បញ្ហា (The Problem)៖ ការសិក្សានេះផ្តោតលើការវាយតម្លៃលទ្ធភាពនៃការអនុវត្តសេដ្ឋកិច្ចជីវសាស្រ្ត-ចរន្ត-បៃតង (Bio-Circular-Green Economy) តាមរយៈការប្រើប្រាស់កាកសំណល់ពីរោងចក្រស្ករស ដើម្បីលើកកម្ពស់និរន្តរភាពនៃការពង្រីកការដាំដុះអំពៅនៅក្នុងប្រទេសថៃ និងដោះស្រាយបញ្ហាប្រឈមរបស់កសិករ។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានអនុវត្តតាមរយៈការចុះសាកសួរផ្ទាល់នៅទីវាល និងការវិភាគសំណាកក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Chemical Fertilizer ជីគីមី (ជម្រើសទូទៅ/ប្រពៃណី) |
ងាយស្រួលរកទិញ ផ្តល់សារធាតុចិញ្ចឹម (NPK) ភ្លាមៗដល់ដំណាំ និងងាយស្រួលក្នុងការប៉ាន់ស្មានបរិមាណប្រើប្រាស់។ | តម្លៃថ្លៃ (ពិសេសពេលមានវិបត្តិសកល) និងមិនជួយកែលម្អរចនាសម្ព័ន្ធ ឬលក្ខណៈរូបនៃដីក្នុងរយៈពេលវែងនោះទេ។ | ផ្តល់ទិន្នផលអំពៅជាមធ្យម ៧៣,១ តោន/ហិកតា ប៉ុន្តែទាមទារការចំណាយថ្លៃដើមខ្ពស់ពីកសិករ។ |
| Treated Wastewater (Ferti-irrigation) ការប្រើប្រាស់ទឹកសំណល់កែច្នៃរួចសម្រាប់ការស្រោចស្រព |
ជួយកាត់បន្ថយផលប៉ះពាល់ពីគ្រោះរាំងស្ងួត និងផ្តល់ប្រភពទឹកដែលមានផ្ទុកសារធាតុចិញ្ចឹម (Nitrogen) មួយចំនួនដល់ដំណាំ។ | មានក្លិនមិនល្អ (Rancid smell) អាចធ្វើឲ្យដីខូចគុណភាពបើប្រើមិនត្រឹមត្រូវ និងទាមទារចំណាយដឹកជញ្ជូនខ្ពស់។ | កសិករ ៣៣,៥% គ្មានទំនុកចិត្តក្នុងការប្រើប្រាស់ ប៉ុន្តែចម្ការដែលបានប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធនេះធន់នឹងគ្រោះរាំងស្ងួតបានល្អជាង។ |
| Vinasse (Stillage/Spent Wash) កាកសំណល់រាវពីការផលិតអេតាណុល (Vinasse) |
សម្បូរសារធាតុប៉ូតាស្យូម (K) កាល់ស្យូម (Ca) និងម៉ាញេស្យូម (Mg) ដែលជួយកែលម្អគុណភាពដីខ្សាច់ និងបង្កើនសកម្មភាពអតិសុខុមប្រាណ។ | មានជាតិប្រៃ កម្រិតអាស៊ីត និងបន្ទុកសរីរាង្គខ្ពស់ (High organic load) ដែលចាំបាច់ត្រូវមានការចម្រោះ (Anaerobic digestion) និងពងាវមុនពេលប្រើ។ | ទាមទារការពងាវជាមួយទឹកសាបពី ២ ទៅ ១៦ ដង ដើម្បីធានាសុវត្ថិភាពដល់ប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីដីនិងទឹក។ |
| Filter Cake (Press Mud) កាកសំណល់ចម្រោះ ឬ កាកអំពៅម៉ត់ |
ជួយកែលម្អរចនាសម្ព័ន្ធរូបនៃដី បង្កើនការជ្រាបទឹក រក្សាសំណើម និងបន្ថែមកម្រិតរ៉ែក្នុងដីឱ្យបានយូរអង្វែង។ | ទាមទារពេលវេលាធ្វើជីកំប៉ុស (Composting) ជាមុនសិន ដើម្បីបញ្ចៀសការភាយកម្តៅនិងឧស្ម័នអាម៉ូញាក់ ហើយពិបាកក្នុងការដឹកជញ្ជូនដោយសារមានពន្លឺ/ទម្ងន់ធ្ងន់។ | ការប្រើប្រាស់ប្រមាណ ១០០ តោន/ហិកតា អាចជួយកែលម្អគុណភាពរូបនៃដីបានរហូតដល់រយៈពេល ៣ ឆ្នាំជាប់គ្នា។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ការអនុវត្តគម្រោងប្រើប្រាស់កាកសំណល់កសិ-ឧស្សាហកម្មនេះ ទាមទារការវិនិយោគខ្ពស់លើហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ និងប្រព័ន្ធដឹកជញ្ជូន ដែលជាឧបសគ្គចម្បងបំផុត។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅខេត្ត Kanchanaburi ប្រទេសថៃ ដែលមានលក្ខណៈភូមិសាស្ត្រជាតំបន់ភ្នំ ថ្មកំបោរ និងពឹងផ្អែកខ្លាំងលើទឹកភ្លៀង ជាមួយកសិករគំរូចំនួន ២០៧ នាក់ (បុរស ៨៦,៩%)។ ទិន្នន័យនេះមានសារៈប្រយោជន៍សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារយើងមានអាកាសធាតុ (រដូវប្រាំង/វស្សា) លក្ខណៈដី និងបញ្ហាប្រឈមនឹងគ្រោះរាំងស្ងួតក្នុងការដាំដុះអំពៅស្រដៀងគ្នា។
វិធីសាស្ត្រនៃការកែច្នៃកាកសំណល់ពីរោងចក្រស្ករសនេះ គឺមានសក្តានុពលខ្ពស់ក្នុងការយកមកអនុវត្តនៅប្រទេសកម្ពុជា ដើម្បីជំរុញសេដ្ឋកិច្ចចរន្ត-បៃតង (Bio-Circular-Green Economy) ក្នុងវិស័យកសិ-ឧស្សាហកម្ម។
ការអនុវត្តម៉ូដែលនេះនឹងជួយកាត់បន្ថយថ្លៃដើមផលិតកម្មរបស់កសិករ បង្កើនភាពធន់នឹងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ និងដោះស្រាយបញ្ហាបំពុលបរិស្ថានពីរោងចក្រប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Bio-Circular-Green Economy | ម៉ូដែលសេដ្ឋកិច្ចដែលផ្តោតលើការប្រើប្រាស់ធនធានជីវសាស្រ្ត (Bio) ការកែច្នៃកាកសំណល់យកមកប្រើប្រាស់ឡើងវិញជារង្វិលជុំ (Circular) និងការគាំពារបរិស្ថាន (Green) ដើម្បីបង្កើតជាផលិតផលមានតម្លៃបន្ថែម និងកាត់បន្ថយការបំពុល។ | ដូចជាការយកសំណល់ម្ហូបអាហារទៅធ្វើជីកំប៉ុសសម្រាប់ដាំបន្លែ ហើយយកបន្លែនោះមកបរិភោគវិញជាលក្ខណៈរង្វិលជុំ ដោយមិនចោលវត្ថុអ្វីមួយឱ្យឥតប្រយោជន៍។ |
| Vinasse (Stillage, Spent Wash) | វាជាកាកសំណល់រាវពណ៌ក្រម៉ៅខាប់ ដែលទទួលបានពីការបិតស្រា ឬផលិតអេតាណុលពីរោងចក្រស្ករ។ វាសម្បូរទៅដោយសារធាតុចិញ្ចឹម (ពិសេសប៉ូតាស្យូម) តែមានផ្ទុកជាតិអាស៊ីតនិងសារធាតុសរីរាង្គកម្រិតខ្ពស់ ដែលទាមទារការបន្សាបនិងពងាវមុនពេលយកទៅស្រោចដំណាំ។ | ដូចជាទឹកស្ងោរថ្នាំចិនដែលសល់កាក រាងខាប់ហើយមានក្លិនឆួល ដែលយើងមិនអាចយកទៅស្រោចរុក្ខជាតិផ្ទាល់បានទេ លុះត្រាតែលាយទឹកឱ្យរាវសិន។ |
| Filter Cake (Press Mud) | ជាកាកសំណល់រឹង ឬកាកអំពៅម៉ត់ ដែលកើតចេញពីដំណើរការចម្រោះទឹកអំពៅឱ្យថ្លាក្នុងរោងចក្រ។ វាជួយកែលម្អរចនាសម្ព័ន្ធរូបនៃដី ជួយដីឱ្យរក្សាសំណើមបានល្អ និងបញ្ចេញសារធាតុរ៉ែដល់ដំណាំក្នុងរយៈពេលយូរអង្វែង។ | ប្រៀបបាននឹងកាកកាហ្វេដែលយើងសល់ពីការឆុង ហើយយកទៅលាយជាមួយដីដើម្បីធ្វើឱ្យដីធូរ និងមានជីជាតិ។ |
| Ferti-irrigation | ជាការបញ្ចេញទឹកស្រោចស្រពដែលមានលាយបញ្ចូលផ្ទុកសារធាតុចិញ្ចឹម ឬទឹកសំណល់ដែលបានកែច្នៃរួច ទៅក្នុងចម្ការ ដែលវាដើរតួជាការផ្គត់ផ្គង់ទាំងទឹក និងជីសម្រាប់ដំណាំក្នុងពេលតែមួយ។ | ដូចជាការយកទឹកលាងត្រីឬសាច់ដែលសម្បូរជាតិវីតាមីន ទៅស្រោចដំណាំក្បែរផ្ទះ ដើម្បីឱ្យរុក្ខជាតិបានទាំងទឹក និងជីតម្រូវការ។ |
| Anaerobic digestion | ជាដំណើរការបំបែកសារធាតុសរីរាង្គដោយអតិសុខុមប្រាណនៅក្នុងលក្ខខណ្ឌដែលគ្មានអុកស៊ីហ្សែន ដើម្បីកាត់បន្ថយកម្រិតពុលនៅក្នុងកាកសំណល់រាវ និងអាចបង្កើតជាជីវឧស្ម័ន (Biogas) សម្រាប់ប្រើប្រាស់ជាថាមពល។ | ប្រៀបដូចជាការផ្អាប់ត្រីធ្វើប្រហុកនៅក្នុងក្រឡបិទជិត ដែលពឹងផ្អែកលើមេរោគល្អៗក្នុងការបំបែកសាច់ត្រីដោយមិនឱ្យមានខ្យល់ចេញចូល។ |
| Chemical oxygen demand (COD) | ជារង្វាស់នៃបរិមាណអុកស៊ីហ្សែនដែលត្រូវការចាំបាច់ដើម្បីបំបែកសារធាតុសរីរាង្គក្នុងទឹកសំណល់តាមរយៈប្រតិកម្មគីមី។ កម្រិត COD កាន់តែខ្ពស់ បញ្ជាក់ថាទឹកនោះកាន់តែមានកម្រិតបំពុលខ្លាំង និងខ្វះអុកស៊ីហ្សែនសម្រាប់រស់រានមានជីវិត។ | ដូចជារង្វាស់នៃការខំប្រឹងប្រែងរបស់ម៉ាស៊ីនបូមធូលី ម៉ាស៊ីនត្រូវប្រឹងខ្លាំងនិងចំណាយថាមពលច្រើន បើបន្ទប់នោះមានកាកសំណល់ធូលីច្រើនកម្រិតណា។ |
| Melanoidin | ជាសមាសធាតុសរីរាង្គស្មុគស្មាញដែលធ្វើឱ្យកាកសំណល់រាវ (Vinasse) មានពណ៌ត្នោតចាស់ ឬខ្មៅ ដែលកើតឡើងអំឡុងពេលកម្ដៅចម្រាញ់ស្ករស ហើយវាមានលក្ខណៈពិបាកក្នុងការរលាយបាត់តាមធម្មជាតិ ដែលធ្វើឱ្យទឹកបាត់បង់ពន្លឺព្រះអាទិត្យចូល។ | ប្រៀបដូចជាពណ៌ក្រហមក្រម៉ៅនៅលើសាច់អាំងដែលខ្លោច ដែលពិបាកនឹងលាងជម្រះចេញពីខ្ទះយ៉ាងដូច្នោះដែរ។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
