៅ នឹងធ្វើឱ្យកម្រិត CCS នេះធ្លាក់ចុះទាប។ | ដូចជាការវាស់កម្រិតជាតិផ្អែមនៅក្នុងទឹកផ្លែឈើ បើផ្លែឈើខូចគុណភាព ឬមានជំងឺ ទឹកដែលច្របាច់បានក៏សាបមិនសូវផ្អែមដែរ។ |
| Roguing (ការដកបំផ្លាញចោលដើមជំងឺ) | គឺជាវិធានការគ្រប់គ្រងជំងឺរុក្ខជាតិដោយការដើរត្រួតពិនិត្យចម្ការជាប្រចាំ និងដកយកដើមអំពៅដែលបង្ហាញរោគសញ្ញាជំងឺយកទៅដុតបំផ្លាញចោលភ្លាមៗ ដើម្បីកាត់ផ្តាច់ប្រភពចម្លងស្ព័រមេរោគទៅកាន់ដើមផ្សេងទៀត។ | ដូចជាការរើសយកផ្លែប៉ោមដែលស្អុយមួយគ្រាប់ចេញពីកន្ត្រក ហើយយកទៅចោលឆ្ងាយ ដើម្បីកុំឱ្យវារាលដាលស្អុយដល់ផ្លែប៉ោមផ្សេងទៀតដែលនៅល្អ។ |
| Artificial inoculation (ការចាក់បញ្ចូលមេរោគសិប្បនិម្មិត) | ជាដំណើរការដែលអ្នកស្រាវជ្រាវយកស្ព័រមេរោគផ្សិតទៅចាក់បញ្ចូល ឬលាបលើកូនអំពៅដោយចេតនានៅក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ ឬចម្ការសាកល្បង ដើម្បីវាយតម្លៃថាតើពូជអំពៅនោះមានកម្រិតភាពធន់នឹងជំងឺកម្រិតណា។ | ដូចជាការចាក់វ៉ាក់សាំងសាកល្បង ឬបញ្ចូលមេរោគទៅលើសត្វកណ្តុរ ដើម្បីមើលថាតើប្រព័ន្ធការពាររាងកាយរបស់វាអាចទប់ទល់នឹងមេរោគបានឬទេ។ |
| Meristematic region (តំបន់កោសិកាលូតលាស់) | ជាផ្នែកនៃជាលិការបស់រុក្ខជាតិ (ដូចជាចុងត្រួយ ឬភ្នែកចំហៀង) ដែលមានកោសិកាកំពុងបំបែកខ្លួនយ៉ាងសកម្មសម្រាប់ការលូតលាស់ ដែលតំបន់នេះជាទីតាំងងាយរងគ្រោះបំផុតពីការវាយលុកនិងការលូតលាស់របស់មេរោគផ្សិត។ | ដូចជាការដ្ឋានសាងសង់អាគារដែលកំពុងមមាញឹក និងមានសភាពចំហ ដែលងាយស្រួលឱ្យជនខិលខូចលួចបន្លំខ្លួនចូលទៅបំផ្លាញរចនាសម្ព័ន្ធពីខាងក្នុង។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
