បញ្ហា (The Problem)៖ ឯកសារនេះដោះស្រាយបញ្ហាទាក់ទងនឹងផលប៉ះពាល់ដ៏ធ្ងន់ធ្ងរនៃជំងឺលើស្លឹករុក្ខជាតិ ដូចជាជំងឺផ្ទុះស្លឹកស្រូវ (Rice blast) និងជំងឺអុចត្នោតលើស្លឹក (Brown leaf spot) ទៅលើផលិតកម្មស្រូវនៅប្រទេសថៃ និងវាយតម្លៃជម្រើសនៃការគ្រប់គ្រងតាមបែបជីវសាស្រ្តដែលមិនប៉ះពាល់ដល់បរិស្ថាន ដើម្បីជំនួសការប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់ផ្សិតគីមី។
វិធីសាស្ត្រ (The Methodology)៖ អ្នកស្រាវជ្រាវបានធ្វើការពិសោធន៍លើវាលស្រែជាក់ស្តែង ដោយប្រើប្រាស់ការឆ្លងរោគតាមបែបធម្មជាតិលើពូជស្រូវដែលងាយរងគ្រោះ ដើម្បីសាកល្បងប្រសិទ្ធភាពប្រឆាំងមេរោគផ្សិតនៃការព្យាបាលផ្សេងៗគ្នា។
លទ្ធផលសំខាន់ៗ (The Verdict)៖
| វិធីសាស្ត្រ (Method) | គុណសម្បត្តិ (Pros) | គុណវិបត្តិ (Cons) | លទ្ធផលគន្លឹះ (Key Result) |
|---|---|---|---|
| Spore suspension of T. tratensis KUFA 0091 ការប្រើប្រាស់សារធាតុព្យួរស្ព័រនៃផ្សិត T. tratensis KUFA 0091 |
ជាវិធីសាស្ត្រជីវសាស្ត្រដែលមិនប៉ះពាល់ដល់បរិស្ថាន មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់ក្នុងការគ្រប់គ្រងជំងឺអុចត្នោត ហើយស្ព័រអាចបន្តលូតលាស់លើស្លឹកដើម្បីការពារបានយូរ។ | ទាមទារការបណ្តុះស្ព័រក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍ ហើយប្រសិទ្ធភាពអាចថយចុះប្រសិនបើមានភ្លៀងធ្លាក់លាងជម្រះស្ព័រចេញពីស្លឹក។ | កាត់បន្ថយជំងឺអុចត្នោតលើស្លឹកបាន ៥២,៤៧% និងជំងឺផ្ទុះស្លឹកស្រូវបាន ៣៥,៨៣% (នៅពេលបាញ់២ដង)។ |
| Crude extract of T. tratensis KUFA 0091 (5 g/L) ការប្រើប្រាស់សារធាតុចម្រាញ់ឆៅនៃផ្សិត T. tratensis (កម្រិត ៥ ក្រាម/លីត្រ) |
មានភាពងាយស្រួលក្នុងការរក្សាទុក និងប្រើប្រាស់ជាងស្ព័ររស់ ព្រមទាំងមានសកម្មភាពប្រឆាំងមេរោគបានលឿន។ | ទាមទារសារធាតុគីមីក្នុងការចម្រាញ់ ហើយប្រសិនបើប្រើក្នុងកម្រិតខ្ពស់ពេក (១០ ក្រាម/លីត្រ) វាបណ្តាលឱ្យពុលដល់រុក្ខជាតិ (Phytotoxic) ធ្វើឱ្យស្លឹកលឿង។ | កាត់បន្ថយជំងឺអុចត្នោតលើស្លឹកបាន ៤៥,០៤% និងជំងឺផ្ទុះស្លឹកស្រូវបាន ២៧,៧% (នៅពេលបាញ់២ដង)។ |
| Carbendazim 50% WP (Fungicide) ការប្រើប្រាស់ថ្នាំសម្លាប់ផ្សិតគីមី Carbendazim 50% WP (ក្រុមត្រួតពិនិត្យវិជ្ជមាន) |
មានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់បំផុត និងរហ័សក្នុងការទប់ស្កាត់ជំងឺផ្សិតទាំងពីរប្រភេទ។ | ជាសារធាតុគីមីដែលអាចបន្សល់ទុកសំណល់ពុល ប៉ះពាល់ដល់បរិស្ថាន សុខភាពមនុស្ស និងអាចធ្វើឱ្យមេរោគវិវឌ្ឍភាពស៊ាំនឹងថ្នាំ។ | កាត់បន្ថយជំងឺអុចត្នោតលើស្លឹកបាន ៦០,១១% និងជំងឺផ្ទុះស្លឹកស្រូវបាន ៤០,៣២% (នៅពេលបាញ់២ដង)។ |
ការចំណាយលើធនធាន (Resource Cost)៖ ឯកសារមិនបានបញ្ជាក់ពីតម្លៃចំណាយជាទឹកប្រាក់នោះទេ ប៉ុន្តែការអនុវត្តនេះទាមទារនូវសម្ភារៈមន្ទីរពិសោធន៍សម្រាប់បណ្តុះ និងចម្រាញ់ផ្សិត មុននឹងយកទៅអនុវត្តលើវាលស្រែ។
ការសិក្សានេះត្រូវបានអនុវត្តតាមរយៈការធ្វើតេស្តលើវាលស្រែជាក់ស្តែងនៅក្នុងខេត្ត Nonthaburi និង Amnat Charoen ប្រទេសថៃ ដោយប្រើប្រាស់ពូជស្រូវថៃ RD57 និង KDML105 (ស្រដៀងនឹងពូជផ្ការំដួលកម្ពុជា) ក្រោមលក្ខខណ្ឌឆ្លងមេរោគតាមធម្មជាតិ។ ទិន្នន័យនេះមានភាពពាក់ព័ន្ធ និងជិតស្និទ្ធបំផុតសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារប្រទេសទាំងពីរមានអាកាសធាតុ លក្ខខណ្ឌដី និងប្រព័ន្ធដាំដុះស្រូវនៅតំបន់ទំនាបស្រដៀងគ្នា។
វិធីសាស្ត្រប្រើប្រាស់ផ្សិតប្រឆាំង (Biocontrol agent) នេះមានសក្តានុពល និងសារៈសំខាន់ខ្លាំងណាស់សម្រាប់វិស័យកសិកម្មនៅកម្ពុជា។
សរុបមក ការប្រើប្រាស់ផ្សិត T. tratensis គឺជាដំណោះស្រាយប្រកបដោយនិរន្តរភាព ដែលអាចជួយកសិករកម្ពុជាកាត់បន្ថយថ្លៃដើមលើថ្នាំគីមី ព្រមទាំងធានាបាននូវសុវត្ថិភាពសុខភាព និងបរិស្ថាន។
ដើម្បីអនុវត្តតាមការសិក្សានេះ និស្សិតគួរអនុវត្តតាមជំហានខាងក្រោម៖
| ពាក្យបច្ចេកទេស | ការពន្យល់ជាខេមរភាសា (Khmer Explanation) | និយមន័យសាមញ្ញ (Simple Definition) |
|---|---|---|
| Talaromyces tratensis (ផ្សិតតាលារ៉ូមីសេស ត្រាតេនស៊ីស) | ជាប្រភេទផ្សិតម្យ៉ាងដែលត្រូវបានរកឃើញនៅក្នុងសមុទ្រ (ពីអេប៉ុងសមុទ្រ) ហើយមានសមត្ថភាពពិសេសក្នុងការផលិតសារធាតុប្រឆាំងនឹងមេរោគផ្សិតផ្សេងៗទៀតដែលបង្កជំងឺដល់រុក្ខជាតិ។ នៅក្នុងការសិក្សានេះ វាត្រូវបានប្រើដើម្បីទប់ស្កាត់ជំងឺលើស្រូវ។ | ប្រៀបដូចជាទាហានការពាពូកែសម្លាប់សត្រូវ (មេរោគផ្សិតផ្សេង) ដែលជួយការពារដើមស្រូវមិនឱ្យឈឺ។ |
| Biocontrol agent (ភ្នាក់ងារគ្រប់គ្រងតាមបែបជីវសាស្ត្រ) | ការប្រើប្រាស់អតិសុខុមប្រាណ សត្វល្អិត ឬរុក្ខជាតិ ដើម្បីគ្រប់គ្រង ឬកម្ចាត់សត្វល្អិតចង្រៃ និងមេរោគបង្កជំងឺលើដំណាំ ដោយមិនពឹងផ្អែកលើការប្រើប្រាស់ថ្នាំគីមីសិប្បនិម្មិត។ | ដូចជាការចិញ្ចឹមឆ្មាដើម្បីចាប់កណ្តុរក្នុងផ្ទះ ជាជាងការប្រើថ្នាំបំពុលកណ្តុរគីមី។ |
| Rice blast (ជំងឺផ្ទុះស្លឹកស្រូវ) | ជាជំងឺដ៏កាចសាហាវមួយលើដំណាំស្រូវ ដែលបង្កឡើងដោយផ្សិតបង្កជំងឺប្រភេទ Pyricularia oryzae ធ្វើឱ្យស្លឹកស្រូវមានស្នាមអុចពណ៌ត្នោតរាងដូចភ្នែក និងអាចធ្វើឱ្យស្រូវងាប់ ឬធ្លាក់ចុះទិន្នផលយ៉ាងខ្លាំង។ | ដូចជាជំងឺកញ្ជ្រឹលដែលកើតលើស្លឹកស្រូវ ធ្វើឱ្យស្លឹកមានស្នាមរលួយនិងស្ងួត។ |
| Brown leaf spot (ជំងឺអុចត្នោតលើស្លឹក) | ជាជំងឺលើស្លឹកស្រូវបង្កដោយផ្សិត Bipolaris oryzae ដែលបង្កើតជាស្នាមអុចពណ៌ត្នោតតូចៗលើស្លឹក ធ្វើឱ្យរុក្ខជាតិចុះខ្សោយ និងកាត់បន្ថយសមត្ថភាពក្នុងការធ្វើរស្មីសំយោគ។ | ដូចជាស្នាមជាំតូចៗនៅលើស្បែករុក្ខជាតិ ដែលរារាំងវាពីការស្រូបយកពន្លឺព្រះអាទិត្យបានល្អដើម្បីផលិតអាហារ។ |
| Spore suspension (សារធាតុព្យួរស្ព័រ) | ជាល្បាយសូលុយស្យុងដែលផ្សំឡើងពីស្ព័រ (ផ្នែកបន្តពូជតូចៗរបស់ផ្សិត) លាយជាមួយទឹកសាប ដើម្បីងាយស្រួលក្នុងការបាញ់ស្រោចលើរុក្ខជាតិសម្រាប់ការព្យាបាល ឬការពារការឆ្លងមេរោគ។ | ប្រៀបដូចជាការលាយម្សៅទឹកដោះគោក្នុងទឹក តែទីនេះគឺលាយគ្រាប់ពូជតូចៗរបស់ផ្សិតក្នុងទឹកដើម្បីបាញ់លើដើមស្រូវ។ |
| Crude extract (សារធាតុចម្រាញ់ឆៅ) | ជាសារធាតុគីមីធម្មជាតិដែលទាញយកពីភាវៈរស់ (ដូចជាផ្សិត) តាមរយៈការត្រាំជាមួយសារធាតុរំលាយ (ដូចជាអេទីលអាសេតាត) ដោយមិនទាន់ឆ្លងកាត់ការបន្សុទ្ធបំបែកយកសារធាតុណាមួយច្បាស់លាស់នៅឡើយ។ | ដូចជាទឹកតែដែលយើងទើបតែឆុងចេញពីស្លឹកតែថ្មីៗ ដែលមានលាយឡំសារធាតុរុក្ខជាតិជាច្រើនមុខចូលគ្នា។ |
| Antibiosis (ការប្រឆាំងមេរោគដោយបញ្ចេញសារធាតុរារាំង) | ជាយន្តការជីវសាស្ត្រមួយដែលអតិសុខុមប្រាណមួយផលិតសារធាតុគីមី (ដូចជាថ្នាំអង់ទីប៊ីយ៉ូទិកជាដើម) ដើម្បីរារាំងការលូតលាស់ ឬសម្លាប់អតិសុខុមប្រាណផ្សេងទៀតដែលរស់នៅក្បែរវា។ | ដូចជាការបាញ់ឧស្ម័នបង្ហូរទឹកភ្នែកដើម្បីដេញសត្រូវមិនឱ្យចូលមកជិតខ្លួន។ |
| Phytotoxicity (ភាពពុលដល់រុក្ខជាតិ) | ជាសភាពដែលសារធាតុគីមី (ទោះជាថ្នាំកសិកម្ម ឬសារធាតុចម្រាញ់ពីធម្មជាតិ) បង្កផលប៉ះពាល់អវិជ្ជមាន ឬធ្វើឱ្យពុលដល់រុក្ខជាតិ ដែលស្តែងចេញជារោគសញ្ញាដូចជា ក្រៀមស្លឹក លឿងស្លឹក ឬខ្លោចជាដើម ពេលប្រើប្រាស់ក្នុងកម្រិតខ្ពស់ពេក។ | ដូចជាការលេបថ្នាំព្យាបាលជំងឺលើសកម្រិត ធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់សុខភាពអ្នកជំងឺវិញ។ |
| Disease incidence (អត្រានៃការកើតមានជំងឺ) | ជារង្វាស់នៃការវាយតម្លៃភាគរយ ឬចំនួននៃរុក្ខជាតិ (ឬស្លឹក) ដែលបានបង្ហាញរោគសញ្ញាឆ្លងជំងឺ ធៀបនឹងចំនួនរុក្ខជាតិសរុបនៅក្នុងការពិសោធន៍មួយ។ | ដូចជាការរាប់ចំនួនមនុស្សដែលផ្តាសាយក្នុងចំណោមសិស្សទាំងអស់ក្នុងថ្នាក់មួយ ដើម្បីដឹងថាជំងឺបានរាលដាលដល់កម្រិតណា។ |
អត្ថបទដែលបានបោះពុម្ពនៅលើ KhmerResearch ដែលទាក់ទងនឹងប្រធានបទនេះ៖
ប្រធានបទ និងសំណួរស្រាវជ្រាវដែលទាក់ទងនឹងឯកសារនេះ ដែលអ្នកអាចស្វែងរកបន្ថែម៖
