បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះសិក្សាពីបញ្ហានៃការគ្រប់គ្រងស្មៅចង្រៃនៅក្នុងចម្ការអំពៅក្នុងប្រទេសថៃ ដោយផ្តោតលើការកំណត់អត្តសញ្ញាណប្រភេទស្មៅ ការផ្លាស់ប្តូរចំនួនតាមរដូវកាល និងបរិមាណគ្រាប់ពូជស្មៅដែលនៅសេសសល់ក្នុងដី។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ ការស្រាវជ្រាវនេះត្រូវបានធ្វើឡើងតាមរយៈការចុះស្ទង់មតិប្រមូលទិន្នន័យនៅតាមតំបន់ដាំអំពៅធំៗចំនួនបួន និងការពិសោធន៍វាយតម្លៃគ្រាប់ពូជស្មៅនៅក្នុងផ្ទៃដី។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Field Survey (Quadrat Sampling) ការស្ទង់មតិវាលដោយប្រើក្រឡា (Quadrat Sampling) |
ងាយស្រួលអនុវត្តនៅលើទីវាលផ្ទាល់ និងផ្តល់ទិន្នន័យច្បាស់លាស់អំពីដង់ស៊ីតេ និងម៉ាស់ជីវសាស្ត្ររបស់ស្មៅដែលកំពុងលូតលាស់។ វាជួយឱ្យឃើញពីការផ្លាស់ប្តូរប្រភេទស្មៅតាមរដូវកាលជាក់ស្តែង។ | ចំណាយពេលច្រើន និងកម្លាំងពលកម្មក្នុងការចុះវាល និងវាស់វែង។ វាមិនអាចប្រាប់ពីសក្តានុពលនៃគ្រាប់ពូជស្មៅដែលកប់ក្នុងដី និងមិនទាន់ដុះពន្លកបានទេ។ | រកឃើញថាដង់ស៊ីតេស្មៅបានកើនឡើងពី ៥៣,៩ ដើម/ម៉ែត្រការ៉េ (ឆ្នាំ ១៩៧៥) ទៅ ៧២,៨ ដើម/ម៉ែត្រការ៉េ (ឆ្នាំ ១៩៨៥)។ |
| Soil Seed Bank Survey (Seedling Emergence Method) ការស្ទង់មតិធនាគារគ្រាប់ពូជក្នុងដី (វិធីសាស្ត្របណ្តុះគ្រាប់ពូជ) |
អនុញ្ញាតឱ្យអ្នកស្រាវជ្រាវប៉ាន់ប្រមាណបរិមាណគ្រាប់ពូជដែលនៅសេសសល់ក្នុងដី (Reservoir) ដែលអាចបង្កជាបញ្ហានៅពេលអនាគត។ ជាវិធីសាស្ត្រដ៏សំខាន់សម្រាប់វាយតម្លៃប្រសិទ្ធភាពនៃការគ្រប់គ្រងស្មៅរយៈពេលវែង។ | ត្រូវការរៀបចំកន្លែងពិសោធន៍ (ផ្ទះកញ្ចក់) និងចំណាយពេលយូរ (រហូតដល់ ៥ សប្តាហ៍)។ គ្រាប់ពូជដែលសម្ងំ (Dormant seeds) អាចនឹងមិនដុះពន្លក ដែលធ្វើឱ្យលទ្ធផលទាបជាងចំនួនជាក់ស្តែង។ | ប៉ាន់ប្រមាណថាមានគ្រាប់ពូជរហូតដល់ ១១.០០៥.០០០ គ្រាប់/ហិកតា នៅក្នុងជម្រៅដី ០-៥ សង់ទីម៉ែត្រ។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ឯកសារមិនបានបញ្ជាក់ពីតម្លៃជាសាច់ប្រាក់ជាក់លាក់នោះទេ ប៉ុន្តែការស្រាវជ្រាវនេះទាមទារធនធានរូបវន្ត កម្លាំងពលកម្ម និងពេលវេលាសម្រាប់ការចុះវាលទូលំទូលាយ និងការពិសោធន៍បណ្តុះគ្រាប់ពូជ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានធ្វើឡើងនៅក្នុងតំបន់ដាំអំពៅក្នុងប្រទេសថៃ (ជាពិសេសខេត្ត Suphan Buri) ចន្លោះឆ្នាំ ១៩៧៥ ដល់ ១៩៨៨ ដែលមានទិន្នន័យហួសសម័យបន្តិចធៀបនឹងបច្ចុប្បន្ន។ ទោះបីជាអាកាសធាតុ និងប្រភេទដីមានភាពស្រដៀងគ្នានឹងកម្ពុជាក៏ដោយ ក៏កត្តាស្រាវជ្រាវនេះមិនបានរាប់បញ្ចូលការប្រែប្រួលអាកាសធាតុថ្មីៗ ឬការប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់ស្មៅគីមីទំនើបៗ ដែលអាចបណ្តាលឱ្យមានពូជស្មៅស៊ាំនឹងថ្នាំ (Herbicide resistance) នោះទេ។ នេះជាចំណុចសំខាន់សម្រាប់កម្ពុជាដែលត្រូវធ្វើបច្ចុប្បន្នភាពទិន្នន័យនេះឡើងវិញ ជាជាងពឹងផ្អែកទាំងស្រុងលើអក្សរសិល្ប៍ចាស់ៗ។
វិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវនៅក្នុងឯកសារនេះគឺមានអត្ថប្រយោជន៍ និងអាចយកមកអនុវត្តបានយ៉ាងល្អនៅក្នុងវិស័យកសិកម្មនៅប្រទេសកម្ពុជា។
ជារួម ការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រស្ទង់មតិ និងការវាយតម្លៃធនាគារគ្រាប់ពូជក្នុងដីនេះ នឹងជួយកសិករ និងអ្នកស្រាវជ្រាវកម្ពុជារៀបចំយុទ្ធសាស្ត្រគ្រប់គ្រងស្មៅចង្រៃបានត្រឹមត្រូវ និងកាត់បន្ថយថ្លៃដើមផលិតកម្ម។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Seed reservoir (ធនាគារ ឬអាងស្តុកគ្រាប់ពូជក្នុងដី) | បរិមាណគ្រាប់ពូជស្មៅចង្រៃដែលនៅមានជីវិត ហើយកប់លាក់ខ្លួននៅក្នុងស្រទាប់ដី ដែលរង់ចាំលក្ខខណ្ឌអំណោយផល (សំណើម ពន្លឺ សីតុណ្ហភាព) ដើម្បីដុះពន្លកនៅរដូវកាលក្រោយៗ។ | ដូចជាប្រាក់សន្សំក្នុងធនាគារអញ្ចឹងដែរ ទោះបីយើងមិនឃើញវានៅលើដីក៏ដោយ វានៅតែកប់ក្នុងដីរង់ចាំថ្ងៃដកយកមកចាយ (ដុះជាដើមថ្មី)។ |
| Viable seeds (គ្រាប់ពូជដែលអាចដុះពន្លកបាន) | គ្រាប់ពូជដែលនៅមានជីវិតសកម្ម ហើយមានសមត្ថភាពអាចដុះពន្លកលូតលាស់ជាដើមរុក្ខជាតិថ្មីបាន នៅពេលដែលវាទទួលបានទឹក សីតុណ្ហភាព និងពន្លឺគ្រប់គ្រាន់។ | ដូចជាស៊ុតមាន់ដែលបង្កកំណើតរួចរាល់ គឺអាចញាស់ចេញជាកូនមាន់បាន បើក្រាបត្រូវកម្តៅ មិនមែនជាស៊ុតស្អុយនោះទេ។ |
| Floristic composition (សមាសភាពរុក្ខជាតិ) | ការប្រមូលផ្តុំ ឬវត្តមាននៃប្រភេទរុក្ខជាតិ ឬស្មៅផ្សេងៗគ្នាជាច្រើនប្រភេទ ដែលដុះរួមគ្នានៅក្នុងតំបន់ ឬប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីណាមួយក្នុងពេលវេលាជាក់លាក់មួយ។ | ដូចជាបញ្ជីមុខម្ហូបនៅក្នុងភោជនីយដ្ឋានមួយ ដែលប្រាប់យើងថាមានម្ហូបអ្វីខ្លះនៅទីនោះ។ |
| Quadrat (ស៊ុមក្រឡាវាស់វែង) | ជាឧបករណ៍ស៊ុមរាងការ៉េ (ឧទាហរណ៍ទំហំ ១x១ ម៉ែត្រ) ដែលអ្នកស្រាវជ្រាវប្រើសម្រាប់ដាក់លើដីដើម្បីកំណត់ព្រំដែន រួចរាប់ចំនួន ដង់ស៊ីតេ និងប្រភេទស្មៅដែលដុះនៅក្នុងទំហំនោះ ដើម្បីធ្វើជាតំណាងឱ្យផ្ទៃដីធំទាំងមូល។ | ដូចជាការដួសបាយមួយស្លាបព្រាមកភ្លក់ ដើម្បីដឹងថាបាយមួយឆ្នាំងនោះឆ្អិន និងមានរសជាតិយ៉ាងណា ដោយមិនចាំបាច់ញ៉ាំទាំងអស់។ |
| Biomass (ម៉ាស់ជីវសាស្ត្រ ឬទម្ងន់ស្ងួត) | ទម្ងន់សរុបនៃរុក្ខជាតិបន្ទាប់ពីត្រូវបានហាល ឬសម្ងួតយកជាតិទឹកចេញអស់ (Dry weight) ដែលគេប្រើដើម្បីវាស់វែងពីទំហំនៃការលូតលាស់ និងបរិមាណសារធាតុសរីរាង្គពិតប្រាកដដែលរុក្ខជាតិនោះផលិតបាន។ | ដូចជាការថ្លឹងទម្ងន់ត្រីងៀតបន្ទាប់ពីហាលស្ងួត ដែលបង្ហាញពីទម្ងន់សាច់ត្រីពិតៗដោយមិនរាប់បញ្ចូលជាតិទឹក។ |
| Dormant seeds (គ្រាប់ពូជសម្ងំ) | គ្រាប់ពូជដែលនៅមានជីវិត ប៉ុន្តែមិនទាន់ព្រមដុះពន្លកភ្លាមៗទេ ទោះបីជាមានលក្ខខណ្ឌអំណោយផលក៏ដោយ ដើម្បីការពារខ្លួនពីបរិស្ថានមិនល្អ ឬរង់ចាំពេលវេលាដែលស័ក្តិសមបំផុតទើបដុះ។ | ដូចជាសត្វខ្លាឃ្មុំដែលសម្ងំដេកក្នុងរដូវរងា (Hibernation) ដើម្បីសន្សំថាមពល និងរង់ចាំរដូវកាលដែលមានចំណីសំបូរទើបចេញមកក្រៅ។ |
| Perennial weeds (ស្មៅចង្រៃរស់បានច្រើនឆ្នាំ) | ប្រភេទស្មៅដែលមានវដ្តជីវិតអាចរស់នៅបានយូរជាងពីរឆ្នាំ ហើយជាទូទៅវាមានប្រព័ន្ធឫស មើម ឬដើមក្រោមដីជ្រៅៗ ដែលធ្វើឱ្យវាពិបាកក្នុងការកម្ចាត់ និងតែងតែដុះឡើងវិញរៀងរាល់ឆ្នាំ (ឧទាហរណ៍៖ ស្មៅកក់ Cyperus rotundus)។ | ដូចជាជំងឺរ៉ាំរ៉ៃដែលពិបាកព្យាបាលឱ្យជាដាច់ ឱ្យតែខានលេបថ្នាំ ឬថែទាំ វានឹងរើឡើងវិញជានិច្ច។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
